श्रीमद्भागवतपुराणम्

बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्र पालितम्। क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयोर्विक्रीडितं तज्जगदीशयोः परम्

मगधराजाने राखलेली, अग्नीच्या समुद्रासारखी भयंकर आणि अजेय वाटणारी ती सेना, वसुदेवपुत्रांच्या अद्भुत लीलेने पूर्णपणे नष्ट झाली.

स्थित्युद्भवान्तं भुवनत्रयस्य यः। समीहितेऽनन्तगुणः स्वलीलया। न तस्य चित्रं परपक्षनिग्रहस्। तथापि मर्त्यानुविधस्य वर्ण्यते

ज्याच्या अनंत गुणांनी त्रिलोकांची निर्मिती, स्थिती आणि संहार स्वतःच्या खेळाने घडतो, त्याने शत्रूंचा नाश केला यात काहीच आश्चर्य नाही; तरीही, माणसांसाठी ते सांगितलं जातं.

जग्राह विरथं रामो जरासन्धं महाबलम्। हतानीकावशिष्टासुं सिंहः सिंहमिवौजसा

रथ उद्ध्वस्त झाल्यावर, आणि सैन्य नष्ट झाल्यावर, बलरामाने बलवान जरासंधाला सिंहाने दुसऱ्या सिंहाला जसा पकडतो तसा पकडलं.

बध्यमानं हतारातिं पाशैर्वारुणमानुषैः। वारयामास गोविन्दस्तेन कार्यचिकीर्षया

शत्रूंचा नाश झाल्यावर, मानव आणि वरुण यांच्या दोरींनी बांधत असताना, गोविंदाने त्याला एका खास हेतूसाठी थांबवले.

सा मुक्तो लोकनाथाभ्यां व्रीडितो वीरसम्मतः। तपसे कृतसङ्कल्पो वारितः पथि राजभिः

लोकांच्या स्वामींनी त्याला सोडून दिल्यावर, तो वीरांच्या मान्यतेस पात्र ठरला, पण लाजला; तप करण्याचा निर्धार केला असता, राजांनी त्याला वाटेतच अडवले.

वाक्यैः पवित्रार्थपदैर्नयनैः प्राकृतैरपि। स्वकर्मबन्धप्राप्तोऽयं यदुभिस्ते पराभवः

शुद्ध अर्थ असलेल्या शब्दांनी आणि अगदी साध्या नजरेनेसुद्धा, त्याच्या स्वतःच्या कर्मामुळे, यदूंमुळे त्याला ही हार पत्करावी लागली.

हतेषु सर्वानीकेषु नृपो बार्हद्रथस्तदा। उपेक्षितो भगवता मगधान्दुर्मना ययौ

सर्व सैन्याचा नाश झाल्यावर, बर्हद्रथ वंशाचा राजा भगवंताने दुर्लक्ष केला आणि मनात खिन्न होऊन मगधाकडे निघून गेला.

मुकुन्दोऽप्यक्षतबलो निस्तीर्णारिबलार्णवः। विकीर्यमाणः कुसुमैस्त्रीदशैरनुमोदितः

मुकुंदाचे बळ अखंड राहिले आणि शत्रूंच्या सैन्याचा समुद्र पार करून, देवांनी फुलांची वृष्टी केली आणि त्याचे कौतुक केले.

माथुरैरुपसङ्गम्य विज्वरैर्मुदितात्मभिः। उपगीयमानविजयः सूतमागधबन्दिभिः

मथुरेचे लोक, सर्व चिंता दूर होऊन, आनंदित मनाने त्याच्याकडे आले; त्याचा विजय रथचालक, मागधी आणि गायक यांनी गायलाच सुरुवात केली.

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः। वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभौ

शंख, डुगडुगी, अनेक भेरी आणि तुर्यांचा आवाज घुमू लागला; प्रभू नगरात प्रवेश करताना वीणा, वेणू आणि मृदंग वाजवले जात होते.

सिक्तमार्गां हृष्टजनां पताकाभिरभ्यलङ्कृताम्। निर्घुष्टां ब्रह्मघोषेण कौतुकाबद्धतोरणाम्

रस्ते पाणी शिंपडून स्वच्छ केले होते, लोक आनंदी होते, सर्वत्र पताका लावलेल्या होत्या, वेदघोषाचा गजर होत होता आणि तोरणांनी सजवलेले दरवाजे बांधले होते.

निचीयमानो नारीभिर्माल्यदध्यक्षताङ्कुरैः। निरीक्ष्यमाणः सस्नेहं प्रीत्युत्कलितलोचनैः

स्त्रियांनी हार, दही आणि अंकुरांनी त्याचा सन्मान केला; त्याच्याकडे प्रेमळ आणि उत्कंठित नजरेने पाहत होत्या.

आयोधनगतं वित्तमनन्तं वीरभूषणम्। यदुराजाय तत्सर्वमाहृतं प्रादिशत्प्रभुः

युद्धात मिळालेलं, वीरांच्या अलंकारांनी सजलेलं, अमाप धन प्रभूंनी यदुराजाकडे आणून दिलं.

एवं सप्तदशकृत्वस्तावत्यक्षौहिणीबलः। युयुधे मागधो राजा यदुभिः कृष्णपालितैः

अशा प्रकारे, सतरावेळा इतक्या मोठ्या अक्षौहिणी सैन्यासह, मगधाचा राजा कृष्णाच्या रक्षणाखाली असलेल्या यदूंशी लढला.

अक्षिण्वंस्तद्बलं सर्वं वृष्णयः कृष्णतेजसा। हतेषु स्वेष्वनीकेषु त्यक्तोऽगादरिभिर्नृपः

कृष्णाच्या तेजामुळे वृष्णींनी ते सर्व सैन्य नष्ट केले; स्वतःच्या सैन्याचा नाश झाल्यावर, राजा मित्रांनी त्याला सोडून दिलं आणि तो निघून गेला.

अष्टादशम सङ्ग्राम आगामिनि तदन्तरा। नारदप्रेषितो वीरो यवनः प्रत्यदृश्यत

अठराव्या युद्धाच्या वेळी, जेव्हा ते घडणार होतं, नारदाने पाठवलेला एक वीर, म्हणजे यवन, मध्येच प्रकट झाला.

रुरोध मथुरामेत्य तिसृभिर्म्लेच्छकोटिभिः। नृलोके चाप्रतिद्वन्द्वो वृष्णीन्श्रुत्वात्मसम्मितान्

त्या म्लेच्छाने तीन कोटी सैन्यासह मथुरेला वेढा घातला; मानवजगतात त्याचा तोड नव्हता, कारण त्याने वृष्णींच्या सामर्थ्याबद्दल ऐकलं होतं.

तं दृष्ट्वाचिन्तयत्कृष्णः सङ्कर्षण सहायवान्। अहो यदूनां वृजिनं प्राप्तं ह्युभयतो महत्

त्याला पाहून, संकर्षणासोबत असलेल्या कृष्णाने विचार केला, 'अरे, यदूंवर दोन्हीकडून मोठं संकट आलं आहे.'

यवनोऽयं निरुन्धेऽस्मानद्य तावन्महाबलः। मागधोऽप्यद्य वा श्वो वा परश्वो वागमिष्यति

हा यवन आज मोठ्या बळाने आपल्याला वेढून आहे; मगधाचा राजा आज, उद्या किंवा परवा कधीही येईल.

आवयोः युध्यतोरस्य यद्यागन्ता जरासुतः। बन्धून्हनिष्यत्यथ वा नेष्यते स्वपुरं बली

आपण दोघं युद्धात गुंतलो असताना जर जरासंध आला, तर तो आपल्या नातेवाइकांना मारेल किंवा बलवान असल्याने त्यांना आपल्या नगरात घेऊन जाईल.

तस्मादद्य विधास्यामो दुर्गं द्विपददुर्गमम्। तत्र ज्ञातीन्समाधाय यवनं घातयामहे

म्हणून आज आपण अशा ठिकाणी एक किल्ला उभारू, जिथे कोणालाही पोहोचता येणार नाही; तिथे आपल्या आप्तांना ठेवून आपण यवनाचा नाश करू.

इति सम्मन्त्र्य भगवान्दुर्गं द्वादशयोजनम्। अन्तःसमुद्रे नगरं कृत्स्नाद्भुतमचीकरत्

अशा प्रकारे विचार करून, भगवान् श्रीकृष्णांनी समुद्राच्या आत बारा योजन लांब एक अद्भुत, भक्कम किल्ला आणि सुंदर नगरी उभारली.

दृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम्। रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम्

त्या नगरीत त्वष्ट्याचे कौशल्य, उत्तम कारागिरी सहज दिसत होती. रस्ते, चौक, गल्लीबोळ सर्व काही वास्तुशास्त्रानुसार बांधलेले होते.

सुरद्रुमलतोद्यान विचित्रोपवनान्वितम्। हेमशृङ्गैर्दिविस्पृग्भिः स्फटिकाट्टालगोपुरैः

ती नगरी स्वर्गीय वृक्षांनी, रम्य बगिच्यांनी आणि सुंदर उपवनांनी सजलेली होती. सोन्याच्या उंच मनोऱ्यांनी, स्फटिकाच्या राजवाड्यांनी आणि भव्य दरवाज्यांनी ती शोभून दिसत होती.

राजतारकुटैः कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतैः। रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकतस्थलैः

रौप्य आणि सोन्याच्या गच्च्या, सुवर्णकलशांनी सजवलेली कोठारे, रत्नजडित घरे आणि मोठ्या पाचूच्या फरशा या सर्वांनी ती नगरी अलंकृत होती.

वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्लभीभिश्च निर्मितम्। चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्लसत्

दिशांच्या रक्षणासाठी बांधलेली घरे आणि प्रिय स्त्रियांची निवासस्थाने यामुळे ती नगरी भरली होती. चारही वर्णांचे लोक तिथे वावरत होते आणि यादवांचे घरे तिथे उजळून निघाले होते.

सुधर्मां पारिजातं च महेन्द्रः प्राहिणोद्धरेः। यत्र चावस्थितो मर्त्यो मर्त्यधर्मैर्न युज्यते

इंद्राने तिथे सुधर्मा सभागृह आणि पारिजात वृक्ष पाठवले, राजन, जिथे माणसे राहिली तरी त्यांना मरणाचे बंधन लागत नाही.

श्यामैकवर्णान्वरुणो हयान्शुक्लान्मनोजवान्। अष्टौ निधिपतिः कोशान्लोकपालो निजोदयान्

वरुणाने काळ्या रंगाचे, मनासारखे वेगवान आणि पांढरे घोडे दिले; कुबेराने आठ निधी दिल्या; आणि लोकपालांनी आपापली सर्व संपत्ती अर्पण केली.

यद्यद्भगवता दत्तमाधिपत्यं स्वसिद्धये। सर्वं प्रत्यर्पयामासुर्हरौ भूमिगते नृप

भगवान् श्रीकृष्णांनी ज्यांना जे अधिपत्य त्यांच्या सिद्धीसाठी दिले होते, ते सर्व काही त्यांनी पृथ्वीवर आलेल्या श्रीहरीला परत अर्पण केले.