श्रीमद्भागवतपुराणम्

अथ त्रिपञ्चाशत्तमोऽध्यायः 10.53 श्रीशुक उवाच। वैदर्भ्याः स तु सन्देशं निशम्य यदुनन्दनः। प्रगृह्य पाणिना पाणिं प्रहसन्निदमब्रवीत्

शुकदेव म्हणतात: विदर्भराजकन्येचा संदेश ऐकून, यादवांचा पुत्र त्या ब्राह्मणाचा हात हातात घेऊन हसत म्हणाला.

श्रीभगवानुवाच। तथाहमपि तच्चित्तो निद्रां च न लभे निशि। वेदाहम्रुक्मिणा द्वेषान्ममोद्वाहो निवारितः

श्रीभगवान म्हणाले: मी देखील तिच्या विचारात इतका गुंतलो आहे की रात्रभर झोप येत नाही. मला माहिती आहे की रुक्मिणीचे माझ्याशी लग्न तिच्या भावाच्या वैरामुळे थांबवले गेले.

तामानयिष्य उन्मथ्य राजन्यापसदान्मृधे। मत्परामनवद्याङ्गी मेधसोऽग्निशिखामिव

मी तिला, जी माझ्यावर प्रेम करते आणि दोषरहित आहे, राजांच्या सभेतून युद्धात जिंकून, अग्निशिखेसारखी येथे आणीन.

श्रीशुक उवाच। उद्वाहर्क्षं च विज्ञाय रुक्मिण्या मधुसूदनः। रथः संयुज्यतामाशु दारुकेत्याह सारथिम्

शुकदेव म्हणतात: रुक्मिणीच्या विवाहाचा शुभमुहूर्त कळताच, मधुसूदनाने आपल्या सारथ्याला, 'दारुक, लवकर रथ तयार कर,' असे सांगितले.

स चाश्वैः शैब्यसुग्रीव मेघपुष्पबलाहकैः। युक्तं रथमुपानीय तस्थौ प्राञ्जलिरग्रतः

त्याने शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प आणि बलाहक या घोड्यांनी जोडलेला रथ आणला आणि हात जोडून समोर उभा राहिला.

आरुह्य स्यन्दनं शौरिर्द्विजमारोप्य तूर्णगैः। आनर्तादेकरात्रेण विदर्भानगमद्धयैः

शौरिने रथावर चढून, त्या ब्राह्मणाला बसवले आणि वेगवान घोड्यांनी एका रात्रीत आनर्तातून विदर्भात पोहोचला.

राजा स कुण्डिनपतिः पुत्रस्नेहवशानुगः। शिशुपालाय स्वां कन्यां दास्यन्कर्माण्यकारयत्

कुंडिनराजाने आपल्या मुलावर असलेल्या प्रेमामुळे, आपल्या कन्येचे लग्न शिशुपालाशी लावण्याची तयारी सुरू केली.

पुरं सम्मृष्टसंसिक्त मार्गरथ्याचतुष्पथम्। चित्रध्वजपताकाभिस्तोरणैः समलङ्कृतम्

शहरातील रस्ते, गल्ल्या, चौक स्वच्छ धुतले आणि रंगीबेरंगी ध्वज, पताका, तोरणांनी सुंदरपणे सजवले होते.

स्रग्गन्धमाल्याभरणैर्विरजोऽम्बरभूषितैः। जुष्टं स्त्रीपुरुषैः श्रीमद् गृहैरगुरुधूपितैः

तेथे पुरुष आणि स्त्रिया स्वच्छ वस्त्रांनी, फुलांच्या माळा, सुवासिक हार आणि दागिन्यांनी सजलेले होते; घरेही श्रीमंतीने आणि अगरूच्या धुराने सुगंधित केली होती.

पितॄन्देवान्समभ्यर्च्य विप्रांश्च विधिवन्नृप। भोजयित्वा यथान्यायं वाचयामास मङ्गलम्

राजाने पूर्वज, देवता आणि ब्राह्मणांची विधिपूर्वक पूजा केली, त्यांना योग्य रीतीने जेवू घातले आणि मंगलकार्ये म्हणवली.

सुस्नातां सुदतीं कन्यां कृतकौतुकमङ्गलाम्। आहतांशुकयुग्मेन भूषितां भूषणोत्तमैः

ती सुंदर कन्या, अंघोळ करून ताजीतवानी, शुभकार्याच्या तयारीनं सजली होती. ती उत्तम वस्त्रं घालून, सुंदर दागिन्यांनी नटली होती.

चक्रुः सामर्ग्यजुर्मन्त्रैर्वध्वा रक्षां द्विजोत्तमाः। पुरोहितोऽथर्वविद्वै जुहाव ग्रहशान्तये

श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी साम, ऋग्वेद आणि यजुर्वेदातील मंत्रांनी वधूचं रक्षण करण्यासाठी विधी केले. मुख्य पुरोहित, जो अथर्ववेद जाणणारा होता, त्यानं ग्रहशांतीसाठी हवन केलं.

हिरण्यरूप्य वासांसि तिलांश्च गुडमिश्रितान्। प्रादाद्धेनूश्च विप्रेभ्यो राजा विधिविदां वरः

विधी जाणणाऱ्या राजानं ब्राह्मणांना सोनं, चांदी, वस्त्रं, गूळमिश्रित तीळ आणि गायी दिल्या.

एवं चेदिपती राजा दमघोषः सुताय वै। कारयामास मन्त्रज्ञैः सर्वमभ्युदयोचितम्

चेदिराज दमघोषानं मंत्रज्ञ लोकांना घेऊन आपल्या मुलाच्या कल्याणासाठी आवश्यक ती सर्व तयारी केली.

मदच्युद्भिर्गजानीकैः स्यन्दनैर्हेममालिभिः। पत्त्यश्वसङ्कुलैः सैन्यैः परीतः कुण्डिनं ययौ

मदाने उन्मत्त हत्ती, सोन्यानं मढवलेले रथ, आणि पायदळ व घोड्यांनी भरलेली सेना घेऊन तो कुंडिनाकडे निघाला.

तं वै विदर्भाधिपतिः समभ्येत्याभिपूज्य च। निवेशयामास मुदा कल्पितान्यनिवेशने

विदर्भराजानं त्याला भेटून आदरानं सत्कार केला आणि आनंदानं तयार केलेल्या निवासस्थानी त्याची सोय केली.

तत्र शाल्वो जरासन्धो दन्तवक्त्रो विदूरथः। आजग्मुश्चैद्यपक्षीयाः पौण्ड्रकाद्याः सहस्रशः

शाल्व, जरासंध, दंतवक्त्र, विदुरथ आणि चेदि, पौंड्र देशातील हजारो मित्रराजे तिथे आले.

कृष्णरामद्विषो यत्ताः कन्यां चैद्याय साधितुम्। यद्यागत्य हरेत्कृष्णो रामाद्यैर्यदुभिर्वृतः

कृष्ण आणि रामाचे शत्रू, चेदिराजाच्या मुलासाठी कन्या मिळवण्याच्या निर्धारानं जमले होते. कृष्ण यदुवंशीयांसह तिला न्यायला आला, तर लढायचं ठरवलं होतं.

योत्स्यामः संहतास्तेन इति निश्चितमानसाः। आजग्मुर्भूभुजः सर्वे समग्रबलवाहनाः

सर्व राजे आपापल्या संपूर्ण सैन्यासह एकत्र आले. त्यांच्या मनात त्याच्याशी लढण्याचा ठाम निर्धार होता.

श्रुत्वैतद्भगवान्रामो विपक्षीय नृपोद्यमम्। कृष्णं चैकं गतं हर्तुं कन्यां कलहशङ्कितः

समोरच्या राजांनी केलेली तयारी ऐकून, प्रभू रामानं समजलं की कृष्ण एकटाच कन्या न्यायला गेला आहे आणि कदाचित वाद होईल.

बलेन महता सार्धं भ्रातृस्नेहपरिप्लुतः। त्वरितः कुण्डिनं प्रागाद्गजाश्वरथपत्तिभिः

भावाबद्दल प्रेमाने भरून, तो मोठ्या सैन्यासह—हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ घेऊन—लवकरच कुंडिनाकडे निघाला.

भीष्मकन्या वरारोहा काङ्क्षन्त्यागमनं हरेः। प्रत्यापत्तिमपश्यन्ती द्विजस्याचिन्तयत्तदा

भीष्मकाची सुंदर कन्या, श्रीकृष्णाच्या येण्याची आतुरतेने वाट पाहत होती. त्याच्या येण्याचा काहीच पत्ता नव्हता, म्हणून तिनं त्या ब्राह्मणाच्या शब्दांचा विचार केला.

अहो त्रियामान्तरित उद्वाहो मेऽल्पराधसः। नागच्छत्यरविन्दाक्षो नाहं वेद्म्यत्र कारणम्। सोऽपि नावर्ततेऽद्यापि मत्सन्देशहरो द्विजः

अरे बापरे, माझ्या लग्नाला तीन रात्री उलटून गेल्या, मी काहीही अपराध केला नाही. तरीही कमळासारख्या डोळ्यांचा तो येत नाही, आणि मला कारणही माहीत नाही. माझा संदेश घेऊन गेलेला ब्राह्मणही अजून परत आला नाही.

अपि मय्यनवद्यात्मा दृष्ट्वा किञ्चिज्जुगुप्सितम्। मत्पाणिग्रहणे नूनं नायाति हि कृतोद्यमः

कदाचित, माझ्यात काही दोष पाहून, तो निर्दोष श्रीकृष्ण आता माझा हात धरायला मागे हटला असेल.

दुर्भगाया न मे धाता नानुकूलो महेश्वरः। देवी वा विमुखी गौरी रुद्राणी गिरिजा सती

माझं नशीबच वाईट आहे; सृष्टीकर्ता माझ्यावर प्रसन्न नाही, महादेवही अनुकूल नाहीत. देवी गौरी, रुद्राणी, गिरिजा, सती—या सर्वही माझ्याकडे पाठ फिरवतात.

एवं चिन्तयती बाला गोविन्दहृतमानसा। न्यमीलयत कालज्ञा नेत्रे चाश्रुकलाकुले

अशा प्रकारे, गोविंदाच्या प्रेमात गुंतलेली ती तरुणी, काळाचा विचार करत, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी डोळे मिटून बसली.

एवं वध्वाः प्रतीक्षन्त्या गोविन्दागमनं नृप। वाम ऊरुर्भुजो नेत्रमस्फुरन्प्रियभाषिणः

राजा, वधू गोविंदाच्या येण्याची वाट पाहत असताना, तिचा डावा मांडी, हात आणि डोळा—जे शुभ संकेत मानले जातात—हलू लागले.

अथ कृष्णविनिर्दिष्टः स एव द्विजसत्तमः। अन्तःपुरचरीं देवीं राजपुत्रीं ददर्श ह

मग, श्रीकृष्णाच्या सांगण्यावरून, तोच श्रेष्ठ ब्राह्मण अंतःपुरात फिरणाऱ्या राजकन्येला भेटला.

सा तं प्रहृष्टवदनमव्यग्रात्मगतिं सती। आलक्ष्य लक्षणाभिज्ञा समपृच्छच्छुचिस्मिता

ती सती, त्याच्या आनंदी चेहऱ्याकडे आणि शांत मनाकडे पाहून, चिन्हे ओळखण्यात पटाईत असल्याने, निर्मळ हसत त्याला विचारू लागली.