श्रीमद्भागवतपुराणम्

धुन्धुकारी गृहेऽतिष्ठत् पंचपण्यवधूवृतः । अत्युग्रकर्मकर्ता च तत् पोषणविमूढधीः

धुंधुकारी घरातच राहिला, पाच वेश्यांमध्ये वेढला गेला, फारच क्रूर कृत्ये करू लागला आणि त्यांच्या पोषणातच त्याचा बुद्धी गुंतून गेला.

एकदा कुलटास्तास्तु भूषणान्यभिलिप्सवः । तदर्थं निर्गतो गेहात् कामान्धो मृत्युमस्मरन्

एके दिवशी त्या वेश्यांना दागिने हवे होते, म्हणून तो कामाच्या मोहाने अंध झाला आणि मृत्यूचं भान न ठेवता त्यासाठी घराबाहेर पडला.

यतस्ततश्च संहृत्य वित्तं वेश्म पुनर्गतः । ताभ्योऽयच्छत् सुवस्त्राणि भूषणानि कियन्ति च

इकडून तिकडून धन गोळा करून, तो पुन्हा घरी आला आणि त्या स्त्रियांना सुंदर वस्त्रं, दागिने आणि इतर वस्तू दिल्या.

बहुवित्तचयं दृष्ट्वा रात्रौ नार्यो व्यचारयन् । चौर्यं करोत्यसौ नित्यं अतो राजा ग्रहीष्यति

त्याच्याकडे खूप धन साठलेलं पाहून त्या स्त्रिया रात्री म्हणाल्या, 'हा रोज चोरी करतो, म्हणून राजा याला पकडेल.'

वित्तं हृत्वा पुनश्चैनं मारयिष्यति निश्चितम् । अतोऽर्थगुप्तये गूढं अस्माभिः किं न हन्यते

'राजा धन घेऊन नक्कीच याला मारेल; म्हणून आपलं धन वाचवण्यासाठी आपणच गुपचूप याला का मारू नये?'

निहत्यैनं गृहीत्वार्थं यास्यामो यत्र कुत्रचित् । इति ता निश्चयं कृत्वा सुप्तं सम्बद्ध्य रश्मिभिः

असं ठरवून, त्या स्त्रियांनी त्याला झोपेत असताना दोऱ्यांनी बांधलं, ठार मारलं आणि धन घेऊन कुठेतरी निघून गेल्या.

पाशं कण्ठे निधायास्य तन्मृत्युं उपचक्रमुः । त्वरितं न ममारासौ चिन्तायुक्ताः तदाभवन्

त्याच्या गळ्यात दोर टाकून त्याचा जीव घेण्याचा प्रयत्न केला; पण तो पटकन मरत नव्हता, त्यामुळे त्या घाबरल्या.

तप्तांगारसमूहांश्च तन्मुखे हि विचिक्षिपुः । अग्निज्वालातिदुःखेन व्याकुलो निधनं गतः

त्यांनी त्याच्या तोंडात जळते कोळसे टाकले; त्या प्रचंड वेदनेने तो छळला गेला आणि शेवटी मरण पावला.

तं देहं मुमुचुर्गर्ते प्रायः साहसिकाः स्त्रियः । न ज्ञातं तद्‌रहस्यं तु केनापीदं तथैव च

त्या बेफिकीर स्त्रियांनी त्याचं शरीर एका खड्ड्यात टाकून दिलं; हे गुपित कुणालाही कळलं नाही.

लोकैः पृष्ट्वा वदन्ति स्म दूरं यातः प्रियो हि नः । आगमिष्यति वर्षेऽस्मिन् वित्तलोभविकर्षितः

लोकांनी विचारलं की, 'तो आपल्याला फार प्रिय आहे, तो दूर गेला आहे; या वर्षी धनाच्या लोभाने तो परत येईल.' असं त्या म्हणायच्या.

स्त्रीणां नैव तु विश्वासं दुष्टानां कारयेत् बुधः । विश्वासे यः स्थितो मूढः स दुःखैः परिभूयते

शहाण्या माणसाने वाईट स्त्रियांवर कधीच विश्वास ठेवू नये; जो मूर्ख त्यांच्यावर विसंबतो, तो दुःखांनी भरून जातो.

सुधामयं वचो यासां कामिनां रसवर्धनम् । हृदयं क्षुरधाराभं प्रियः को नाम योषिताम्

कामुक स्त्रियांची बोलणी मधासारखी गोड वाटतात, मनाला आनंद देतात; पण त्यांचं हृदय धारदार सुर्‍यासारखं असतं—पुरुषांपैकी कोण खरोखर त्यांना प्रिय असतो?

संहृत्य वित्तं ता याताः कुलटा बहुभर्तृकाः । धुम्धुकारी बभूवाथ महान् प्रेतः कुकर्मतः

त्यांनी त्याचं धन घेऊन, त्या अनेक पुरुषांसोबत राहणाऱ्या स्त्रिया निघून गेल्या; मग धुंधुकारी वाईट कर्मामुळे मोठा भूत झाला.

वात्यारूपधरो नित्यं धावन् दशदिशो‍न्तरम् । शीतातप परिक्लिष्टो निराहारः पिपासितः

तो वाऱ्यासारखा रूप घेऊन, नेहमी दहा दिशांना धावत राहिला; थंडी-उष्णतेने त्रस्त, उपाशी आणि तहानलेला.

न लेभे शरणं क्वापि हा दैवेति मुहुर्वदन् । कियत्कालेन गोकर्णो मृतं लोकादबुध्यत

त्याला कुठेच आसरा मिळाला नाही; तो पुन्हा पुन्हा 'हाय दैवा!' असं ओरडत राहिला. काही काळाने, गोकरणाला त्याच्या मृत्यूची बातमी समजली.

अनाथं तं विदित्वैव गयाश्राद्धं अचीकरत् । यस्मिन् तीर्थे तु संयाति तत्र श्राद्धं अवर्तयत्

तो अनाथ आहे हे कळताच, गोकरणाने त्याचं गया श्राद्ध केलं; ज्या तीर्थस्थळी तो गेला, तिथेही त्याने श्राद्ध केलं.

एवं भ्रमन् स गोकर्णः स्वपुरं समुपेयिवान् । रात्रौ गृहांगणे स्वप्तुं आगतोऽलक्षितः परैः

अशा प्रकारे फिरत फिरत गोकरण आपल्या गावात परत आला; रात्री, इतरांना न कळता, तो आपल्या घराच्या अंगणात झोपायला आला.

तत्र सुप्तं स विज्ञाय धुन्धुकारी स्वबान्धवम् । निशीथे दर्शयामास महारौद्रतरं वपुः

तिथे गोकरण झोपलेला पाहून, धुंधुकारीने मध्यरात्री आपलं अत्यंत भीषण रूप दाखवलं.

सकृन्मेषः सकृद्धस्ती सकृच्च महिषोऽभवत् । सकृदिन्द्र सकृच्चाग्निः पुनश्च पुरुषोऽभवत्

कधी तो मेंढा, कधी हत्ती, कधी म्हैस, कधी इंद्र, कधी अग्नी, आणि पुन्हा एकदा मनुष्य झाला—प्रत्येक रूप एकदाच घेतलं.

वैपरीत्यं इदं दृष्ट्वा गोकर्णो धैर्यसंयुतः । अयं दुर्गतिकं कोऽपि निश्चित्याथ तमब्रवीत्

हे विचित्र रूपांतरण पाहून, गोकरण धीराने आणि शांतपणे, हा कोणी तरी दुःखात सापडलेला आहे असं ठरवून त्याच्याशी बोलला.

गोकर्ण उवाच - कस्त्वं उग्रतरो रात्रौ कुतो यातो दशां इमाम् । किंवा प्रेतः पिशाचो वा राक्षसोऽसीति शंस नः

गोकरण म्हणाला: 'रात्री इतका भयंकर दिसणारा तू कोण आहेस? कुठून अशी अवस्था आली? तू भूत, पिशाच्च की राक्षस आहेस? सांग मला.'

सूत उवाच - एवं पृष्टस्तदा तेन रुरोदोच्चैः पुनः पुनः । अशक्तो वचनोच्चारे संज्ञामात्रं चकार ह

सूतमुनी म्हणाले: असं विचारल्यावर, तो पुन्हा पुन्हा मोठ्याने रडू लागला; बोलता येईना, फक्त हातवारे करून आपली ओळख दाखवू लागला.

ततोऽञ्जलौ जलं कृत्वा गोकर्णस्तमुदैरयत् । तत्सेकहतपापोऽसौ प्रवक्तुं उपचक्रमे

मग गोकरणाने हातात पाणी घेऊन त्याच्यावर उधळलं; त्या एकाच कृतीने तो पापी मुक्त झाला आणि बोलू लागला.

प्रेत उवाच - अहं भ्राता त्वदीयोऽस्मि धुन्धुकारीरि नामतः । स्वकीयेनैव दोषेण ब्रह्मत्वं नाशितं मया

भूत म्हणाला: 'मी तुझा भाऊ धुंधुकारी आहे; माझ्या स्वतःच्या दोषामुळे मी माणूसपण गमावलं.'

कर्मणो नास्ति संख्या मे महाज्ञाने विवर्तिनः । लोकानां हिंसकः सोऽहं स्त्रीभिर्दुःखेन मारितः

माझ्या कर्मांची गणतीच नाही, मोठ्या अज्ञानामुळे मी असं झालो; मी लोकांना त्रास दिला, आणि स्त्रियांनी मला दुःख देऊन मारलं.

अतः प्रेतत्वं आपन्नो दुर्दशां च वहाम्यहम् । वाताहारेण जीवामि दैवाधीनफलोदयात्

म्हणूनच मी भूत झालो आणि ही वाईट अवस्था भोगतोय; वाऱ्यावर जगतो, आणि जे काही फळ मिळतं ते नशिबावरच आहे.

अहो बन्धो कृपासिन्धो भ्रातर्मामाशु मोचय । गोकर्णो वचनं श्रुत्वा तस्मै वाक्यं अथाब्रवीत्

अहो, माझ्या मित्रा, दयामय बंधू, मला लवकर सोडव! हे शब्द ऐकून गोकरणाने त्याला असे उत्तर दिले.

गोकर्ण उवाच - त्वदर्थं तु गयापिण्डो मया दत्तो विधानतः । तत्कथं नैव मुक्तोऽसि ममाश्चर्यं इदं महत्

गोकरण म्हणाला — तुझ्या मुक्तीसाठी मी विधीपूर्वक गया येथे पिंडदान केले आहे. तरीही तू मुक्त का झालेला नाहीस? हे मला फारच आश्चर्य वाटते.

गयाश्राद्धान्न मुक्तिश्चेत् उपायो नापरस्त्विह । किं विधेयं मया प्रेत तत्त्वं वद सविस्तरम्

गयाश्राद्धानेही जर मुक्ती मिळत नसेल, तर इथे दुसरा काही उपाय नाही. मग मी तुझ्यासाठी काय करावे? खरेखुरे सांग, सविस्तर सांग.