श्रीमद्भागवतपुराणम्

निर्जित्य दिक्चक्रमभूतविग्रहो वरासनस्थः समराजवन्दितः। गृहेषु मैथुन्यसुखेषु योषितां क्रीडामृगः पूरुष ईश नीयते

दिशा जिंकून, पृथ्वीएवढं सामर्थ्य मिळवून, राजसिंहासनावर बसून, इतर राजांकडून सन्मान मिळवूनही, पुरुष घरातील स्त्रियांच्या संगतीत, त्यांच्या क्रीडेसाठी खेळण्यासारखा बनतो.

करोति कर्माणि तपःसुनिष्ठितो निवृत्तभोगस्तदपेक्षयाददत्। पुनश्च भूयासमहं स्वराडिति प्रवृद्धतर्षो न सुखाय कल्पते

जो माणूस कठोर तप करतो, भोगांचा त्याग करतो, दान करतो, तरी पुन्हा 'मी राजा होऊ' अशी इच्छा धरतो, त्याची तृष्णा वाढतच जाते आणि त्याला कधीच खरा आनंद मिळत नाही.

भवापवर्गो भ्रमतो यदा भवेज्जनस्य तर्ह्यच्युत सत्समागमः। सत्सङ्गमो यर्हि तदैव सद्गतौ परावरेशे त्वयि जायते मतिः

हे अच्युत, जेव्हा माणूस या संसारात भटकून मुक्ती मिळवतो, तेव्हा त्याला सज्जनांची संगत मिळते; आणि ज्या क्षणी असा सुसंग मिळतो, त्याच वेळी तुझ्या, सर्वांच्या प्रभूच्या, भक्तीची भावना मनात निर्माण होते.

मन्ये ममानुग्रह ईश ते कृतो राज्यानुबन्धापगमो यदृच्छया। यः प्रार्थ्यते साधुभिरेकचर्यया वनं विविक्षद्भिरखण्डभूमिपैः

हे प्रभो, मला असं वाटतं की, तुझ्या कृपेनेच माझ्या मनातून राज्याची आस निघून गेली; ह्या गोष्टीची इच्छा तेच साधू करतात, जे एकटा राहण्यासाठी, अखंड भूमी सोडून, वनात जायचं ठरवतात.

न कामयेऽन्यं तव पादसेवनादकिञ्चनप्रार्थ्यतमाद्वरं विभो। आराध्य कस्त्वां ह्यपवर्गदं हरे वृणीत आर्यो वरमात्मबन्धनम्

हे प्रभो, तुझ्या पायांची सेवा सोडून मला दुसरं काहीच नको, कारण तीच गोष्ट सर्वस्व सोडणाऱ्यांनाही हवी असते; कारण जो तुझी उपासना करतो, मुक्ती देणाऱ्या तुझ्याकडून, आत्म्याला बांधणारा वर कोण मागेल?

तस्माद्विसृज्याशिष ईश सर्वतो रजस्तमःसत्त्वगुणानुबन्धनाः। निरञ्जनं निर्गुणमद्वयं परं त्वां ज्ञाप्तिमात्रं पुरुषं व्रजाम्यहम्

म्हणून, हे ईश्वर, मी सर्व बाजूंनी असलेल्या इच्छा सोडतो, ज्या रज, तम आणि सत्त्व या गुणांशी बांधलेल्या आहेत; आणि मी तुझ्या, निर्मळ, निर्गुण, अद्वितीय, परम, केवळ ज्ञानस्वरूप असलेल्या, चरणी येतो.

चिरमिह वृजिनार्तस्तप्यमानोऽनुतापैर्। अवितृषषडमित्रोऽलब्धशान्तिः कथञ्चित्। शरणद समुपेतस्त्वत्पदाब्जं परात्मन्। अभयमृतमशोकं पाहि मापन्नमीश

इथे मी खूप काळ दुःख, पश्चात्ताप यात होरपळत राहिलो, तृष्णा, शत्रू यांच्या छायेत, कधीच शांतता मिळाली नाही; पण कसेतरी तुझ्या कमळपायाशी आलो आहे, हे शरणदाता परमात्मा, मला या संकटातून, निर्भयता, अमरत्व आणि शोकमुक्ती देऊन वाचव.

श्रीभगवानुवाच। सार्वभौम महाराज मतिस्ते विमलोर्जिता। वरैः प्रलोभितस्यापि न कामैर्विहता यतः

श्रीभगवान म्हणाले: हे महाराज, पृथ्वीच्या अधिपती, तुझं मन निर्मळ आणि दृढ आहे, कारण वर मिळाले तरी तुझ्या मनाला कधीच इच्छा डळमळू शकल्या नाहीत.

प्रलोभितो वरैर्यत्त्वमप्रमादाय विद्धि तत्। न धीरेकान्तभक्तानामाशीर्भिर्भिद्यते क्वचित्

तुला वर देऊन जी परीक्षा घेतली, ती फक्त तुझ्या सावधपणासाठी होती; कारण एकनिष्ठ भक्तांचं मन कधीच वरांनी विचलित होत नाही.

युञ्जानानामभक्तानां प्राणायामादिभिर्मनः। अक्षीणवासनं राजन्दृश्यते पुनरुत्थितम्

हे राजा, जे योगाभ्यास करतात पण भक्ती नाही, त्यांचं मन, श्वासावर नियंत्रण ठेवूनही, इच्छा संपत नाहीत, आणि पुन्हा पुन्हा उगवतात.

विचरस्व महीं कामं मय्यावेशितमानसः। अस्त्वेवं नित्यदा तुभ्यं भक्तिर्मय्यनपायिनी

तू मन माझ्यात गुंतवून हवी तशी पृथ्वीवर फिर; तुझी माझ्यावरील भक्ती अशीच अखंड राहो.

क्षात्रधर्मस्थितो जन्तून्न्यवधीर्मृगयादिभिः। समाहितस्तत्तपसा जह्यघं मदुपाश्रितः

तू क्षत्रियधर्म पाळताना, शिकार वगैरे करून अनेक प्राण्यांचा वध केला; पण आता या तपामुळे आणि माझ्या आश्रयाने, तू पाप सोडून दे.

जन्मन्यनन्तरे राजन्सर्वभूतसुहृत्तमः। भूत्वा द्विजवरस्त्वं वै मामुपैष्यसि केवलम्

हे राजा, पुढच्या जन्मी तू सर्व जीवांचा हितचिंतक, श्रेष्ठ ब्राह्मण होशील, आणि शेवटी फक्त माझ्याकडेच पोहोचशील.

अथ द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः 10.52 श्रीशुक उवाच। इत्थं सोऽनुग्रहीतोऽङ्ग कृष्णेनेक्ष्वाकु नन्दनः। तं परिक्रम्य सन्नम्य निश्चक्राम गुहामुखात्

शुकदेव म्हणाले, हे प्रिय, इक्ष्वाकूंचा पुत्र श्रीकृष्णांनी कृपा केल्यावर त्याच्या भोवती प्रदक्षिणा घालून, वाकून नमस्कार करून, तो गुहेच्या तोंडातून बाहेर पडला.

संवीक्ष्य क्षुल्लकान्मर्त्यान्पशून्वीरुद्वनस्पतीन्। मत्वा कलियुगं प्राप्तं जगाम दिशमुत्तराम्

त्याने लहान माणसे, जनावरे, औषधी आणि झाडे पाहिली. कलियुग आले आहे हे ओळखून तो उत्तरेकडे निघून गेला.

तपःश्रद्धायुतो धीरो निःसङ्गो मुक्तसंशयः। समाधाय मनः कृष्णे प्राविशद्गन्धमादनम्

तो मनाने दृढ, तप आणि श्रद्धेने युक्त, सर्व आसक्ती व शंका सोडून, मन श्रीकृष्णात एकाग्र करून, गंधमादन पर्वतावर गेला.

बदर्याश्रममासाद्य नरनारायणालयम्। सर्वद्वन्द्वसहः शान्तस्तपसाराधयद्धरिम्

बदरी आश्रमात, जेथे नर-नारायण वास करतात, सर्व द्वंद्व सहन करत शांतपणे, त्याने तप करून हरिची उपासना केली.

भगवान्पुनराव्रज्य पुरीं यवनवेष्टिताम्। हत्वा म्लेच्छबलं निन्ये तदीयं द्वारकां धनम्

भगवान पुन्हा त्या यवनांनी वेढलेल्या नगरीत आले, म्लेच्छांची सेना मारून, त्यांचे धन द्वारकेला घेऊन गेले.

नीयमाने धने गोभिर्नृभिश्चाच्युतचोदितैः। आजगाम जरासन्धस्त्रयोविंशत्यनीकपः

धन, गायी आणि माणसे, अच्युताच्या आज्ञेने नेत असताना, तेव्हा त्रेवीस सैन्यांचा राजा जरासंध तेथे आला.

विलोक्य वेगरभसं रिपुसैन्यस्य माधवौ। मनुष्यचेष्टामापन्नौ राजन्दुद्रुवतुर्द्रुतम्

शत्रूची सेना वेगाने आणि जोमाने येताना पाहून, दोन्ही माधवांनी मानवी उपाय करून, राजन्, पटकन पळ काढला.

विहाय वित्तं प्रचुरमभीतौ भीरुभीतवत्। पद्भ्यां पलाशाभ्यां चेलतुर्बहुयोजनम्

भरपूर धन सोडून, निर्भय असूनही भीती दाखवत, ते दोघे कमळासारख्या पायांनी अनेक योजन चालत गेले.

पलायमानौ तौ दृष्ट्वा मागधः प्रहसन्बली। अन्वधावद्रथानीकैरीशयोरप्रमाणवित्

ते दोघे पळताना पाहून, बलवान माघद राजा हसत, त्याच्या रथांच्या सैन्यासह त्यांच्या मागे लागला, त्यांची खरी शक्ती न कळता.

प्रद्रुत्य दूरं संश्रान्तौ तुङ्गमारुहतां गिरिम्। प्रवर्षणाख्यं भगवान्नित्यदा यत्र वर्षति

दूरपर्यंत धावत, दमून ते उंच प्रवरषण नावाच्या डोंगरावर चढले, जिथे नेहमी पाऊस पडतो.

गिरौ निलीनावाज्ञाय नाधिगम्य पदं नृप। ददाह गिरिमेधोभिः समन्तादग्निमुत्सृजन्

राजाने त्यांच्या पावलांचे ठसे सापडले नाहीत म्हणून, ते डोंगरात लपले आहेत असे समजून, सर्व बाजूंनी डोंगराला जाळ लावला.

तत उत्पत्य तरसा दह्यमानतटादुभौ। दशैकयोजनात्तुङ्गान्निपेततुरधो भुवि

तेव्हा दोघेही जळणाऱ्या उतारावरून वेगाने उडी मारून, दहा योजन उंच डोंगरावरून खाली जमिनीवर उतरले.

अलक्ष्यमाणौ रिपुणा सानुगेन यदूत्तमौ। स्वपुरं पुनरायातौ समुद्र परिखां नृप

शत्रू आणि त्याच्या सैन्याला न दिसता, हे यादवश्रेष्ठ पुन्हा समुद्राने वेढलेल्या आपल्या नगरीत परतले, राजन्.

सोऽपि दग्धाविति मृषा मन्वानो बलकेशवौ। बलमाकृष्य सुमहन्मगधान्मागधो ययौ

बलराम आणि केशव जळून गेले असे खोटे समजून, मग माघद राजाने आपली मोठी सेना मागे घेऊन मघदाकडे प्रयाण केले.

आनर्ताधिपतिः श्रीमान्रैवतो रैवतीं सुताम्। ब्रह्मणा चोदितः प्रादाद्बलायेति पुरोदितम्

आनर्तांचा तेजस्वी राजा रैवत, ब्रह्मदेवाच्या प्रेरणेने, आपल्या रैवती नावाच्या कन्येचे बलरामाशी पूर्वी ठरल्याप्रमाणे लग्न लावले.

भगवानपि गोविन्द उपयेमे कुरूद्वह। वैदर्भीं भीष्मकसुतां श्रियो मात्रां स्वयंवरे

गोविंद भगवानही, कुरुकुळातील श्रेष्ठ, भीष्मकाच्या वैदर्भी या कन्येशी, श्रीमातेच्या स्वयंवरात विवाहबद्ध झाले.