श्रीमद्भागवतपुराणम्

दिष्ट्या जनार्दन भवानिह नः प्रतीतो योगेश्वरैरपि दुरापगतिः सुरेशैः । छिन्ध्याशु नः सुतकलत्रधनाप्तगेह देहादिमोहरशनां भवदीयमायाम्

भाग्याने, जनार्दन, तुम्ही आमच्यासमोर प्रकट झाला आहात, जिथे योगेश्वर आणि देवतांनाही पोहोचणे कठीण आहे. आमच्या मुलं, पत्नी, संपत्ती, नातेवाईक, घर, शरीर यांचा मोह—जो तुमचीच माया आहे—तो बंधन लवकरच छेदून टाका.

( अनुष्टुप् ) इत्यर्चितः संस्तुतश्च भक्तेन भगवान्हरिः । अक्रूरं सस्मितं प्राह गीर्भिः सम्मोहयन्निव

अक्रूराने भक्तिभावाने पूजा करून स्तुती केल्यावर, भगवान हरि मंद स्मित करत, जणू काही त्याला आपल्या शब्दांनी मोहून टाकतो आहे, असे बोलले.

श्रीभगवानुवाच । त्वं नो गुरुः पितृव्यश्च श्लाघ्यो बन्धुश्च नित्यदा । वयं तु रक्ष्याः पोष्याश्च अनुकम्प्याः प्रजा हि वः

श्रीभगवान म्हणाले: तू आमचा गुरु, काका आणि नेहमीच मान्य असलेला आप्त आहेस; आम्ही तुझ्या आश्रयाला असलेले, तुझ्या कडून रक्षण, पालन आणि दया मिळवणारे आहोत.

भवद्विधा महाभागा निषेव्या अर्हसत्तमाः । श्रेयस्कामैर्नृभिर्नित्यं देवाः स्वार्था न साधवः

तुझ्यासारखे थोर, श्रेष्ठ आणि सत्पात्र लोक नेहमीच आपल्या कल्याणाची इच्छा असणाऱ्यांनी सेवा करावी; देव आपल्याच फायद्यासाठी वागतात, पण सज्जन तसे करत नाहीत.

न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधवः

पवित्र तीर्थे केवळ पाण्यामुळे पवित्र होत नाहीत, आणि देव केवळ माती किंवा दगडाच्या मूर्ती नाहीत; सज्जनांचे दर्शन क्षणभर जरी झाले तरी ते शुद्ध करते.

स भवान्सुहृदां वै नः श्रेयान् श्रेयश्चिकीर्षया । जिज्ञासार्थं पाण्डवानां गच्छस्व त्वं गजाह्वयम्

तू आमचा हितचिंतक असल्याने आमच्या कल्याणासाठी सर्वश्रेष्ठ आहेस; म्हणून पांडवांची माहिती जाणून घेण्यासाठी आता तू हस्तिनापूरला जा.

पितर्युपरते बालाः सह मात्रा सुदुःखिताः । आनीताः स्वपुरं राज्ञा वसन्त इति शुश्रुम

आपल्या वडिलांच्या निधनानंतर, मुले आणि त्यांची आई, राजाने त्यांच्या स्वतःच्या नगरीत आणली असून, तेथे खूप दुःखी अवस्थेत राहतात, असे आम्ही ऐकले आहे.

तेषु राजाम्बिकापुत्रो भ्रातृपुत्रेषु दीनधीः । समो न वर्तते नूनं दुष्पुत्रवशगोऽन्धदृक्

त्यांच्यात, अंबिकेचा मुलगा राजा आपल्या भावाच्या मुलांबद्दल समदृष्टी ठेवत नाही; नक्कीच, आपल्या दुष्ट मुलाच्या प्रभावाखाली त्याचे मन अंध झाले आहे.

गच्छ जानीहि तद्‌वृत्तं अधुना साध्वसाधु वा । विज्ञाय तद् विधास्यामो यथा शं सुहृदां भवेत्

जा, त्यांची सध्याची स्थिती कशी आहे ते जाणून घे, ती चांगली असो वा वाईट; समजल्यावर, आपल्या मित्रांचे कल्याण व्हावे यासाठी आपण योग्य ते करु.

इत्यक्रूरं समादिश्य भगवान् हरिरीश्वरः । सङ्‌कर्षणोद्धवाभ्यां वै ततः स्वभवनं ययौ

अशा प्रकारे अक्रूराला आज्ञा देऊन, भगवान हरि, संकर्षण आणि उद्धव यांच्यासह आपल्या निवासस्थानी गेले.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या पूर्वार्धातील अठ्ठेचाळिसावे अध्याय समाप्त झाला.

अक्रूरस्य हस्तिनापुरे गमनं; कुन्त्याः करुणोद्‌गारः; अक्रूरधृतराष्ट संवादः; अक्रूरस्य पुनर्यदुपूर्यामागमनंच - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) स गत्वा हास्तिनपुरं पौरवेन्द्रयशोऽङ्‌कितम् । ददर्श तत्राम्बिकेयं सभीष्मं विदुरं पृथाम्

श्रीशुक म्हणाले: अक्रूराने हस्तिनापूर गाठले, जे पौरव राजांच्या कीर्तीने प्रसिद्ध आहे. तिथे त्याने अंबिकेचा मुलगा, भीष्म, विदुर आणि पृथाही पाहिली.

सहपुत्रं च बाह्लीकं भारद्वाजं सगौतमम् । कर्णं सुयोधनं द्रौणिं पाण्डवान्सुहृदोऽपरान्

त्याने बाहीलिक आणि त्याचा मुलगा, भारद्वाज आणि गौतम, कर्ण, दुर्योधन, अश्वत्थामा, पांडव आणि इतर मित्रही पाहिले.

यथावद् उपसङ्‌गम्य बन्धुभिर्गान्दिनीसुतः । सम्पृष्टस्तैः सुहृद्वार्तां स्वयं चापृच्छदव्ययम्

गांदिनीपुत्राने योग्य रीतीने सर्व नातेवाईकांना भेटले; त्यांनी त्याला मित्रांची कुशलता विचारली आणि त्यानेही त्यांची विचारपूस केली.

उवास कतिचिन्मासान् राज्ञो वृत्तविवित्सया । दुष्प्रजस्याल्पसारस्य खलच्छन्दानुवर्तिनः

राजाचे वर्तन जाणून घेण्यासाठी, जो वाईट सल्ल्याने वागत होता, थोडे दिवस अक्रूर तिथे राहिला.

तेज ओजो बलं वीर्यं प्रश्रयादींश्च सद्‍गुणान् । प्रजानुरागं पार्थेषु न सहद्‌भिश्चिकीर्षितम्

राजाला पृथेच्या मुलांमधील तेज, बळ, शौर्य, नम्रता आणि इतर सद्गुणे, तसेच प्रजेला त्यांच्यावरील प्रेम, हे काहीच आवडत नव्हते.

कृतं च धार्तराष्ट्रैर्यद् गरदानाद्यपेशलम् । आचख्यौ सर्वमेवास्मै पृथा विदुर एव च

धृतराष्ट्रपुत्रांनी केलेली विषप्रयोग व इतर वाईट कृत्ये, पृथाही आणि विदुराने अक्रूराला सर्व सांगितली.

पृथा तु भ्रातरं प्राप्तं अक्रूरमुपसृत्य तम् । उवाच जन्मनिलयं स्मरन्त्यश्रुकलेक्षणा

पृथेला आपला भाऊ अक्रूर आला हे पाहून, डोळ्यांत अश्रू आणून, जन्मगावाची आठवण काढत त्याच्याजवळ गेली आणि बोलू लागली.

अपि स्मरन्ति नः सौम्य पितरौ भ्रातरश्च मे । भगिन्यौ भ्रातृपुत्राश्च जामयः सख्य एव च

हे सौम्य, अजूनही माझे आई-वडील, भाऊ, भगिनी, भाचे, जाऊ आणि मैत्रिणी आपली आठवण काढतात का?

भ्रात्रेयो भगवान् कृष्णः शरण्यो भक्तवत्सलः । पैतृष्वसेयान् स्मरति रामश्चाम्बुरुहेक्षणः

माझा चुलत भाऊ, भक्तांना नेहमीच आधार देणारा, सर्वांचा आश्रय असणारा भगवान कृष्ण आणि कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, हे दोघेही आपल्या मावशीच्या मुलांना नेहमी आठवतात.

सपत्‍नमध्ये शोचन्तीं वृकानां हरिणीमिव । सान्त्वयिष्यति मां वाक्यैः पितृहीनांश्च बालकान्

माझ्या इतर सहपत्‍नींमध्ये, जणू लांडग्यांमध्ये हरिणी जशी दुःखी होते तशी मी दुःखी असताना, तो मला प्रेमाने धीर देईल आणि वडिलांशिवाय असलेल्या माझ्या मुलांनाही सांत्वन करील.

कृष्ण कृष्ण महायोगिन् विश्वात्मन् विश्वभावन । प्रपन्नां पाहि गोविन्द शिशुभिश्चावसीदतीम्

कृष्णा, कृष्णा, हे महान योगी, विश्वाचे आत्मा आणि सृष्टीचे कारण, मी आणि माझी मुले संकटात असताना तुझ्या चरणी शरण आलेलो आहोत, गोविंदा, आम्हाला वाचव.

नान्यत्तव पदाम्भोजात् पश्यामि शरणं नृणाम् । बिभ्यतां मृत्युसंसाराद् ईस्वरस्यापवर्गिकात्

हे प्रभो, जन्ममरणाच्या भीतीच्या समुद्रातून सोडवणारा, तुझ्या कमळासारख्या पायांशिवाय मला दुसरा कोणताही आश्रय दिसत नाही.

नमः कृष्णाय शुद्धाय ब्रह्मणे परमात्मने । योगेश्वराय योगाय त्वामहं शरणं गता

शुद्ध, सर्वोच्च आत्मा, योगांचा स्वामी आणि योगमूर्ती असलेल्या कृष्णा, तुला माझा नमस्कार. मी तुझ्या चरणी शरण आले आहे.

श्रीशुक उवाच - इत्यनुस्मृत्य स्वजनं कृष्णं च जगदीश्वरम् । प्रारुदद् दुखिता राजन् भवतां प्रपितामही

शुक म्हणाला: राजन, आपल्या नातेवाईकांना आणि जगाचा अधिपती असलेल्या कृष्णाला आठवत, तुमच्या प्रपितामही दुःखाने व्याकुळ होऊन प्रार्थना करू लागली.

समदुःखसुखोऽक्रूरो विदुरश्च महायशाः । सान्त्वयामासतुः कुन्तीं तत्पुत्रोत्पत्तिहेतुभिः

सुखदुःखात समभाव असलेला, कीर्तीमान विदुर आणि प्रसिद्ध अक्रूर यांनी कुंतीला तिच्या मुलांच्या जन्माच्या कारणांनी समजावले.

यास्यन् राजानमभ्येत्य विषमं पुत्रलालसम् । अवदत्सुहृदां मध्ये बन्धुभिः सौहृदोदितम्

राजा निघण्याच्या तयारीत असताना, आपल्या मुलांवर जास्त प्रेम करणाऱ्या त्या राजाजवळ गेला आणि आप्तेष्टांच्या उपस्थितीत, मैत्रीच्या भावनेने त्याच्याशी बोलला.

अक्रूर उवाच - भो भो वैचित्रवीर्य त्वं कुरूणां कीर्तिवर्धन । भ्रातर्युपरते पाण्डौ अधुनाऽऽसनमास्थितः

अक्रूर म्हणाला: अरे विचित्रवीर्यकुलोत्पन्न, कुरूंची कीर्ती वाढवणारा, आता तुझा भाऊ पांडू या जगात नाही, म्हणून तूच गादीवर विराजमान झाला आहेस.

धर्मेण पालयन् उर्वीं प्रजाः शीलेन रञ्जयन् । वर्तमानः समः स्वेषु श्रेयः कीर्तिमवाप्स्यसि

जर तू धर्माने राज्य चालवलेस, प्रजेला सद्गुणांनी आनंद दिलास आणि आपल्या लोकांमध्ये समभाव ठेवला, तर तुला कीर्ती आणि कल्याण मिळेल.