श्रीमद्भागवतपुराणम्

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या पूर्वार्धातील अठ्ठेचाळिसावे अध्याय समाप्त झाला.

अक्रूरस्य हस्तिनापुरे गमनं; कुन्त्याः करुणोद्‌गारः; अक्रूरधृतराष्ट संवादः; अक्रूरस्य पुनर्यदुपूर्यामागमनंच - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्रयशोऽङ्‌कितम् । ददर्श तत्राम्बिकेयं सभीष्मं विदुरं पृथाम्

श्रीशुक म्हणाले: अक्रूराने हस्तिनापूर गाठले, जे पौरव राजांच्या कीर्तीने प्रसिद्ध आहे. तिथे त्याने अंबिकेचा मुलगा, भीष्म, विदुर आणि पृथाही पाहिली.

सहपुत्रं च बाह्लीकं भारद्वाजं सगौतमम् । कर्णं सुयोधनं द्रौणिं पाण्डवान्सुहृदोऽपरान्

त्याने बाहीलिक आणि त्याचा मुलगा, भारद्वाज आणि गौतम, कर्ण, दुर्योधन, अश्वत्थामा, पांडव आणि इतर मित्रही पाहिले.

यथावद् उपसङ्‌गम्य बन्धुभिर्गान्दिनीसुतः । सम्पृष्टस्तैः सुहृद्वार्तां स्वयं चापृच्छदव्ययम्

गांदिनीपुत्राने योग्य रीतीने सर्व नातेवाईकांना भेटले; त्यांनी त्याला मित्रांची कुशलता विचारली आणि त्यानेही त्यांची विचारपूस केली.

उवास कतिचिन्मासान् राज्ञो वृत्तविवित्सया । दुष्प्रजस्याल्पसारस्य खलच्छन्दानुवर्तिनः

राजाचे वर्तन जाणून घेण्यासाठी, जो वाईट सल्ल्याने वागत होता, थोडे दिवस अक्रूर तिथे राहिला.

तेज ओजो बलं वीर्यं प्रश्रयादींश्च सद्‍गुणान् । प्रजानुरागं पार्थेषु न सहद्‌भिश्चिकीर्षितम्

राजाला पृथेच्या मुलांमधील तेज, बळ, शौर्य, नम्रता आणि इतर सद्गुणे, तसेच प्रजेला त्यांच्यावरील प्रेम, हे काहीच आवडत नव्हते.

कृतं च धार्तराष्ट्रैर्यद् गरदानाद्यपेशलम् । आचख्यौ सर्वमेवास्मै पृथा विदुर एव च

धृतराष्ट्रपुत्रांनी केलेली विषप्रयोग व इतर वाईट कृत्ये, पृथाही आणि विदुराने अक्रूराला सर्व सांगितली.

पृथा तु भ्रातरं प्राप्तं अक्रूरमुपसृत्य तम् । उवाच जन्मनिलयं स्मरन्त्यश्रुकलेक्षणा

पृथेला आपला भाऊ अक्रूर आला हे पाहून, डोळ्यांत अश्रू आणून, जन्मगावाची आठवण काढत त्याच्याजवळ गेली आणि बोलू लागली.

अपि स्मरन्ति नः सौम्य पितरौ भ्रातरश्च मे । भगिन्यौ भ्रातृपुत्राश्च जामयः सख्य एव च

हे सौम्य, अजूनही माझे आई-वडील, भाऊ, भगिनी, भाचे, जाऊ आणि मैत्रिणी आपली आठवण काढतात का?

भ्रात्रेयो भगवान् कृष्णः शरण्यो भक्तवत्सलः । पैतृष्वसेयान् स्मरति रामश्चाम्बुरुहेक्षणः

माझा चुलत भाऊ, भक्तांना नेहमीच आधार देणारा, सर्वांचा आश्रय असणारा भगवान कृष्ण आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, हे दोघेही आपल्या मावशीच्या मुलांना नेहमी आठवतात.

सपत्‍नमध्ये शोचन्तीं वृकानां हरिणीमिव । सान्त्वयिष्यति मां वाक्यैः पितृहीनांश्च बालकान्

माझ्या इतर सहपत्‍नींमध्ये, जणू लांडग्यांमध्ये हरिणी जशी दुःखी होते तशी मी दुःखी असताना, तो मला प्रेमाने धीर देईल आणि वडिलांशिवाय असलेल्या माझ्या मुलांनाही सांत्वन करील.

कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वभावन । प्रपन्नां पाहि गोविन्द शिशुभिश्चावसीदतीम्

कृष्णा, कृष्णा, हे महान योगी, विश्वाचे आत्मा आणि सृष्टीचे कारण, मी आणि माझी मुले संकटात असताना तुझ्या चरणी शरण आलेलो आहोत, गोविंदा, आम्हाला वाचव.

नान्यत्तव पदाम्भोजात् पश्यामि शरणं नृणाम् । बिभ्यतां मृत्युसंसाराद् ईस्वरस्यापवर्गिकात्

हे प्रभो, जन्ममरणाच्या भीतीच्या समुद्रातून सोडवणारा, तुझ्या कमळासारख्या पायांशिवाय मला दुसरा कोणताही आश्रय दिसत नाही.

नमः कृष्णाय शुद्धाय ब्रह्मणे परमात्मने । योगेश्वराय योगाय त्वामहं शरणं गता

शुद्ध, सर्वोच्च आत्मा, योगांचा स्वामी आणि योगमूर्ती असलेल्या कृष्णा, तुला माझा नमस्कार. मी तुझ्या चरणी शरण आले आहे.

श्रीशुक उवाच - इत्यनुस्मृत्य स्वजनं कृष्णं च जगदीश्वरम् । प्रारुदद् दुखिता राजन् भवतां प्रपितामही

शुक म्हणाला: राजन, आपल्या नातेवाईकांना आणि जगाचा अधिपती असलेल्या कृष्णाला आठवत, तुमच्या प्रपितामही दुःखाने व्याकुळ होऊन प्रार्थना करू लागली.

समदुःखसुखोऽक्रूरो विदुरश्च महायशाः । सान्त्वयामासतुः कुन्तीं तत्पुत्रोत्पत्तिहेतुभिः

सुखदुःखात समभाव असलेला, कीर्तीमान विदुर आणि प्रसिद्ध अक्रूर यांनी कुंतीला तिच्या मुलांच्या जन्माच्या कारणांनी समजावले.

यास्यन् राजानमभ्येत्य विषमं पुत्रलालसम् । अवदत्सुहृदां मध्ये बन्धुभिः सौहृदोदितम्

राजा निघण्याच्या तयारीत असताना, आपल्या मुलांवर जास्त प्रेम करणाऱ्या त्या राजाजवळ गेला आणि आप्तेष्टांच्या उपस्थितीत, मैत्रीच्या भावनेने त्याच्याशी बोलला.

अक्रूर उवाच - भो भो वैचित्रवीर्य त्वं कुरूणां कीर्तिवर्धन । भ्रातर्युपरते पाण्डौ अधुनाऽऽसनमास्थितः

अक्रूर म्हणाला: अरे विचित्रवीर्यकुलोत्पन्न, कुरूंची कीर्ती वाढवणारा, आता तुझा भाऊ पांडू या जगात नाही, म्हणून तूच गादीवर विराजमान झाला आहेस.

धर्मेण पालयन् उर्वीं प्रजाः शीलेन रञ्जयन् । वर्तमानः समः स्वेषु श्रेयः कीर्तिमवाप्स्यसि

जर तू धर्माने राज्य चालवलेस, प्रजेला सद्गुणांनी आनंद दिलास आणि आपल्या लोकांमध्ये समभाव ठेवला, तर तुला कीर्ती आणि कल्याण मिळेल.

अन्यथा त्वाचरँल्लोके गर्हितो यास्यसे तमः । तस्मात्समत्वे वर्तस्व पाण्डवेष्वात्मजेषु च

पण जर तू वेगळ्या प्रकारे वागलास, तर या जगात तुला निंदा सहन करावी लागेल आणि अंधकारात जावे लागेल. म्हणून पांडव आणि आपल्या मुलांमध्ये समता ठेव.

नेह चात्यन्तसंवासः कस्यचित् केनचित् सह । राजन् स्वेनापि देहेन किमु जायात्मजादिभिः

राजा, या जगात कोणालाही कोणासोबत कायमचे नाते राहत नाही, अगदी आपल्या शरीरासोबतही नाही, मग पत्नी, मुले यांच्याशी तर नाहीच.

एकः प्रसूयते जन्तुः एक एव प्रलीयते । एकोऽनुभुङ्‌क्ते सुकृतं एक एव च दुष्कृतम्

प्रत्येक जीव एकटाच जन्मतो आणि एकटाच मरतो; एकटाच आपल्या चांगल्या आणि वाईट कर्मांचे फळ भोगतो.

अधर्मोपचितं वित्तं हरन्त्यन्येऽल्पमेधसः । सम्भोजनीयापदेशैः जलानीव जलौकसः

जे धन अधर्माने मिळवले जाते, ते अल्पबुद्धी असलेले इतर लोक, मैत्रीच्या नावाखाली जसा जळव पाणी शोषतो तसा, घेऊन जातात.

पुष्णाति यानधर्मेण स्वबुद्ध्या तमपण्डितम् । तेऽकृतार्थं प्रहिण्वन्ति प्राणा रायः सुतादयः

जो स्वतःच्या समजुतीने, पण अयोग्य मार्गाने, इतरांचा पोषण करतो, त्याला आपले प्राण, धन, मुले आणि इतरही, काहीच साध्य न होता सोडून जातात.

स्वयं किल्बिषमादाय तैस्त्यक्तो नार्थकोविदः । असिद्धार्थो विशत्यन्धं स्वधर्मविमुखस्तमः

जो धनाचा योग्य उपयोग जाणत नाही, त्याच्यासाठी पाप स्वतःवर घेतल्यावर, ज्यांच्यासाठी तो झटतो ते त्याला सोडून देतात, आणि तो स्वतःच्या धर्मापासून दूर जाऊन अंधकारात पडतो.

तस्माल्लोकमिमं राजन् स्वप्नमायामनोरथम् । वीक्ष्यायम्यात्मनात्मानं समः शान्तो भव प्रभो

म्हणून, राजा, या जगाला स्वप्न, माया आणि कल्पना समजून, स्वतःला स्वतःच्या मनाने ओळख, आणि समभाव व शांतता ठेव.

धृतराष्ट्र उवाच - यथा वदति कल्याणीं वाचं दानपते भवान् । तथानया न तृप्यामि मर्त्यः प्राप्य यथामृतम्

धृतराष्ट्र म्हणाला: दानशूर, जशी तू ही मंगल वाणी बोलतोस, तशीच मला ती ऐकून कधीही समाधान मिळत नाही, जसा मनुष्य अमृत मिळाले तरी तृप्त होत नाही.

तथापि सूनृता सौम्य हृदि न स्थीयते चले । पुत्रानुरागविषमे विद्युत् सौदामनी यथा

तरीसुद्धा, सौम्य, गोड बोलणं जरी असलं तरी ते मनात टिकत नाही, कारण मुलांवरील प्रेमाचं विष मनात असतं, जसं आकाशात विजेचा चमक फक्त क्षणभरच दिसतो.

ईश्वरस्य विधिं को नु विधुनोत्यन्यथा पुमान् । भूमेर्भारावताराय योऽवतीर्णो यदोः कुले

देवाची इच्छा कोण बदलू शकतो, हे मानव? जो पृथ्वीवरील ओझं कमी करण्यासाठी यदुवंशात जन्मला, त्याची इच्छा कोण बदलू शकत नाही.