श्रीमद्भागवतपुराणम्

नेह चात्यन्तसंवासः कस्यचित् केनचित् सह । राजन् स्वेनापि देहेन किमु जायात्मजादिभिः

राजा, या जगात कोणालाही कोणासोबत कायमचे नाते राहत नाही, अगदी आपल्या शरीरासोबतही नाही, मग पत्नी, मुले यांच्याशी तर नाहीच.

एकः प्रसूयते जन्तुः एक एव प्रलीयते । एकोऽनुभुङ्‌क्ते सुकृतं एक एव च दुष्कृतम्

प्रत्येक जीव एकटाच जन्मतो आणि एकटाच मरतो; एकटाच आपल्या चांगल्या आणि वाईट कर्मांचे फळ भोगतो.

अधर्मोपचितं वित्तं हरन्त्यन्येऽल्पमेधसः । सम्भोजनीयापदेशैः जलानीव जलौकसः

जे धन अधर्माने मिळवले जाते, ते अल्पबुद्धी असलेले इतर लोक, मैत्रीच्या नावाखाली जसा जळव पाणी शोषतो तसा, घेऊन जातात.

पुष्णाति यानधर्मेण स्वबुद्ध्या तमपण्डितम् । तेऽकृतार्थं प्रहिण्वन्ति प्राणा रायः सुतादयः

जो स्वतःच्या समजुतीने, पण अयोग्य मार्गाने, इतरांचा पोषण करतो, त्याला आपले प्राण, धन, मुले आणि इतरही, काहीच साध्य न होता सोडून जातात.

स्वयं किल्बिषमादाय तैस्त्यक्तो नार्थकोविदः । असिद्धार्थो विशत्यन्धं स्वधर्मविमुखस्तमः

जो धनाचा योग्य उपयोग जाणत नाही, त्याच्यासाठी पाप स्वतःवर घेतल्यावर, ज्यांच्यासाठी तो झटतो ते त्याला सोडून देतात, आणि तो स्वतःच्या धर्मापासून दूर जाऊन अंधकारात पडतो.

तस्माल्लोकमिमं राजन् स्वप्नमायामनोरथम् । वीक्ष्यायम्यात्मनात्मानं समः शान्तो भव प्रभो

म्हणून, राजा, या जगाला स्वप्न, माया आणि कल्पना समजून, स्वतःला स्वतःच्या मनाने ओळख, आणि समभाव व शांतता ठेव.

धृतराष्ट्र उवाच - यथा वदति कल्याणीं वाचं दानपते भवान् । तथानया न तृप्यामि मर्त्यः प्राप्य यथामृतम्

धृतराष्ट्र म्हणाला: दानशूर, जशी तू ही मंगल वाणी बोलतोस, तशीच मला ती ऐकून कधीही समाधान मिळत नाही, जसा मनुष्य अमृत मिळाले तरी तृप्त होत नाही.

तथापि सूनृता सौम्य हृदि न स्थीयते चले । पुत्रानुरागविषमे विद्युत् सौदामनी यथा

तरीसुद्धा, सौम्य, गोड बोलणं जरी असलं तरी ते मनात टिकत नाही, कारण मुलांवरील प्रेमाचं विष मनात असतं, जसं आकाशात विजेचा चमक फक्त क्षणभरच दिसतो.

ईश्वरस्य विधिं को नु विधुनोत्यन्यथा पुमान् । भूमेर्भारावताराय योऽवतीर्णो यदोः कुले

देवाची इच्छा कोण बदलू शकतो, हे मानव? जो पृथ्वीवरील ओझं कमी करण्यासाठी यदुवंशात जन्मला, त्याची इच्छा कोण बदलू शकत नाही.

( वसंततिलका ) यो दुर्विमर्शपथया निजमाययेदं सृष्ट्वा गुणान् विभजते तदनुप्रविष्टः । तस्मै नमो दुरवबोधविहारतन्त्र संसारचक्रगतये परमेश्वराय

जो आपल्या अद्भुत मायेनं हे जग निर्माण करतो, गुणांची विभागणी करतो आणि नंतर त्यात प्रवेश करतो, त्या समजून न येणाऱ्या लीला करणाऱ्या, संसाराच्या चक्रात वावरणाऱ्या परमेश्वराला मी नमस्कार करतो.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) इत्यभिप्रेत्य नृपतेः अभिप्रायं स यादवः । सुहृद्‌भिः समनुज्ञातः पुनर्यदुपुरीमगात्

श्रीशुक म्हणाले — राजाच्या मनातील हेतू ओळखून, त्या यादवाने आपल्या मित्रांची परवानगी घेऊन पुन्हा यदुपुरीकडे प्रस्थान केलं.

शशंस रामकृष्णाभ्यां धृतराष्ट्रविचेष्टितम् । पाण्डवान् प्रति कौरव्य यदर्थं प्रेषितः स्वयम्

त्याने राम आणि कृष्णाला सांगितलं की, धृतराष्ट्राने पांडवांबद्दल काय केलं, आणि त्यासाठीच तो स्वतः पाठवला गेला होता.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे एकोनपञ्चाशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या पूर्वार्धातील एकोणपन्नासावा अध्याय संपला.

रामकृष्णयोर्जरासन्धेन सह युद्धं, द्वारकादुर्गनिर्माणंच - श्रीशुक उवाच। अस्तिः प्राप्तिश्च कंसस्य महिष्यौ भरतर्षभ। मृते भर्तरि दुःखार्ते ईयतुः स्म पितुर्गृहान्

श्रीशुक म्हणाले — हे भरतश्रेष्ठ, कंसाच्या अस्ती आणि प्राप्ती या दोन राण्या, पतीच्या मृत्यूमुळे दुःखी होऊन, आपल्या वडिलांच्या घरी गेल्या.

पित्रे मगधराजाय जरासन्धाय दुःखिते। वेदयां चक्रतुः सर्वमात्मवैधव्यकारणम्

त्या दुःखी असलेल्या आपल्या वडिलांना, मगधराजा जरासंधाला, आपल्या वैधव्याचं कारण सगळं सांगितलं.

स तदप्रियमाकर्ण्य शोकामर्षयुतो नृप। अयादवीं महीं कर्तुं चक्रे परममुद्यमम्

ते दुःखदायक ऐकून, राजा शोक आणि रागाने भरून गेला आणि यादव वंशाचा नाश करण्यासाठी मोठा प्रयत्न करू लागला.

अक्षौहिणीभिर्विंशत्या तिसृभिश्चापि संवृतः। यदुराजधानीं मथुरां न्यरुधत्सर्वतो दिशम्

वीस अक्षौहिणी आणि आणखी तीन अशा मोठ्या सैन्याने वेढा घालून, त्याने यादवांची राजधानी मथुरा सर्व बाजूंनी वेढली.

निरीक्ष्य तद्बलं कृष्ण उद्वेलमिव सागरम्। स्वपुरं तेन संरुद्धं स्वजनं च भयाकुलम्

ते सैन्य समुद्रासारखं वाढतंय आणि आपलं शहर वेढलं गेलंय, आपले लोक घाबरलेत हे पाहून, कृष्णाने विचार केला.

चिन्तयामास भगवान्हरिः कारणमानुषः। तद्देशकालानुगुणं स्वावतारप्रयोजनम्

भगवान हरि, मानव रूपात, त्या वेळेचं, स्थळीचं आणि परिस्थितीचं विचार करून, आपल्या अवताराचं कारण मनाशी ठरवत होता.

हनिष्यामि बलं ह्येतद्भुवि भारं समाहितम्। मागधेन समानीतं वश्यानां सर्वभूभुजाम्

हे सैन्य, जे पृथ्वीवर ओझं झालंय आणि मगधराजाने सर्व राजांना एकत्र केलंय, मी ते नष्ट करीन.

अक्षौहिणीभिः सङ्ख्यातं भटाश्वरथकुञ्जरैः। मागधस्तु न हन्तव्यो भूयः कर्ता बलोद्यमम्

अक्षौहिणी सैन्य, ज्यात सैनिक, घोडे, रथ आणि हत्ती आहेत, ते नष्ट करायचं; पण मगधराजाला मारायचं नाही, कारण तो पुन्हा सैन्य उभं करील.

एतदर्थोऽवतारोऽयं भूभारहरणाय मे। संरक्षणाय साधूनां कृतोऽन्येषां वधाय च

माझ्या या अवताराचा हेतू हाच आहे — पृथ्वीचं ओझं कमी करणं, सज्जनांचं रक्षण करणं आणि इतरांचा नाश करणं.

अन्योऽपि धर्मरक्षायै देहः संभ्रियते मया। विरामायाप्यधर्मस्य काले प्रभवतः क्वचित्

धर्माचं रक्षण करण्यासाठी मी दुसरं रूपही घेतो, आणि जेव्हा अधर्म वाढतो, तेव्हा त्याचा अंत करण्यासाठी मी येतो.

एवं ध्यायति गोविन्द आकाशात्सूर्यवर्चसौ। रथावुपस्थितौ सद्यः ससूतौ सपरिच्छदौ

गोविंदा असं ध्यान करत असताना, आकाशातून सूर्यासारखी तेजस्वी दोन रथ, सारथी आणि सर्व सामानासह, अचानक समोर आले.

आयुधानि च दिव्यानि पुराणानि यदृच्छया। दृष्ट्वा तानि हृषीकेशः सङ्कर्षणमथाब्रवीत्

आणि जुनी, दिव्य शस्त्रंही सहजपणे प्रकट झाली; ती पाहून हृषीकेशाने संकर्षणाला सांगितलं.

पश्यार्य व्यसनं प्राप्तं यदूनां त्वावतां प्रभो। एष ते रथ आयातो दयितान्यायुधानि च

आर्य, यदुवंशीयांवर ओ प्रभो, यदूंवर आलेले हे मोठं संकट पाहा. तुझं रथ आणि तुझ्या प्रिय शस्त्रांसकट इथे आलं आहे.

एतदर्थं हि नौ जन्म साधूनामीश शर्मकृत्। त्रयोविंशत्यनीकाख्यं भूमेर्भारमपाकुरु

हे ईशा, सज्जनांना सुख देणारा, आपण या कामासाठीच जन्म घेतला आहे. आता या 'तेवीस सैन्य' नावाच्या पृथ्वीवरील भाराचा नाश कर.

एवं सम्मन्त्र्य दाशार्हौ दंशितौ रथिनौ पुरात्। निर्जग्मतुः स्वायुधाढ्य बलेनाल्पीयसा वृतौ

अशा रीतीने एकमेकांशी चर्चा करून, दशार्हकुमार दोघेही जुने, ठाम आणि शस्त्रांनी सज्ज होऊन, थोड्या सैन्यासह रथावरून निघाले.

शङ्खं दध्मौ विनिर्गत्य हरिर्दारुकसारथिः। ततोऽभूत्परसैन्यानां हृदि वित्रासवेपथुः

दारुक रथ चालवत असताना हरिने रथातून बाहेर पडताना शंख फुंकला. तेव्हा शत्रू सैन्याच्या मनात भीती आणि थरथर निर्माण झाली.