श्रीमद्भागवतपुराणम्

तथोद्धवः साधुतयाभिपूजितो न्यषीददुर्व्यामभिमृश्य चासनम् । कृष्णोऽपि तूर्णं शयनं महाधनं विवेश लोकाचरितान्यनुव्रतः

उद्धवाचंही आदराने स्वागत केलं गेलं; त्याने आसनाला स्पर्श करून बसला. कृष्णाने लोकरीतीनुसार पटकन श्रीमंत शय्येवर प्रवेश केला.

सा मज्जनालेपदुकूलभूषण स्रग्गन्धताम्बूलसुधासवादिभिः । प्रसाधितात्मोपससार माधवं सव्रीडलीलोत्स्मितविभ्रमेक्षितैः

ती स्नान करून, अंगाला उटणे लावून, सुंदर वस्त्र, दागिने, हार, सुवासिक द्रव्य, तांबूल घेऊन सजली आणि लाजरी, हास्यभरल्या कटाक्षांनी माधवाजवळ गेली.

आहूय कान्तां नवसङ्‌गमह्रिया विशङ्‌कितां कङ्‌कणभूषिते करे । प्रगृह्य शय्यामधिवेश्य रामया रेमेऽनुलेपार्पणपुण्यलेशया

कृष्णाने आपल्या प्रियेला, जी पहिल्या भेटीच्या संकोचाने थोडी घाबरलेली होती आणि हातात कंकण घातलेला होता, जवळ बोलावलं, तिचा हात धरून शय्येवर बसवलं आणि तिच्या अंगाला उटणे लावण्याच्या पुण्याने तिच्याशी रमले.

( वसंततिलका ) सानङ्‌गतप्तकुचयोरुरसस्तथाक्ष्णोः जिघ्रन्त्यनन्तचरणेन रुजो मृजन्ती । दोर्भ्यां स्तनान्तरगतं परिरभ्य कान्तम् आनन्दमूर्तिमजहादतिदीर्घतापम्

तिच्या उरात आणि स्तनात प्रेमाने जळणं होतं, डोळ्यांत आस लागली होती; तिने कृष्णाच्या पायांचा सुगंध घेतला, त्याने आपली वेदना घासली, आणि प्रियकराला मिठी मारून, त्या आनंदमूर्तीमध्ये आपला दीर्घकाळचा ताप विसरली.

( अनुष्टुप् ) सैवं कैवल्यनाथं तं प्राप्य दुष्प्राप्यमीश्वरम् । अङ्‌गरागार्पणेनाहो दुर्भगेदमयाचत

ती, जी इतकी दुर्दैवी होती, तिला जे मिळणं कठीण आहे अशा मोक्षाच्या स्वामीला मिळाली आणि अंगाला उटणे लावून त्याच्याकडे वर मागितला.

आहोष्यतामिह प्रेष्ठ दिनानि कतिचिन्मया । रमस्व नोत्सहे त्यक्तुं सङ्‌गं तेऽम्बुरुहेक्षण

"माझ्या प्रियतमा, काही दिवस तरी माझ्या सोबत राहा; कमळासारख्या डोळ्यांनो, माझ्याशी रमण करा, कारण तुमच्यापासून दूर होणं मला सहन होत नाही."

तस्यै कामवरं दत्त्वा मानयित्वा च मानदः । सहोद्धवेन सर्वेशः स्वधामागमदर्चितम्

तिच्या इच्छेप्रमाणे वर देऊन, तिला मान देऊन, सर्वांना मान देणारा प्रभू उद्धवासह आपल्या पूज्य धामात परत गेला.

दुरार्ध्यं समाराध्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । यो वृणीते मनोग्राह्यं असत्त्वात् कुमनीष्यसौ

जो मनाप्रमाणे वर मागतो, पण त्याच्यात चांगुलपणा नसतो, तो जरी कठीण साधनेने सर्वेश्वर विष्णूला प्रसन्न केला तरी त्याची बुद्धी योग्य नाही.

अक्रूरभवनं कृष्णः सहरामोद्धवः प्रभुः । किञ्चित् चिकीर्षयन् प्रागाद् अक्रूरप्रीयकाम्यया

कृष्ण, राम आणि उद्धव यांनी काही कार्य साध्य करायचे ठरवून, अक्रूराला आनंद द्यावा म्हणून, अक्रूराच्या घरी गेले.

स तान् नरवरश्रेष्ठान् आरात् वीक्ष्य स्वबान्धवान् । प्रत्युत्थाय प्रमुदितः परिष्वज्याभिनन्द्य च

दूरूनच आपले बंधू, श्रेष्ठ पुरुष येताना पाहून, अक्रूर आनंदाने उठला, त्यांना मिठी मारली आणि मनापासून स्वागत केले.

ननाम कृष्णं रामं च स तैरप्यभिवादितः । पूजयामास विधिवत् कृतासनपरिग्रहान्

अक्रूराने कृष्ण आणि रामाला वंदन केले, त्यांनीही त्याला अभिवादन केले. मग त्यांनी आसन स्वीकारल्यावर, अक्रूराने विधिप्रमाणे त्यांची पूजा केली.

पादावनेजनीरापो धारयन् शिरसा नृप । अर्हणेनाम्बरैर्दिव्यैः गन्धस्रग् भूषणोत्तमैः

त्यांच्या पाय धुण्याचे पाणी डोक्यावर घेतले आणि दिव्य वस्त्रे, सुवासिक हार, उत्तम दागिने देऊन त्यांचा सन्मान केला.

अर्चित्वा शिरसानम्य पादावङ्‌कगतौ मृजन् । प्रश्रयावनतोऽक्रूरः कृष्णरामावभाषत

पूजा करून, डोके वाकवून, हातांनी त्यांचे पाय धुऊन, अक्रूर नम्रतेने कृष्ण आणि राम यांच्याशी बोलू लागला.

दिष्ट्या पापो हतः कंसः सानुगो वामिदं कुलम् । भवद्‍भ्यामुद्‌धृतं कृच्छ्राद् दुरन्ताच्च समेधितम्

भाग्याने, दुष्ट कंस आणि त्याचे साथीदार मारले गेले, आणि हे कुटुंब तुमच्यामुळे मोठ्या संकटातून वाचले आणि पुन्हा उभे राहिले.

युवां प्रधानपुरुषौ जगद्‌धेतू जगन्मयौ । भवद्‍भ्यां न विना किञ्चित् परमस्ति न चापरम्

तुम्ही दोघेही जगाचे मुख्य कारण आणि मूळ स्वरूप आहात; तुमच्याशिवाय या विश्वात काहीच श्रेष्ठ किंवा कनिष्ठ नाही.

आत्मसृष्टमिदं विश्वं अन्वाविश्य स्वशक्तिभिः । ईयते बहुधा ब्रह्मन् श्रुतप्रत्यक्षगोचरम्

हे विश्व तुम्ही स्वतः निर्माण केले आहे, आणि स्वतःच्या शक्तीने त्यात प्रवेश करून, अनेक प्रकारे प्रकट होता, हे ब्रह्मन्, जे ऐकण्यात आणि प्रत्यक्ष अनुभवात येते.

( मिश्र ) यथा हि भूतेषु चराचरेषु मह्यादयो योनिषु भान्ति नाना । एवं भवान्केवल आत्मयोनिषु आत्मात्मतन्त्रो बहुधा विभाति

जसे सर्व सजीव आणि निर्जीव प्राण्यांमध्ये, माझ्यासारख्या गर्भातून वेगवेगळ्या रूपात जन्म होतो, तसेच प्रभो, तुम्ही स्वतःच्या शक्तीने निर्माण केलेल्या सर्व जीवांमध्ये अनेक प्रकारे प्रकट होता.

सृजस्यथो लुम्पसि पासि विश्वं रजस्तमःसत्त्वगुणैः स्वशक्तिभिः । न बध्यसे तद्‍गुणकर्मभिर्वा ज्ञानात्मनस्ते क्व च बन्धहेतुः

तुम्ही स्वतःच्या सत्त्व, रज आणि तम या गुणांनी विश्वाची निर्मिती, पालन आणि संहार करता; पण तुम्ही त्या गुणांच्या आणि कर्मांच्या बंधनात पडत नाही, कारण तुम्ही ज्ञानस्वरूप आहात—म्हणून तुमच्यासाठी बंधनाचा काहीही संबंध नाही.

देहाद्युपाधेरनिरूपितत्वाद् भवो न साक्षान्न भिदात्मनः स्यात् । अतो न बन्धस्तव नैव मोक्षः स्यातां निकामस्त्वयि नोऽविवेकः

तुमचे अस्तित्व देह किंवा इतर उपाधींनी ठरवले जात नाही, त्यामुळे तुम्हाला प्रत्यक्ष भेद लागू पडत नाही; म्हणूनच तुमच्यासाठी ना बंधन आहे ना मुक्ती—आम्हाला तुमच्याबद्दल कधीच संभ्रम होऊ नये.

त्वयोदितोऽयं जगतो हिताय यदा यदा वेदपथः पुराणः । बाध्येत पाषण्डपथैरसद्‌भिः तदा भवान् सन्सत्त्वगुणं बिभर्ति

जेव्हा जेव्हा प्राचीन वेदमार्ग खोट्या मतांनी आणि असत्याने दबला जातो, तेव्हा विश्वाच्या कल्याणासाठी तुम्ही सत्त्वगुणाने युक्त होऊन प्रकट होता.

( वसंततिलका ) स त्वं प्रभोऽद्य वसुदेवगृहेऽवतीर्णः स्वांशेन भारमपनेतुमिहासि भूमेः । अक्षौहिणीशतवधेन सुरेतरांश राज्ञाममुष्य च कुलस्य यशो वितन्वन्

म्हणूनच प्रभो, आज तुम्ही वसुदेवाच्या घरी, स्वतःच्या अंशाने पृथ्वीचा भार हलका करायला अवतरला आहात, असुर राजा आणि त्यांच्या असंख्य सैन्यांचा नाश करून, या कुलाचे यश वाढवले आहे.

अद्येश नो वसतयः खलु भूरिभागा यः सर्वदेवपितृभूतनृदेवमूर्तिः । यत्पादशौचसलिलं त्रिजगय् पुनाति स त्वं जगद्‍गुरुरधोक्षज याः प्रविष्टः

आज, प्रभो, आमची घरे खरोखरच पावन झाली, कारण सर्व देव, पितर, जीव आणि मानवांचे मूर्तिमंत स्वरूप असलेले, ज्यांच्या पायधुण्याचे पाणी तीनही लोकांना पवित्र करते, असे जगद्गुरू अधोक्षज तुम्ही आमच्या घरी पधारला आहात.

कः पण्डितस्त्वदपरं शरणं समीयाद् भक्तप्रियादृतगिरः सुहृदः कृतज्ञात् । सर्वान् ददाति सुहृदो भजतोऽभिकामान् आत्मानमप्युपचयापचयौ न यस्य

कोणता ज्ञानी माणूस तुमच्याशिवाय दुसऱ्या कुणाकडे आश्रय घेईल? तुम्ही भक्तांना प्रिय, सत्यवचनी, सर्वांचा मित्र आणि उपकार मानणारे आहात. जो तुम्हाला भक्तीने पुजतो, त्याला तुम्ही सर्व इच्छा पूर्ण करता, आणि तुम्हाला लाभ-हानीचा काहीही फरक पडत नाही.

दिष्ट्या जनार्दन भवानिह नः प्रतीतो योगेश्वरैरपि दुरापगतिः सुरेशैः । छिन्ध्याशु नः सुतकलत्रधनाप्तगेह देहादिमोहरशनां भवदीयमायाम्

भाग्याने, जनार्दन, तुम्ही आमच्यासमोर प्रकट झाला आहात, जिथे योगेश्वर आणि देवतांनाही पोहोचणे कठीण आहे. आमच्या मुलं, पत्नी, संपत्ती, नातेवाईक, घर, शरीर यांचा मोह—जो तुमचीच माया आहे—तो बंधन लवकरच छेदून टाका.

( अनुष्टुप् ) इत्यर्चितः संस्तुतश्च भक्तेन भगवान्हरिः । अक्रूरं सस्मितं प्राह गीर्भिः सम्मोहयन्निव

अक्रूराने भक्तिभावाने पूजा करून स्तुती केल्यावर, भगवान हरि मंद स्मित करत, जणू काही त्याला आपल्या शब्दांनी मोहून टाकतो आहे, असे बोलले.

श्रीभगवानुवाच । त्वं नो गुरुः पितृव्यश्च श्लाघ्यो बन्धुश्च नित्यदा । वयं तु रक्ष्याः पोष्याश्च अनुकम्प्याः प्रजा हि वः

श्रीभगवान म्हणाले: तू आमचा गुरु, काका आणि नेहमीच मान्य असलेला आप्त आहेस; आम्ही तुझ्या आश्रयाला असलेले, तुझ्या कडून रक्षण, पालन आणि दया मिळवणारे आहोत.

भवद्विधा महाभागा निषेव्या अर्हसत्तमाः । श्रेयस्कामैर्नृभिर्नित्यं देवाः स्वार्था न साधवः

तुझ्यासारखे थोर, श्रेष्ठ आणि सत्पात्र लोक नेहमीच आपल्या कल्याणाची इच्छा असणाऱ्यांनी सेवा करावी; देव आपल्याच फायद्यासाठी वागतात, पण सज्जन तसे करत नाहीत.

न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः । ते पुनन्त्युरुकालेन दर्शनादेव साधवः

पवित्र तीर्थे केवळ पाण्यामुळे पवित्र होत नाहीत, आणि देव केवळ माती किंवा दगडाच्या मूर्ती नाहीत; सज्जनांचे दर्शन क्षणभर जरी झाले तरी ते शुद्ध करते.

स भवान्सुहृदां वै नः श्रेयान् श्रेयश्चिकीर्षया । जिज्ञासार्थं पाण्डवानां गच्छस्व त्वं गजाह्वयम्

तू आमचा हितचिंतक असल्याने आमच्या कल्याणासाठी सर्वश्रेष्ठ आहेस; म्हणून पांडवांची माहिती जाणून घेण्यासाठी आता तू हस्तिनापूरला जा.