श्रीमद्भागवतपुराणम्

स एव वा भवेत् नूनं यो मे गर्भे धृतोऽर्भकः । अमुष्मिन् प्रीतिरधिका वामः स्फुरति मे भुजः

हा नक्कीच तोच मुलगा असावा, जो मी पोटी वाढवला. माझ्या डाव्या भुजेला मायेने कंप येतो आणि त्याच्यावरचे प्रेम वाढते.

एवं मीमांसमणायां वैदर्भ्यां देवकीसुतः । देवक्यानकदुन्दुभ्यां उत्तमःश्लोक आगमत्

अशी विचार करत असताना, वैदर्भीकडे देवकीसुत श्रीकृष्ण, देवकी आणि वसुदेवांसह आले.

विज्ञातार्थोऽपि भगवान् तूष्णीमास जनार्दनः । नारदोऽकथयत् सर्वं शम्बराहरणादिकम्

सर्व काही माहित असूनही भगवंत जनार्दन गप्प राहिले; नारदाने शंबराचा वध वगैरे सर्व कथा सांगितली.

तच्छ्रुत्वा महदाश्चर्यं कृष्णान्तःपुरयोषितः । अभ्यनन्दन् ब्बहूनब्दान् नष्टं मृतमिवागतम्

ही अद्भुत गोष्ट ऐकून, कृष्णाच्या अंतःपुरातील स्त्रिया फार आनंदित झाल्या आणि अनेक वर्षांनी हरवलेला, जणू मृत्यूपासून परतलेला, त्याचे स्वागत केले.

देवकी वसुदेवश्च कृष्णरामौ तथा स्त्रियः । दम्पती तौ परिष्वज्य रुक्मिणी च ययुर्मुदम्

देवकी आणि वसुदेव, तसेच कृष्ण, बलराम आणि त्यांच्या पत्नी, या सर्वांनी त्या दांपत्याला प्रेमाने मिठी मारली. रुक्मिणीनेही आनंदाने त्यांना आलिंगन दिले.

नष्टं प्रद्युम्नमायातं आकर्ण्य द्वारकौकसः । अहो मृत इवायातो बालो दिष्ट्येति हाब्रुवन्

हरवलेला प्रद्युम्न परत आला, हे ऐकून द्वारकेचे लोक म्हणाले, 'अरे, हा मुलगा जणू मरणातून परत आला आहे—हे खरोखरच भाग्याने घडले!''

( वसंततिलका ) यं वै मुहुः पितृसरूपनिजेशभावाः तन्मातरो यदभजन् रहरूढभावाः । चित्रं न तत्खलु रमास्पदबिम्बबिम्बे कामे स्मरेऽक्षविषये किमुतान्यनार्यः

ज्याला त्या मातांनी वारंवार आपल्या पतीसारख्या आणि वडिलांसारख्या प्रेमाने भक्तीपूर्वक पूजले, ज्याच्यावर त्यांचे प्रेम दिवसेंदिवस वाढत गेले—हे काही आश्चर्य नाही, कारण लक्ष्मीचे निवासस्थान जिथे आहे, तिथे काम आणि प्रेमाच्या क्षेत्रात, नीती नसलेल्या इतरांनी काय करावे?

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे प्रद्युम्नोत्पत्तिनिरूपणं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत या महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या उत्तरार्धातील 'प्रद्युम्न जन्माची कथा' नावाचा पंचपंचाशीतम अध्याय संपला.

अथ षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः । श्रीशुक उवाच। सत्राजितः स्वतनयां कृष्णाय कृतकिल्बिषः। स्यमन्तकेन मणिना स्वयमुद्यम्य दत्तवान्

आता छप्पन्नावा अध्याय सुरू होतो. श्रीशुक म्हणाले: सत्राजिताने चुकीचे कृत्य केल्यावर, स्वतः आपल्या मुलीचे आणि स्यमंतक मणीचे दान कृष्णाला दिले.

श्रीराजोवाच। सत्राजितः किमकरोद्ब्रह्मन्कृष्णस्य किल्बिषः। स्यमन्तकः कुतस्तस्य कस्माद्दत्ता सुता हरेः

राजा म्हणाले: ब्राह्मण, सत्राजिताने कृष्णाशी काय चुकीचे केले? त्याला स्यमंतक मणी कुठून मिळाला? आणि त्याने आपली मुलगी हरीला का दिली?

श्रीशुक उवाच। आसीत्सत्राजितः सूर्यो भक्तस्य परमः सखा। प्रीतस्तस्मै मणिं प्रादात्स च तुष्टः स्यमन्तकम्

श्रीशुक म्हणाले: सत्राजित हा सूर्यदेवाचा मोठा भक्त आणि घनिष्ठ मित्र होता. सूर्यदेव त्याच्यावर प्रसन्न होऊन त्याला स्यमंतक मणी दिला.

स तं बिभ्रन्मणिं कण्ठे भ्राजमानो यथा रविः। प्रविष्टो द्वारकां राजन्तेजसा नोपलक्षितः

सत्राजित गळ्यात मणी घालून सूर्यासारखा तेजस्वी दिसत होता. तो द्वारकेत आला तेव्हा त्याच्या तेजामुळे लोक त्याला ओळखू शकले नाहीत.

तं विलोक्य जना दूरात्तेजसा मुष्टदृष्टयः। दीव्यतेऽक्षैर्भगवते शशंसुः सूर्यशङ्किताः

दूरून त्याला पाहून, लोक त्याच्या तेजामुळे डोळे मिचकत होते. ते लोक फासे खेळत असताना भगवंताकडे गेले आणि त्याला सूर्यदेव समजून सांगितले.

नारायण नमस्तेऽस्तु शङ्खचक्रगदाधर। दामोदरारविन्दाक्ष गोविन्द यदुनन्दन

नारायण, तुला नमस्कार असो. शंख, चक्र, गदा धारण करणारा, दामोदर, कमळासारख्या डोळ्यांचा, गोविंद, यदुवंशाचा आनंद!

एष आयाति सविता त्वां दिदृक्षुर्जगत्पते। मुष्णन्गभस्तिचक्रेण नृणां चक्षूंषि तिग्मगुः

जगाच्या अधिपती, बघ, सूर्य तुला पाहण्यासाठी येतो आहे. त्याच्या तीव्र किरणांनी तो लोकांचे डोळे दृष्टीही हिरावून घेतो.

नन्वन्विच्छन्ति ते मार्गं त्रिलोक्यां विबुधर्षभाः। ज्ञात्वाद्य गूढं यदुषु द्रष्टुं त्वां यात्यजः प्रभो

खरंच, देवतांमध्ये श्रेष्ठ असणारे तुझे मार्ग त्रैलोक्यात शोधतात. आज अजन्मा प्रभू जाणतो की तू यदुवंशात लपला आहेस, म्हणून तुला पाहायला तो येतो आहे.

श्रीशुक उवाच। निशम्य बालवचनं प्रहस्याम्बुजलोचनः। प्राह नासौ रविर्देवः सत्राजिन्मणिना ज्वलन्

श्रीशुक म्हणाले: मुलांचे बोल ऐकून कमळासारख्या डोळ्यांनी हसत कृष्ण म्हणाला, 'तो सूर्यदेव नाही, तर सत्राजित आहे, जो मणीमुळे चमकत आहे.'

सत्राजित्स्वगृहं श्रीमत्कृतकौतुकमङ्गलम्। प्रविश्य देवसदने मणिं विप्रैर्न्यवेशयत्

सत्राजित आपल्या सुंदर, मंगलमय घरात गेला आणि ब्राह्मणांनी पूजित केलेल्या देवघरात मणी ठेवला.

दिने दिने स्वर्णभारानष्टौ स सृजति प्रभो। दुर्भिक्षमार्यरिष्टानि सर्पाधिव्याधयोऽशुभाः। न सन्ति मायिनस्तत्र यत्रास्तेऽभ्यर्चितो मणिः

तो मणी दररोज आठ भार सोनं उत्पन्न करतो. जिथे हा मणी भक्तीने पूजला जातो, तिथे दुष्काळ, संकटे, सर्पदोष, आजार किंवा कोणतीही अशुभ गोष्ट होत नाही.

स याचितो मणिं क्वापि यदुराजाय शौरिणा। नैवार्थकामुकः प्रादाद्याच्ञाभङ्गमतर्कयन्

यदुवंशाचा राजा शौर्याने मणी मागितला, पण सत्राजित धनाची इच्छा नसल्याने त्याने मणी दिला नाही आणि विनंतीकडे दुर्लक्ष केले.

तमेकदा मणिं कण्ठे प्रतिमुच्य महाप्रभम्। प्रसेनो हयमारुह्य मृगायां व्यचरद्वने

एकदा प्रसेंनाने गळ्यात तेजस्वी मणी घालून घोड्यावर बसून वनात शिकार करायला गेला.

प्रसेनं सहयं हत्वा मणिमाच्छिद्य केशरी। गिरिं विशन्जाम्बवता निहतो मणिमिच्छता

त्या सिंहाने प्रसेंन आणि त्याचा घोडा मारून मणी घेतला आणि तो डोंगरातील गुहेत गेला. तिथे जांबवताने मणी मिळवण्यासाठी त्या सिंहाला ठार केले.

सोऽपि चक्रे कुमारस्य मणिं क्रीडनकं बिले। अपश्यन्भ्रातरं भ्राता सत्राजित्पर्यतप्यत

त्यानेसुद्धा तो मणी आपल्या मुलासाठी गुहेत खेळण्याचं वस्तू केलं; पण भाऊ दिसत नाही म्हणून सत्राजित फारच दुःखी झाला.

प्रायः कृष्णेन निहतो मणिग्रीवो वनं गतः। भ्राता ममेति तच्छ्रुत्वा कर्णे कर्णेऽजपन्जनाः

लोक म्हणू लागले, 'मणी गळ्यात घालणारा बहुतेक कृष्णाने मारला आणि तो जंगलात गेला; आता त्याचा भाऊ माझा आहे.' हे कानोकानी सर्वत्र पसरू लागलं.

भगवांस्तदुपश्रुत्य दुर्यशो लिप्तमात्मनि। मार्ष्टुं प्रसेनपदवीमन्वपद्यत नागरैः

भगवान श्रीकृष्णांनी आपल्या नावावर लागलेली बदनामी ऐकली आणि ती दूर करण्यासाठी, प्रसैनाच्या मागावर नगरवासीयांना घेऊन निघाले.

हतं प्रसेनं अश्वं च वीक्ष्य केशरिणा वने। तं चाद्रि पृष्ठे निहतमृक्षेण ददृशुर्जनाः

वनात सिंहाने मारलेला प्रसैन आणि त्याचा घोडा लोकांनी पाहिला; डोंगराच्या उतारावर त्या सिंहालाही अस्वलाने ठार मारलेलं त्यांनी पाहिलं.

ऋक्षराजबिलं भीममन्धेन तमसावृतम्। एको विवेश भगवानवस्थाप्य बहिः प्रजाः

अस्वलराजाच्या भीषण गुहेत घनदाट अंधार होता; भगवान श्रीकृष्णांनी सर्व लोकांना बाहेर ठेवून, एकटेच आत प्रवेश केला.

तत्र दृष्ट्वा मणिप्रेष्ठं बालक्रीडनकं कृतम्। हर्तुं कृतमतिस्तस्मिन्नवतस्थेऽर्भकान्तिके

तेथे त्यांनी तो मौल्यवान मणी मुलाच्या खेळण्यासारखा ठेवलेला पाहिला; तो मिळवायचा निश्चय करून, ते त्या मुलाजवळ उभे राहिले.

तमपूर्वं नरं दृष्ट्वा धात्री चुक्रोश भीतवत्। तच्छ्रुत्वाभ्यद्रवत्क्रुद्धो जाम्बवान्बलिनां वरः

त्या अनोळखी पुरुषाला पाहून धाईने घाबरून ओरडली; तिचा आवाज ऐकून, बलवान जांबवान रागाने धावत आला.