श्रीमद्भागवतपुराणम्

आसाद्य देवीसदनं धौतपादकराम्बुजा। उपस्पृश्य शुचिः शान्ता प्रविवेशाम्बिकान्तिकम्

देवीच्या निवासस्थानी पोहोचल्यावर, तिने पाय आणि हात धुऊन, शुद्ध आणि शांत मनाने अंबिकेच्या सान्निध्यात प्रवेश केला.

तां वै प्रवयसो बालां विधिज्ञा विप्रयोषितः। भवानीं वन्दयांचक्रुर्भवपत्नीं भवान्विताम्

त्या वयस्कर आणि विधी जाणणाऱ्या ब्राह्मणपत्नींनी, भवानीसह, समृद्धीने युक्त असलेल्या भवपत्नीचे पूजन केले.

नमस्ये त्वाम्बिकेऽभीक्ष्णं स्वसन्तानयुतां शिवाम्। भूयात्पतिर्मे भगवान्कृष्णस्तदनुमोदताम्

अंबिके, मी तुला पुन्हा पुन्हा वंदन करते, तू आपल्या संततीसह मंगलमय आहेस; माझा पती म्हणून भगवंत कृष्ण मिळो, आणि तू या प्रार्थनेवर प्रसन्न हो.

अद्भिर्गन्धाक्षतैर्धूपैर्वासःस्रङ्माल्य भूषणैः। नानोपहारबलिभिः प्रदीपावलिभिः पृथक्

सुगंधी द्रव्यांनी, अक्षता, धूप, नवे वस्त्र, फुलांच्या माळा, दागिने, वेगवेगळ्या प्रकारचे नैवेद्य, आणि स्वतंत्रपणे लावलेल्या दिव्यांनी तिची पूजा करण्यात आली.

विप्रस्त्रियः पतिमतीस्तथा तैः समपूजयत्। लवणापूपताम्बूल कण्ठसूत्रफलेक्षुभिः

ब्राह्मण स्त्रियांनी आपल्या पतींसह, मीठ, पिठाचे गोड पदार्थ, तांबूल, गळ्यात घालायच्या माळा, फळे आणि ऊस यांनी तिची भक्तीभावाने पूजा केली.

तस्यै स्त्रियस्ताः प्रददुः शेषां युयुजुराशिषः। ताभ्यो देव्यै नमश्चक्रे शेषां च जगृहे वधूः

त्या सर्व स्त्रियांनी तिला उरलेले नैवेद्य दिले आणि आशीर्वाद दिले; त्या सर्वांना वधूने नमस्कार केला आणि बाकीचे नैवेद्य स्वीकारले.

मुनिव्रतमथ त्यक्त्वा निश्चक्रामाम्बिकागृहात्। प्रगृह्य पाणिना भृत्यां रत्नमुद्रोपशोभिना

मग तिने मौनव्रत सोडून, अंबिकेच्या घरातून बाहेर पडली आणि आपल्या दागिन्यांनी सजलेल्या हातात दासीचा हात धरून निघाली.

तां देवमायामिव धीरमोहिनीं सुमध्यमां कुण्डलमण्डिताननाम्। श्यामां नितम्बार्पितरत्नमेखलां व्यञ्जत्स्तनीं कुन्तलशङ्कितेक्षणाम्

ती सुडौल बांध्याची, कानात कुंडले व दागिने घातलेली, सावळी, कंबरेला रत्नांची कमरपट्टा घातलेली, उन्नत स्तनांची, केसांच्या लटांनी डोळे झाकलेली, देवांची मायाजालासारखी मोहक दिसत होती.

शुचिस्मितां बिम्बफलाधरद्युति शोणायमानद्विजकुन्दकुड्मलाम्। पदा चलन्तीं कलहंसगामिनीं सिञ्जत्कलानूपुरधामशोभिना

तिच्या चेहऱ्यावर निर्मळ हास्य, बिंब फळासारखे लाल ओठ, मोगऱ्याच्या कळ्यांसारखे दात, हंसासारखी चाल, आणि पैंजणांच्या मंजुळ निनादाने ती अधिकच शोभून दिसत होती.

विलोक्य वीरा मुमुहुः समागता यशस्विनस्तत्कृतहृच्छयार्दिताः। यां वीक्ष्य ते नृपतयस्तदुदारहास व्रीडावलोकहृतचेतस उज्झितास्त्राः

तिला पाहून जमलेले वीर तिच्या प्रेमात पडून मूर्च्छित झाले; तिच्या उदार हास्याने आणि लाजऱ्या नजरेने राजांची मने हरपली आणि त्यांनी आपली शस्त्रे खाली टाकली.

पेतुः क्षितौ गजरथाश्वगता विमूढा यात्राच्छलेन हरयेऽर्पयतीं स्वशोभाम्। सैवं शनैश्चलयती चलपद्मकोशौ प्राप्तिं तदा भगवतः प्रसमीक्षमाणा

हत्ती, रथ आणि घोड्यांवर बसलेले ते प्रसिद्ध राजे गोंधळून जमिनीवर पडले; ती वधू, यात्रा असल्याचा बहाणा करून, आपली शोभा हरिला अर्पण करत हळूहळू कमळासारखे पाय टाकत चालली आणि भगवंताच्या आगमनाकडे पाहू लागली.

उत्सार्य वामकरजैरलकानपङ्गैः प्राप्तान्ह्रियैक्षत नृपान्ददृशेऽच्युतं च। तां राजकन्यां रथमारुरक्षतीं जहार कृष्णो द्विषतां समीक्षताम्

डाव्या हाताच्या बोटांनी केस मागे सारत, एक कटाक्ष टाकून, तिने लाजून आलेल्या राजांकडे पाहिले आणि अच्युताला पाहिले; तेव्हा राजकन्या रथावर चढत असताना, कृष्णाने शत्रूंच्या डोळ्यांसमोर तिला उचलून घेतले.

रथं समारोप्य सुपर्णलक्षणं राजन्यचक्रं परिभूय माधवः। ततो ययौ रामपुरोगमः शनैः शृगालमध्यादिव भागहृद्धरिः

गुरुडचिन्ह असलेल्या रथावर तिला बसवून, माधवाने राजांच्या सैन्याकडे दुर्लक्ष करून, बलरामाच्या पुढाकाराने हळूहळू प्रस्थान केले, जणू सिंहाने कोल्ह्यांच्या मध्ये आपले शिकार उचलून नेले.

तं मानिनः स्वाभिभवं यशःक्षयं। परे जरासन्धमुखा न सेहिरे। अहो धिगस्मान्यश आत्तधन्वनां। गोपैर्हृतं केशरिणां मृगैरिव

स्वतःच्या पराभवाने आणि कीर्तीच्या हानीने त्रस्त झालेले, विशेषतः जरासंध व त्याचे साथीदार, म्हणू लागले, 'अरे, आमचे काय दुर्दैव! शस्त्रधारी असूनही गवळ्यांनी आमच्याकडून शिकार हिसकावली, जसे सिंह इतर जनावरांकडून हरण घेतो.'

अथ चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः 10.54 श्रीशुक उवाच। इति सर्वे सुसंरब्धा वाहानारुह्य दंशिताः। स्वैः स्वैर्बलैः परिक्रान्ता अन्वीयुर्धृतकार्मुकाः

शुकदेव म्हणाले: मग सर्व राजे अत्यंत संतापून, आपापल्या वाहनांवर बसले, धनुष्य उचलले आणि आपल्या सैन्यांसह कृष्णाचा पाठलाग करू लागले.

तानापतत आलोक्य यादवानीकयूथपाः। तस्थुस्तत्सम्मुखा राजन्विस्फूर्ज्य स्वधनूंषि ते

त्यांना पुढे येताना पाहून, यादव सैन्याचे प्रमुख धनुष्य टणत्कारत, राजन, त्यांच्या समोर उभे राहिले.

अश्वपृष्ठे गजस्कन्धे रथोपस्थेऽस्त्र कोविदाः। मुमुचुः शरवर्षाणि मेघा अद्रिष्वपो यथा

घोड्यांवर, हत्तींच्या पाठीवर आणि रथांमध्ये उभे राहून, शस्त्रविद्येत निपुण असलेले यादव वीर, पर्वतांवर पाऊस पडावा तसे बाणांचा वर्षाव करू लागले.

पत्युर्बलं शरासारैश्छन्नं वीक्ष्य सुमध्यमा। सव्रीडमैक्षत्तद्वक्त्रं भयविह्वललोचना

पतीच्या सैन्यावर बाणांचा मारा होताना पाहून, ती सुडौल बांध्याची वधू लाजून, भीतीने भरलेल्या डोळ्यांनी पतीकडे पाहू लागली.

प्रहस्य भगवानाह मा स्म भैर्वामलोचने। विनङ्क्ष्यत्यधुनैवैतत्तावकैः शात्रवं बलम्

भगवंत हसून म्हणाले, 'कमळासारख्या डोळ्यांची तू, घाबरू नकोस; हे शत्रू सैन्य तुझ्या आप्तांनी आता नष्ट केले जाईल.'

तेषां तद्विक्रमं वीरा गदसङ्कर्षणादयः। अमृष्यमाणा नाराचैर्जघ्नुर्हयगजान्रथान्

त्यांच्या पराक्रमाला सहन न करता, गद, बलराम आणि इतर यादव वीरांनी लोखंडी बाणांनी शत्रूंच्या घोड्यांना, हत्ती आणि रथांना मारले.

पेतुः शिरांसि रथिनामश्विनां गजिनां भुवि। सकुण्डलकिरीटानि सोष्णीषाणि च कोटिशः

रथी, घोडेस्वार आणि हत्तीस्वार यांच्या कानात कुंडले, किरीट आणि पगड्या असलेल्या डोकी हजारोंनी जमिनीवर कोसळली.

हस्ताः सासिगदेष्वासाः करभा ऊरवोऽङ्घ्रयः। अश्वाश्वतरनागोष्ट्र खरमर्त्यशिरांसि च

हातात तलवारी, गदा, धनुष्ये, हत्ती, मांड्या, पाय, घोडे, खच्चर, उंट, बैल, गाढवे आणि माणसांची डोकी—

हन्यमानबलानीका वृष्णिभिर्जयकाङ्क्षिभिः। राजानो विमुखा जग्मुर्जरासन्धपुरःसराः

वृष्णी लोकांनी विजयाच्या इच्छेने त्यांच्या सैन्याचा नाश केला, तेव्हा जरासंधासह सर्व राजे मागे वळून निघून गेले.

शिशुपालं समभ्येत्य हृतदारमिवातुरम्। नष्टत्विषं गतोत्साहं शुष्यद्वदनमब्रुवन्

शिशुपालाजवळ जाऊन, जो जणू पत्नी हरवलेल्या दुःखी माणसासारखा होता, तेज हरवलेला, उत्साह गेला, तोंड कोरडे पडलेले, त्याला त्यांनी विचारले.

भो भोः पुरुषशार्दूल दौर्मनस्यमिदं त्यज। न प्रियाप्रिययो राजन्निष्ठा देहिषु दृश्यते

अरे पुरुषश्रेष्ठ, हे दुःख सोडून दे! राजन, या देहधारकांमध्ये कुणालाही कायमचा आनंद किंवा दुःख दिसत नाही.

यथा दारुमयी योषित्नृत्यते कुहकेच्छया। एवमीश्वरतन्त्रोऽयमीहते सुखदुःखयोः

जशी लाकडी बाहुली जादूगाराच्या इच्छेने नाचते, तशीच परमेश्वराच्या अधीन असलेली ही सृष्टी सुखदुःखात वागत असते.

शौरेः सप्तदशाहं वै संयुगानि पराजितः। त्रयोविंशतिभिः सैन्यैर्जिग्ये एकमहं परम्

सौरिने मला सतरा दिवस युद्धात हरवले, पण अठराव्या दिवशी मी त्याच्यावर तेवीस सैन्यांसह विजय मिळवला.

तथाप्यहं न शोचामि न प्रहृष्यामि कर्हिचित्। कालेन दैवयुक्तेन जानन्विद्रावितं जगत्

तरीही मी कधीही दुःखी होत नाही किंवा फार आनंदही मानत नाही, कारण काळ आणि नशीब यांच्या हातात हे जग आहे, हे मला ठाऊक आहे.

अधुनापि वयं सर्वे वीरयूथपयूथपाः। पराजिताः फल्गुतन्त्रैर्यदुभिः कृष्णपालितैः

आता देखील आम्ही सर्व वीरांचे प्रमुख, कृष्णाच्या रक्षणाखाली असलेल्या यादवांच्या चतुर युक्त्यांनी पराभूत झालो आहोत.