श्रीमद्भागवतपुराणम्

सुस्नातां सुदतीं कन्यां कृतकौतुकमङ्गलाम्। आहतांशुकयुग्मेन भूषितां भूषणोत्तमैः

ती सुंदर कन्या, अंघोळ करून ताजीतवानी, शुभकार्याच्या तयारीनं सजली होती. ती उत्तम वस्त्रं घालून, सुंदर दागिन्यांनी नटली होती.

चक्रुः सामर्ग्यजुर्मन्त्रैर्वध्वा रक्षां द्विजोत्तमाः। पुरोहितोऽथर्वविद्वै जुहाव ग्रहशान्तये

श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी साम, ऋग्वेद आणि यजुर्वेदातील मंत्रांनी वधूचं रक्षण करण्यासाठी विधी केले. मुख्य पुरोहित, जो अथर्ववेद जाणणारा होता, त्यानं ग्रहशांतीसाठी हवन केलं.

हिरण्यरूप्य वासांसि तिलांश्च गुडमिश्रितान्। प्रादाद्धेनूश्च विप्रेभ्यो राजा विधिविदां वरः

विधी जाणणाऱ्या राजानं ब्राह्मणांना सोनं, चांदी, वस्त्रं, गूळमिश्रित तीळ आणि गायी दिल्या.

एवं चेदिपती राजा दमघोषः सुताय वै। कारयामास मन्त्रज्ञैः सर्वमभ्युदयोचितम्

चेदिराज दमघोषानं मंत्रज्ञ लोकांना घेऊन आपल्या मुलाच्या कल्याणासाठी आवश्यक ती सर्व तयारी केली.

मदच्युद्भिर्गजानीकैः स्यन्दनैर्हेममालिभिः। पत्त्यश्वसङ्कुलैः सैन्यैः परीतः कुण्डिनं ययौ

मदाने उन्मत्त हत्ती, सोन्यानं मढवलेले रथ, आणि पायदळ व घोड्यांनी भरलेली सेना घेऊन तो कुंडिनाकडे निघाला.

तं वै विदर्भाधिपतिः समभ्येत्याभिपूज्य च। निवेशयामास मुदा कल्पितान्यनिवेशने

विदर्भराजानं त्याला भेटून आदरानं सत्कार केला आणि आनंदानं तयार केलेल्या निवासस्थानी त्याची सोय केली.

तत्र शाल्वो जरासन्धो दन्तवक्त्रो विदूरथः। आजग्मुश्चैद्यपक्षीयाः पौण्ड्रकाद्याः सहस्रशः

शाल्व, जरासंध, दंतवक्त्र, विदुरथ आणि चेदि, पौंड्र देशातील हजारो मित्रराजे तिथे आले.

कृष्णरामद्विषो यत्ताः कन्यां चैद्याय साधितुम्। यद्यागत्य हरेत्कृष्णो रामाद्यैर्यदुभिर्वृतः

कृष्ण आणि रामाचे शत्रू, चेदिराजाच्या मुलासाठी कन्या मिळवण्याच्या निर्धारानं जमले होते. कृष्ण यदुवंशीयांसह तिला न्यायला आला, तर लढायचं ठरवलं होतं.

योत्स्यामः संहतास्तेन इति निश्चितमानसाः। आजग्मुर्भूभुजः सर्वे समग्रबलवाहनाः

सर्व राजे आपापल्या संपूर्ण सैन्यासह एकत्र आले. त्यांच्या मनात त्याच्याशी लढण्याचा ठाम निर्धार होता.

श्रुत्वैतद्भगवान्रामो विपक्षीय नृपोद्यमम्। कृष्णं चैकं गतं हर्तुं कन्यां कलहशङ्कितः

समोरच्या राजांनी केलेली तयारी ऐकून, प्रभू रामानं समजलं की कृष्ण एकटाच कन्या न्यायला गेला आहे आणि कदाचित वाद होईल.

बलेन महता सार्धं भ्रातृस्नेहपरिप्लुतः। त्वरितः कुण्डिनं प्रागाद्गजाश्वरथपत्तिभिः

भावाबद्दल प्रेमाने भरून, तो मोठ्या सैन्यासह—हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ घेऊन—लवकरच कुंडिनाकडे निघाला.

भीष्मकन्या वरारोहा काङ्क्षन्त्यागमनं हरेः। प्रत्यापत्तिमपश्यन्ती द्विजस्याचिन्तयत्तदा

भीष्मकाची सुंदर कन्या, श्रीकृष्णाच्या येण्याची आतुरतेने वाट पाहत होती. त्याच्या येण्याचा काहीच पत्ता नव्हता, म्हणून तिनं त्या ब्राह्मणाच्या शब्दांचा विचार केला.

अहो त्रियामान्तरित उद्वाहो मेऽल्पराधसः। नागच्छत्यरविन्दाक्षो नाहं वेद्म्यत्र कारणम्। सोऽपि नावर्ततेऽद्यापि मत्सन्देशहरो द्विजः

अरे बापरे, माझ्या लग्नाला तीन रात्री उलटून गेल्या, मी काहीही अपराध केला नाही. तरीही कमळासारख्या डोळ्यांचा तो येत नाही, आणि मला कारणही माहीत नाही. माझा संदेश घेऊन गेलेला ब्राह्मणही अजून परत आला नाही.

अपि मय्यनवद्यात्मा दृष्ट्वा किञ्चिज्जुगुप्सितम्। मत्पाणिग्रहणे नूनं नायाति हि कृतोद्यमः

कदाचित, माझ्यात काही दोष पाहून, तो निर्दोष श्रीकृष्ण आता माझा हात धरायला मागे हटला असेल.

दुर्भगाया न मे धाता नानुकूलो महेश्वरः। देवी वा विमुखी गौरी रुद्राणी गिरिजा सती

माझं नशीबच वाईट आहे; सृष्टीकर्ता माझ्यावर प्रसन्न नाही, महादेवही अनुकूल नाहीत. देवी गौरी, रुद्राणी, गिरिजा, सती—या सर्वही माझ्याकडे पाठ फिरवतात.

एवं चिन्तयती बाला गोविन्दहृतमानसा। न्यमीलयत कालज्ञा नेत्रे चाश्रुकलाकुले

अशा प्रकारे, गोविंदाच्या प्रेमात गुंतलेली ती तरुणी, काळाचा विचार करत, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी डोळे मिटून बसली.

एवं वध्वाः प्रतीक्षन्त्या गोविन्दागमनं नृप। वाम ऊरुर्भुजो नेत्रमस्फुरन्प्रियभाषिणः

राजा, वधू गोविंदाच्या येण्याची वाट पाहत असताना, तिचा डावा मांडी, हात आणि डोळा—जे शुभ संकेत मानले जातात—हलू लागले.

अथ कृष्णविनिर्दिष्टः स एव द्विजसत्तमः। अन्तःपुरचरीं देवीं राजपुत्रीं ददर्श ह

मग, श्रीकृष्णाच्या सांगण्यावरून, तोच श्रेष्ठ ब्राह्मण अंतःपुरात फिरणाऱ्या राजकन्येला भेटला.

सा तं प्रहृष्टवदनमव्यग्रात्मगतिं सती। आलक्ष्य लक्षणाभिज्ञा समपृच्छच्छुचिस्मिता

ती सती, त्याच्या आनंदी चेहऱ्याकडे आणि शांत मनाकडे पाहून, चिन्हे ओळखण्यात पटाईत असल्याने, निर्मळ हसत त्याला विचारू लागली.

तस्या आवेदयत्प्राप्तं शशंस यदुनन्दनम्। उक्तं च सत्यवचनमात्मोपनयनं प्रति

त्याने तिला यदुवंशाचा पुत्र आला आहे हे सांगितले आणि स्वयंवराबद्दल सत्य बोललेले शब्द तिला सांगितले.

तमागतं समाज्ञाय वैदर्भी हृष्टमानसा। न पश्यन्ती ब्राह्मणाय प्रियमन्यन्ननाम सा

तो आला आहे हे कळताच, वैदर्भीचे मन आनंदित झाले; ती त्या ब्राह्मणाकडे पाहिली नाही, कारण तो तिला दुसऱ्याच अर्थाने प्रिय होता.

प्राप्तौ श्रुत्वा स्वदुहितुरुद्वाहप्रेक्षणोत्सुकौ। अभ्ययात्तूर्यघोषेण रामकृष्णौ समर्हणैः

आपल्या मुलीच्या लग्नाचा सोहळा पाहण्याची उत्कंठा आणि त्यांचे आगमन कळल्यावर, राम आणि कृष्ण वाद्यांच्या गजरात, योग्य सन्मान घेऊन आले.

मधुपर्कमुपानीय वासांसि विरजांसि सः। उपायनान्यभीष्टानि विधिवत्समपूजयत्

त्याने मधुपर्क, स्वच्छ वस्त्रे आणि आवडती भेटवस्तू आणून, विधीपूर्वक त्यांचे पूजन केले.

तयोर्निवेशनं श्रीमदुपाकल्प्य महामतिः। ससैन्ययोः सानुगयोरातिथ्यं विदधे यथा

त्या बुद्धिमानाने दोघांसाठी, त्यांच्या सैन्यासह आणि सेवकांसह, भव्य निवासाची तयारी केली आणि योग्यप्रमाणे पाहुणचार केला.

एवं राज्ञां समेतानां यथावीर्यं यथावयः। यथाबलं यथावित्तं सर्वैः कामैः समर्हयत्

मग जमलेल्या राजांना, त्यांच्या पराक्रमानुसार, वयानुसार, बळानुसार आणि संपत्तीनुसार, सर्व इच्छित वस्तूंनी त्यांचा सन्मान केला.

कृष्णमागतमाकर्ण्य विदर्भपुरवासिनः। आगत्य नेत्राञ्जलिभिः पपुस्तन्मुखपङ्कजम्

कृष्ण आले आहेत हे कळताच, विदर्भ नगरीचे लोक आले आणि हातांनी डोळे जोडून कृष्णाच्या कमलासारख्या मुखाकडे पाहू लागले.

अस्यैव भार्या भवितुं रुक्मिण्यर्हति नापरा। असावप्यनवद्यात्मा भैष्म्याः समुचितः पतिः

फक्त रुक्मिणीच त्यांची पत्नी होण्यास योग्य आहे, दुसरी कोणीही नाही; आणि तोही निष्कलंक स्वभावाचा असल्याने, भीष्म्येच्या कन्येस योग्य पती आहे.

किञ्चित्सुचरितं यन्नस्तेन तुष्टस्त्रिलोककृत्। अनुगृह्णातु गृह्णातु वैदर्भ्याः पाणिमच्युतः

आपण केलेल्या थोड्याशा चांगल्या कर्मामुळे त्रिलोककर्त्याचे समाधान झाले आहे; अच्युताने वैदर्भीचा हात स्वीकारावा.

एवं प्रेमकलाबद्धा वदन्ति स्म पुरौकसः। कन्या चान्तःपुरात्प्रागाद्भटैर्गुप्ताम्बिकालयम्

अशा प्रकारे प्रेमाच्या बंधनात बांधलेले नगरवासी बोलू लागले; आणि ती कन्या, सैनिकांच्या पहाऱ्यात, अंतःपुरातून अंबिकेच्या मंदिराकडे गेली.