श्रीमद्भागवतपुराणम्

विहाय वित्तं प्रचुरमभीतौ भीरुभीतवत्। पद्भ्यां पलाशाभ्यां चेलतुर्बहुयोजनम्

भरपूर धन सोडून, निर्भय असूनही भीती दाखवत, ते दोघे कमळासारख्या पायांनी अनेक योजन चालत गेले.

पलायमानौ तौ दृष्ट्वा मागधः प्रहसन्बली। अन्वधावद्रथानीकैरीशयोरप्रमाणवित्

ते दोघे पळताना पाहून, बलवान माघद राजा हसत, त्याच्या रथांच्या सैन्यासह त्यांच्या मागे लागला, त्यांची खरी शक्ती न कळता.

प्रद्रुत्य दूरं संश्रान्तौ तुङ्गमारुहतां गिरिम्। प्रवर्षणाख्यं भगवान्नित्यदा यत्र वर्षति

दूरपर्यंत धावत, दमून ते उंच प्रवरषण नावाच्या डोंगरावर चढले, जिथे नेहमी पाऊस पडतो.

गिरौ निलीनावाज्ञाय नाधिगम्य पदं नृप। ददाह गिरिमेधोभिः समन्तादग्निमुत्सृजन्

राजाने त्यांच्या पावलांचे ठसे सापडले नाहीत म्हणून, ते डोंगरात लपले आहेत असे समजून, सर्व बाजूंनी डोंगराला जाळ लावला.

तत उत्पत्य तरसा दह्यमानतटादुभौ। दशैकयोजनात्तुङ्गान्निपेततुरधो भुवि

तेव्हा दोघेही जळणाऱ्या उतारावरून वेगाने उडी मारून, दहा योजन उंच डोंगरावरून खाली जमिनीवर उतरले.

अलक्ष्यमाणौ रिपुणा सानुगेन यदूत्तमौ। स्वपुरं पुनरायातौ समुद्र परिखां नृप

शत्रू आणि त्याच्या सैन्याला न दिसता, हे यादवश्रेष्ठ पुन्हा समुद्राने वेढलेल्या आपल्या नगरीत परतले, राजन्.

सोऽपि दग्धाविति मृषा मन्वानो बलकेशवौ। बलमाकृष्य सुमहन्मगधान्मागधो ययौ

बलराम आणि केशव जळून गेले असे खोटे समजून, मग माघद राजाने आपली मोठी सेना मागे घेऊन मघदाकडे प्रयाण केले.

आनर्ताधिपतिः श्रीमान्रैवतो रैवतीं सुताम्। ब्रह्मणा चोदितः प्रादाद्बलायेति पुरोदितम्

आनर्तांचा तेजस्वी राजा रैवत, ब्रह्मदेवाच्या प्रेरणेने, आपल्या रैवती नावाच्या कन्येचे बलरामाशी पूर्वी ठरल्याप्रमाणे लग्न लावले.

भगवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूद्वह। वैदर्भीं भीष्मकसुतां श्रियो मात्रां स्वयंवरे

गोविंद भगवानही, कुरुकुळातील श्रेष्ठ, भीष्मकाच्या वैदर्भी या कन्येशी, श्रीमातेच्या स्वयंवरात विवाहबद्ध झाले.

प्रमथ्य तरसा राज्ञः शाल्वादींश्चैद्यपक्षगान्। पश्यतां सर्वलोकानां तार्क्ष्यपुत्रः सुधामिव

शाल्व व चेदिराजाचे मित्र यांना पराक्रमाने हरवून, सर्व लोकांच्या समोर, गरुडाने अमृत नेल्यासारखे, त्यांनी तिला घेऊन गेले.

श्रीराजोवाच। भगवान्भीष्मकसुतां रुक्मिणीं रुचिराननाम्। राक्षसेन विधानेन उपयेम इति श्रुतम्

राजा म्हणाला: भगवंतांनी भीष्मकाची सुंदरमुखी कन्या रुक्मिणी हिला राक्षस पद्धतीने विवाह केला, असे ऐकले आहे.

भगवन्श्रोतुमिच्छामि कृष्णस्यामिततेजसः। यथा मागधशाल्वादीन्जित्वा कन्यामुपाहरत्

भगवंत, मला कृष्णाच्या अमाप तेजाबद्दल ऐकायचं आहे. त्याने जरासंध, शाल्व आणि इतरांना जिंकून ती कन्या कशी वधू म्हणून आणली, हे मला सांग.

ब्रह्मन्कृष्णकथाः पुण्या माध्वीर्लोकमलापहाः। को नु तृप्येत शृण्वानः श्रुतज्ञो नित्यनूतनाः

ब्रह्मन्, कृष्णाच्या पवित्र कथा मधासारख्या गोड, जगातील सगळ्या अशुद्धता दूर करणाऱ्या, नेहमी ताज्या वाटणाऱ्या आहेत. त्या ऐकून ज्यांना खूप वेळा ऐकल्या आहेत, त्यांनाही कधीच कंटाळा येत नाही; मग इतरांची काय कथा!

श्रीबादरायणिरुवाच। राजासीद्भीष्मको नाम विदर्भाधिपतिर्महान्। तस्य पञ्चाभवन्पुत्राः कन्यैका च वरानना

श्रीबादरायण म्हणाले: विदर्भाचा राजा भीष्मक नावाचा एक मोठा राजा होता. त्याला पाच मुले आणि एक अतिशय सुंदर मुलगी होती.

रुक्म्यग्रजो रुक्मरथो रुक्मबाहुरनन्तरः। रुक्मकेशो रुक्ममाली रुक्मिण्येषा स्वसा सती

त्याचा मोठा मुलगा रुक्मी, त्यानंतर रुक्मरथ, मग रुक्मबाहू, रुक्मकेश आणि रुक्ममाळी हे होते. त्यांची सती आणि गुणी बहीण म्हणजेच रुक्मिणी.

सोपश्रुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रियः। गृहागतैर्गीयमानास्तं मेने सदृशं पतिम्

रुक्मिणीच्या घरी आलेल्या लोकांकडून मुकुंदाच्या रूप, शौर्य, गुण आणि कीर्तीचे वर्णन ऐकून तिने त्याला स्वतःसाठी योग्य वर मानले.

तां बुद्धिलक्षणौदार्य रूपशीलगुणाश्रयाम्। कृष्णश्च सदृशीं भार्यां समुद्वोढुं मनो दधे

कृष्णाने तिच्या बुद्धी, सौंदर्य, उदारता आणि गुण पाहून, ती आपल्यासाठी योग्य पत्नी आहे असं ठरवलं.

बन्धूनामिच्छतां दातुं कृष्णाय भगिनीं नृप। ततो निवार्य कृष्णद्विड्रुक्मी चैद्यममन्यत

रुक्मिणीचे नातेवाईक तिला कृष्णाला द्यावं असं इच्छित होते, पण कृष्णाचा द्वेष करणारा तिचा भाऊ रुक्मी याने ते थांबवलं आणि शिशुपालाला तिच्यासाठी निवडलं.

तदवेत्यासितापाङ्गी वैदर्भी दुर्मना भृशम्। विचिन्त्याप्तं द्विजं कञ्चित्कृष्णाय प्राहिणोद्द्रुतम्

हे कळताच, विदर्भाची काळ्या डोळ्यांची राजकन्या रुक्मिणी फारच दुःखी झाली. तिने विचारपूर्वक एक विश्वासू ब्राह्मण कृष्णाकडे पटकन पाठवला.

द्वारकां स समभ्येत्य प्रतीहारैः प्रवेशितः। अपश्यदाद्यं पुरुषमासीनं काञ्चनासने

तो ब्राह्मण द्वारका नगरीत पोहोचला. दारवानांनी त्याला आत नेलं आणि त्याने सुवर्णासनावर बसलेल्या परमेश्वराला पाहिलं.

दृष्ट्वा ब्रह्मण्यदेवस्तमवरुह्य निजासनात्। उपवेश्यार्हयां चक्रे यथात्मानं दिवौकसः

ब्राह्मणाला पाहताच भक्तांचा देव स्वतःच्या आसनावरून उठला, त्याला बसवलं आणि देवांनी जसं स्वतःचं स्वागत केलं असतं, तसं त्याचं आदराने स्वागत केलं.

तं भुक्तवन्तं विश्रान्तमुपगम्य सतां गतिः। पाणिनाभिमृशन्पादावव्यग्रस्तमपृच्छत

ब्राह्मणाने जेवून विश्रांती घेतल्यावर, सज्जनांचा आधार असलेल्या कृष्णाने त्याच्याजवळ जाऊन, हाताने त्याचे पाय स्पर्श करून, काळजीपूर्वक त्याची विचारपूस केली.

कच्चिद्द्विजवरश्रेष्ठ धर्मस्ते वृद्धसम्मतः। वर्तते नातिकृच्छ्रेण सन्तुष्टमनसः सदा

ब्राह्मणश्रेष्ठ, वडिलधाऱ्यांनी मान्य केलेला तुझा धर्म सुखाने चालतो ना? आणि तुझे मन नेहमी समाधानी आहे ना?

सन्तुष्टो यर्हि वर्तेत ब्राह्मणो येन केनचित्। अहीयमानः स्वद्धर्मात्स ह्यस्याखिलकामधुक्

जो ब्राह्मण मिळेल त्यात समाधान मानतो आणि आपल्या धर्मात कायम राहतो, तो सर्व इच्छांची पूर्तता करणारा होतो.

असन्तुष्टोऽसकृल्लोकानाप्नोत्यपि सुरेश्वरः। अकिञ्चनोऽपि सन्तुष्टः शेते सर्वाङ्गविज्वरः

जो असमाधानी असतो, तो देवांचा राजा असला तरीही वारंवार या जगात फिरत राहतो; पण जो काहीही नसतानाही समाधानी असतो, तो सर्व दुःखांपासून मुक्त होऊन शांत झोपतो.

विप्रान्स्वलाभसन्तुष्टान्साधून्भूतसुहृत्तमान्। निरहङ्कारिणः शान्तान्नमस्ये शिरसा सकृत्

जे ब्राह्मण मिळालेल्यात समाधान मानतात, सज्जन आहेत, सर्व प्राण्यांचे हितचिंतक, अहंकाररहित आणि शांत आहेत, त्यांना मी एकदाच डोकं टेकवतो.

कच्चिद्वः कुशलं ब्रह्मन्राजतो यस्य हि प्रजाः। सुखं वसन्ति विषये पाल्यमानाः स मे प्रियः

ब्रह्मन्, तुमचं सगळं कुशल आहे ना? जो राजा आपल्या प्रजेला सुखाने ठेवतो, तो मला अत्यंत प्रिय आहे.

यतस्त्वमागतो दुर्गं निस्तीर्येह यदिच्छया। सर्वं नो ब्रूह्यगुह्यं चेत्किं कार्यं करवाम ते

तू इतक्या अडचणी पार करून, ज्या इच्छेने इथे आलास, ते सर्व मला सांग. काही गुप्त सांगायचं असेल, किंवा माझ्याकडून काही हवं असेल, तर तेही सांग.

एवं सम्पृष्टसम्प्रश्नो ब्राह्मणः परमेष्ठिना। लीलागृहीतदेहेन तस्मै सर्वमवर्णयत्

अशा प्रकारे परमेश्वराने आदराने विचारल्यावर, त्या ब्राह्मणाने लीला म्हणून देह धारण केलेल्या कृष्णाला सर्व काही सांगितलं.