श्रीमद्भागवतपुराणम्

सिक्तमार्गां हृष्टजनां पताकाभिरभ्यलङ्कृताम्। निर्घुष्टां ब्रह्मघोषेण कौतुकाबद्धतोरणाम्

रस्ते पाणी शिंपडून स्वच्छ केले होते, लोक आनंदी होते, सर्वत्र पताका लावलेल्या होत्या, वेदघोषाचा गजर होत होता आणि तोरणांनी सजवलेले दरवाजे बांधले होते.

निचीयमानो नारीभिर्माल्यदध्यक्षताङ्कुरैः। निरीक्ष्यमाणः सस्नेहं प्रीत्युत्कलितलोचनैः

स्त्रियांनी हार, दही आणि अंकुरांनी त्याचा सन्मान केला; त्याच्याकडे प्रेमळ आणि उत्कंठित नजरेने पाहत होत्या.

आयोधनगतं वित्तमनन्तं वीरभूषणम्। यदुराजाय तत्सर्वमाहृतं प्रादिशत्प्रभुः

युद्धात मिळालेलं, वीरांच्या अलंकारांनी सजलेलं, अमाप धन प्रभूंनी यदुराजाकडे आणून दिलं.

एवं सप्तदशकृत्वस्तावत्यक्षौहिणीबलः। युयुधे मागधो राजा यदुभिः कृष्णपालितैः

अशा प्रकारे, सतरावेळा इतक्या मोठ्या अक्षौहिणी सैन्यासह, मगधाचा राजा कृष्णाच्या रक्षणाखाली असलेल्या यदूंशी लढला.

अक्षिण्वंस्तद्बलं सर्वं वृष्णयः कृष्णतेजसा। हतेषु स्वेष्वनीकेषु त्यक्तोऽगादरिभिर्नृपः

कृष्णाच्या तेजामुळे वृष्णींनी ते सर्व सैन्य नष्ट केले; स्वतःच्या सैन्याचा नाश झाल्यावर, राजा मित्रांनी त्याला सोडून दिलं आणि तो निघून गेला.

अष्टादशम सङ्ग्राम आगामिनि तदन्तरा। नारदप्रेषितो वीरो यवनः प्रत्यदृश्यत

अठराव्या युद्धाच्या वेळी, जेव्हा ते घडणार होतं, नारदाने पाठवलेला एक वीर, म्हणजे यवन, मध्येच प्रकट झाला.

रुरोध मथुरामेत्य तिसृभिर्म्लेच्छकोटिभिः। नृलोके चाप्रतिद्वन्द्वो वृष्णीन्श्रुत्वात्मसम्मितान्

त्या म्लेच्छाने तीन कोटी सैन्यासह मथुरेला वेढा घातला; मानवजगतात त्याचा तोड नव्हता, कारण त्याने वृष्णींच्या सामर्थ्याबद्दल ऐकलं होतं.

तं दृष्ट्वाचिन्तयत्कृष्णः सङ्कर्षण सहायवान्। अहो यदूनां वृजिनं प्राप्तं ह्युभयतो महत्

त्याला पाहून, संकर्षणासोबत असलेल्या कृष्णाने विचार केला, 'अरे, यदूंवर दोन्हीकडून मोठं संकट आलं आहे.'

यवनोऽयं निरुन्धेऽस्मानद्य तावन्महाबलः। मागधोऽप्यद्य वा श्वो वा परश्वो वागमिष्यति

हा यवन आज मोठ्या बळाने आपल्याला वेढून आहे; मगधाचा राजा आज, उद्या किंवा परवा कधीही येईल.

आवयोः युध्यतोरस्य यद्यागन्ता जरासुतः। बन्धून्हनिष्यत्यथ वा नेष्यते स्वपुरं बली

आपण दोघं युद्धात गुंतलो असताना जर जरासंध आला, तर तो आपल्या नातेवाइकांना मारेल किंवा बलवान असल्याने त्यांना आपल्या नगरात घेऊन जाईल.

तस्मादद्य विधास्यामो दुर्गं द्विपददुर्गमम्। तत्र ज्ञातीन्समाधाय यवनं घातयामहे

म्हणून आज आपण अशा ठिकाणी एक किल्ला उभारू, जिथे कोणालाही पोहोचता येणार नाही; तिथे आपल्या आप्तांना ठेवून आपण यवनाचा नाश करू.

इति सम्मन्त्र्य भगवान्दुर्गं द्वादशयोजनम्। अन्तःसमुद्रे नगरं कृत्स्नाद्भुतमचीकरत्

अशा प्रकारे विचार करून, भगवान् श्रीकृष्णांनी समुद्राच्या आत बारा योजन लांब एक अद्भुत, भक्कम किल्ला आणि सुंदर नगरी उभारली.

दृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम्। रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम्

त्या नगरीत त्वष्ट्याचे कौशल्य, उत्तम कारागिरी सहज दिसत होती. रस्ते, चौक, गल्लीबोळ सर्व काही वास्तुशास्त्रानुसार बांधलेले होते.

सुरद्रुमलतोद्यान विचित्रोपवनान्वितम्। हेमशृङ्गैर्दिविस्पृग्भिः स्फटिकाट्टालगोपुरैः

ती नगरी स्वर्गीय वृक्षांनी, रम्य बगिच्यांनी आणि सुंदर उपवनांनी सजलेली होती. सोन्याच्या उंच मनोऱ्यांनी, स्फटिकाच्या राजवाड्यांनी आणि भव्य दरवाज्यांनी ती शोभून दिसत होती.

राजतारकुटैः कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतैः। रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकतस्थलैः

रौप्य आणि सोन्याच्या गच्च्या, सुवर्णकलशांनी सजवलेली कोठारे, रत्नजडित घरे आणि मोठ्या पाचूच्या फरशा या सर्वांनी ती नगरी अलंकृत होती.

वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्लभीभिश्च निर्मितम्। चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्लसत्

दिशांच्या रक्षणासाठी बांधलेली घरे आणि प्रिय स्त्रियांची निवासस्थाने यामुळे ती नगरी भरली होती. चारही वर्णांचे लोक तिथे वावरत होते आणि यादवांचे घरे तिथे उजळून निघाले होते.

सुधर्मां पारिजातं च महेन्द्रः प्राहिणोद्धरेः। यत्र चावस्थितो मर्त्यो मर्त्यधर्मैर्न युज्यते

इंद्राने तिथे सुधर्मा सभागृह आणि पारिजात वृक्ष पाठवले, राजन, जिथे माणसे राहिली तरी त्यांना मरणाचे बंधन लागत नाही.

श्यामैकवर्णान्वरुणो हयान्शुक्लान्मनोजवान्। अष्टौ निधिपतिः कोशान्लोकपालो निजोदयान्

वरुणाने काळ्या रंगाचे, मनासारखे वेगवान आणि पांढरे घोडे दिले; कुबेराने आठ निधी दिल्या; आणि लोकपालांनी आपापली सर्व संपत्ती अर्पण केली.

यद्यद्भगवता दत्तमाधिपत्यं स्वसिद्धये। सर्वं प्रत्यर्पयामासुर्हरौ भूमिगते नृप

भगवान् श्रीकृष्णांनी ज्यांना जे अधिपत्य त्यांच्या सिद्धीसाठी दिले होते, ते सर्व काही त्यांनी पृथ्वीवर आलेल्या श्रीहरीला परत अर्पण केले.

तत्र योगप्रभावेन नीत्वा सर्वजनं हरिः। प्रजापालेन रामेण कृष्णः समनुमन्त्रितः। निर्जगाम पुरद्वारात्पद्ममाली निरायुधः

योगशक्तीने श्रीहरीने सर्व लोकांना तिथे नेले आणि प्रजापालक राम याच्याशी सल्ला करून, कृष्ण कमळमाळ घालून, शस्त्र न घेता, त्या नगरीच्या दारातून बाहेर पडले.

श्रीशुक उवाच। तं विलोक्य विनिष्क्रान्तमुज्जिहानमिवोडुपम्। दर्शनीयतमं श्यामं पीतकौशेयवाससम्

श्रीशुक म्हणाले: तेव्हा श्रीकृष्ण बाहेर येताना, जणू काही चंद्र उगवत आहे असे भासत होते. ते पाहण्यास अत्यंत सुंदर, श्यामवर्णी आणि पिवळ्या रेशमी वस्त्रात होते.

श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम्। पृथुदीर्घचतुर्बाहुं नवकञ्जारुणेक्षणम्

त्यांच्या छातीवर श्रीवत्साचा चिन्ह, गळ्यात तेजस्वी कौस्तुभ मणी, रुंद आणि उंच शरीर, चार भुजा आणि नव्या कमळासारखी लाल डोळे होते.

नित्यप्रमुदितं श्रीमत्सुकपोलं शुचिस्मितम्। मुखारविन्दं बिभ्राणं स्फुरन्मकरकुण्डलम्

सदैव आनंदी, तेजस्वी, गोल गाल, निर्मळ हास्य, कमळासारखे मुख आणि चमकदार मकराकृती कुंडले घातलेली होती.

वासुदेवो ह्ययमिति पुमान्श्रीवत्सलाञ्छनः। चतुर्भुजोऽरविन्दाक्षो वनमाल्यतिसुन्दरः

हे खरेच वासुदेव आहेत, श्रीवत्साने चिन्हांकित, चार भुजा, कमळासारखे डोळे, वनमाळा घातलेले आणि अतिशय सुंदर.

लक्षणैर्नारदप्रोक्तैर्नान्यो भवितुमर्हति। निरायुधश्चलन्पद्भ्यां योत्स्येऽनेन निरायुधः

नारदांनी सांगितलेल्या या सर्व लक्षणांनुसार, दुसरा कोणी असूच शकत नाही. तो शस्त्राशिवाय चालत आहे, मीही शस्त्र न घेता त्याच्याशी लढेन.

इति निश्चित्य यवनः प्राद्रवन्तं पराङ्मुखम्। अन्वधावज्जिघृक्षुस्तं दुरापमपि योगिनाम्

अशी ठाम कल्पना करून, यवन त्याला पकडण्यासाठी धावू लागला, जरी तो योग्यांनाही सहज मिळत नाही.

हस्तप्राप्तमिवात्मानं हरिणा स पदे पदे। नीतो दर्शयता दूरं यवनेशोऽद्रिकन्दरम्

जणू स्वतःला हाताने पकडतोय असे वाटावे, अशा प्रकारे हरिने त्याला थोड्या थोड्या अंतरावर दाखवत दाखवत, डोंगराच्या गुहेकडे नेले.

पलायनं यदुकुले जातस्य तव नोचितम्। इति क्षिपन्ननुगतो नैनं प्रापाहताशुभः

‘यदुकुळात जन्मलेल्या तुझ्यासारख्याने पळणे शोभत नाही’ असे टोमणे मारत तो पाठलाग करत राहिला, पण त्याला पकडू शकला नाही.

एवं क्षिप्तोऽपि भगवान्प्राविशद्गिरिकन्दरम्। सोऽपि प्रविष्टस्तत्रान्यं शयानं ददृशे नरम्

अशा प्रकारे टोमणे ऐकूनही, भगवान् त्या डोंगराच्या गुहेत गेले; तोही आत गेला आणि तिथे दुसरा एक मनुष्य झोपलेला पाहिला.