श्रीमद्भागवतपुराणम्

विचरस्व महीं कामं मय्यावेशितमानसः। अस्त्वेवं नित्यदा तुभ्यं भक्तिर्मय्यनपायिनी

तू मन माझ्यात गुंतवून हवी तशी पृथ्वीवर फिर; तुझी माझ्यावरील भक्ती अशीच अखंड राहो.

क्षात्रधर्मस्थितो जन्तून्न्यवधीर्मृगयादिभिः। समाहितस्तत्तपसा जह्यघं मदुपाश्रितः

तू क्षत्रियधर्म पाळताना, शिकार वगैरे करून अनेक प्राण्यांचा वध केला; पण आता या तपामुळे आणि माझ्या आश्रयाने, तू पाप सोडून दे.

जन्मन्यनन्तरे राजन्सर्वभूतसुहृत्तमः। भूत्वा द्विजवरस्त्वं वै मामुपैष्यसि केवलम्

हे राजा, पुढच्या जन्मी तू सर्व जीवांचा हितचिंतक, श्रेष्ठ ब्राह्मण होशील, आणि शेवटी फक्त माझ्याकडेच पोहोचशील.

अथ द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः 10.52 श्रीशुक उवाच। इत्थं सोऽनुग्रहीतोऽङ्ग कृष्णेनेक्ष्वाकु नन्दनः। तं परिक्रम्य सन्नम्य निश्चक्राम गुहामुखात्

शुकदेव म्हणाले, हे प्रिय, इक्ष्वाकूंचा पुत्र श्रीकृष्णांनी कृपा केल्यावर त्याच्या भोवती प्रदक्षिणा घालून, वाकून नमस्कार करून, तो गुहेच्या तोंडातून बाहेर पडला.

संवीक्ष्य क्षुल्लकान्मर्त्यान्पशून्वीरुद्वनस्पतीन्। मत्वा कलियुगं प्राप्तं जगाम दिशमुत्तराम्

त्याने लहान माणसे, जनावरे, औषधी आणि झाडे पाहिली. कलियुग आले आहे हे ओळखून तो उत्तरेकडे निघून गेला.

तपःश्रद्धायुतो धीरो निःसङ्गो मुक्तसंशयः। समाधाय मनः कृष्णे प्राविशद्गन्धमादनम्

तो मनाने दृढ, तप आणि श्रद्धेने युक्त, सर्व आसक्ती व शंका सोडून, मन श्रीकृष्णात एकाग्र करून, गंधमादन पर्वतावर गेला.

बदर्याश्रममासाद्य नरनारायणालयम्। सर्वद्वन्द्वसहः शान्तस्तपसाराधयद्धरिम्

बदरी आश्रमात, जेथे नर-नारायण वास करतात, सर्व द्वंद्व सहन करत शांतपणे, त्याने तप करून हरिची उपासना केली.

भगवान्पुनराव्रज्य पुरीं यवनवेष्टिताम्। हत्वा म्लेच्छबलं निन्ये तदीयं द्वारकां धनम्

भगवान पुन्हा त्या यवनांनी वेढलेल्या नगरीत आले, म्लेच्छांची सेना मारून, त्यांचे धन द्वारकेला घेऊन गेले.

नीयमाने धने गोभिर्नृभिश्चाच्युतचोदितैः। आजगाम जरासन्धस्त्रयोविंशत्यनीकपः

धन, गायी आणि माणसे, अच्युताच्या आज्ञेने नेत असताना, तेव्हा त्रेवीस सैन्यांचा राजा जरासंध तेथे आला.

विलोक्य वेगरभसं रिपुसैन्यस्य माधवौ। मनुष्यचेष्टामापन्नौ राजन्दुद्रुवतुर्द्रुतम्

शत्रूची सेना वेगाने आणि जोमाने येताना पाहून, दोन्ही माधवांनी मानवी उपाय करून, राजन्, पटकन पळ काढला.

विहाय वित्तं प्रचुरमभीतौ भीरुभीतवत्। पद्भ्यां पलाशाभ्यां चेलतुर्बहुयोजनम्

भरपूर धन सोडून, निर्भय असूनही भीती दाखवत, ते दोघे कमळासारख्या पायांनी अनेक योजन चालत गेले.

पलायमानौ तौ दृष्ट्वा मागधः प्रहसन्बली। अन्वधावद्रथानीकैरीशयोरप्रमाणवित्

ते दोघे पळताना पाहून, बलवान माघद राजा हसत, त्याच्या रथांच्या सैन्यासह त्यांच्या मागे लागला, त्यांची खरी शक्ती न कळता.

प्रद्रुत्य दूरं संश्रान्तौ तुङ्गमारुहतां गिरिम्। प्रवर्षणाख्यं भगवान्नित्यदा यत्र वर्षति

दूरपर्यंत धावत, दमून ते उंच प्रवरषण नावाच्या डोंगरावर चढले, जिथे नेहमी पाऊस पडतो.

गिरौ निलीनावाज्ञाय नाधिगम्य पदं नृप। ददाह गिरिमेधोभिः समन्तादग्निमुत्सृजन्

राजाने त्यांच्या पावलांचे ठसे सापडले नाहीत म्हणून, ते डोंगरात लपले आहेत असे समजून, सर्व बाजूंनी डोंगराला जाळ लावला.

तत उत्पत्य तरसा दह्यमानतटादुभौ। दशैकयोजनात्तुङ्गान्निपेततुरधो भुवि

तेव्हा दोघेही जळणाऱ्या उतारावरून वेगाने उडी मारून, दहा योजन उंच डोंगरावरून खाली जमिनीवर उतरले.

अलक्ष्यमाणौ रिपुणा सानुगेन यदूत्तमौ। स्वपुरं पुनरायातौ समुद्र परिखां नृप

शत्रू आणि त्याच्या सैन्याला न दिसता, हे यादवश्रेष्ठ पुन्हा समुद्राने वेढलेल्या आपल्या नगरीत परतले, राजन्.

सोऽपि दग्धाविति मृषा मन्वानो बलकेशवौ। बलमाकृष्य सुमहन्मगधान्मागधो ययौ

बलराम आणि केशव जळून गेले असे खोटे समजून, मग माघद राजाने आपली मोठी सेना मागे घेऊन मघदाकडे प्रयाण केले.

आनर्ताधिपतिः श्रीमान्रैवतो रैवतीं सुताम्। ब्रह्मणा चोदितः प्रादाद्बलायेति पुरोदितम्

आनर्तांचा तेजस्वी राजा रैवत, ब्रह्मदेवाच्या प्रेरणेने, आपल्या रैवती नावाच्या कन्येचे बलरामाशी पूर्वी ठरल्याप्रमाणे लग्न लावले.

भगवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूद्वह। वैदर्भीं भीष्मकसुतां श्रियो मात्रां स्वयंवरे

गोविंद भगवानही, कुरुकुळातील श्रेष्ठ, भीष्मकाच्या वैदर्भी या कन्येशी, श्रीमातेच्या स्वयंवरात विवाहबद्ध झाले.

प्रमथ्य तरसा राज्ञः शाल्वादींश्चैद्यपक्षगान्। पश्यतां सर्वलोकानां तार्क्ष्यपुत्रः सुधामिव

शाल्व व चेदिराजाचे मित्र यांना पराक्रमाने हरवून, सर्व लोकांच्या समोर, गरुडाने अमृत नेल्यासारखे, त्यांनी तिला घेऊन गेले.

श्रीराजोवाच। भगवान्भीष्मकसुतां रुक्मिणीं रुचिराननाम्। राक्षसेन विधानेन उपयेम इति श्रुतम्

राजा म्हणाला: भगवंतांनी भीष्मकाची सुंदरमुखी कन्या रुक्मिणी हिला राक्षस पद्धतीने विवाह केला, असे ऐकले आहे.

भगवन्श्रोतुमिच्छामि कृष्णस्यामिततेजसः। यथा मागधशाल्वादीन्जित्वा कन्यामुपाहरत्

भगवंत, मला कृष्णाच्या अमाप तेजाबद्दल ऐकायचं आहे. त्याने जरासंध, शाल्व आणि इतरांना जिंकून ती कन्या कशी वधू म्हणून आणली, हे मला सांग.

ब्रह्मन्कृष्णकथाः पुण्या माध्वीर्लोकमलापहाः। को नु तृप्येत शृण्वानः श्रुतज्ञो नित्यनूतनाः

ब्रह्मन्, कृष्णाच्या पवित्र कथा मधासारख्या गोड, जगातील सगळ्या अशुद्धता दूर करणाऱ्या, नेहमी ताज्या वाटणाऱ्या आहेत. त्या ऐकून ज्यांना खूप वेळा ऐकल्या आहेत, त्यांनाही कधीच कंटाळा येत नाही; मग इतरांची काय कथा!

श्रीबादरायणिरुवाच। राजासीद्भीष्मको नाम विदर्भाधिपतिर्महान्। तस्य पञ्चाभवन्पुत्राः कन्यैका च वरानना

श्रीबादरायण म्हणाले: विदर्भाचा राजा भीष्मक नावाचा एक मोठा राजा होता. त्याला पाच मुले आणि एक अतिशय सुंदर मुलगी होती.

रुक्म्यग्रजो रुक्मरथो रुक्मबाहुरनन्तरः। रुक्मकेशो रुक्ममाली रुक्मिण्येषा स्वसा सती

त्याचा मोठा मुलगा रुक्मी, त्यानंतर रुक्मरथ, मग रुक्मबाहू, रुक्मकेश आणि रुक्ममाळी हे होते. त्यांची सती आणि गुणी बहीण म्हणजेच रुक्मिणी.

सोपश्रुत्य मुकुन्दस्य रूपवीर्यगुणश्रियः। गृहागतैर्गीयमानास्तं मेने सदृशं पतिम्

रुक्मिणीच्या घरी आलेल्या लोकांकडून मुकुंदाच्या रूप, शौर्य, गुण आणि कीर्तीचे वर्णन ऐकून तिने त्याला स्वतःसाठी योग्य वर मानले.

तां बुद्धिलक्षणौदार्य रूपशीलगुणाश्रयाम्। कृष्णश्च सदृशीं भार्यां समुद्वोढुं मनो दधे

कृष्णाने तिच्या बुद्धी, सौंदर्य, उदारता आणि गुण पाहून, ती आपल्यासाठी योग्य पत्नी आहे असं ठरवलं.

बन्धूनामिच्छतां दातुं कृष्णाय भगिनीं नृप। ततो निवार्य कृष्णद्विड्रुक्मी चैद्यममन्यत

रुक्मिणीचे नातेवाईक तिला कृष्णाला द्यावं असं इच्छित होते, पण कृष्णाचा द्वेष करणारा तिचा भाऊ रुक्मी याने ते थांबवलं आणि शिशुपालाला तिच्यासाठी निवडलं.

तदवेत्यासितापाङ्गी वैदर्भी दुर्मना भृशम्। विचिन्त्याप्तं द्विजं कञ्चित्कृष्णाय प्राहिणोद्द्रुतम्

हे कळताच, विदर्भाची काळ्या डोळ्यांची राजकन्या रुक्मिणी फारच दुःखी झाली. तिने विचारपूर्वक एक विश्वासू ब्राह्मण कृष्णाकडे पटकन पाठवला.