श्रीमद्भागवतपुराणम्

वन्दे नन्दव्रजस्त्रीणां पादरेणुमभीक्ष्णशः। यासां हरिकथोद्गीतं पुनाति भुवनत्रयम्

मी नंदाच्या व्रजातील त्या स्त्रियांच्या पायांखालील धूळ पुन्हा पुन्हा वंदन करतो, ज्यांच्या श्रीहरीच्या गाण्याने तिन्ही लोक शुद्ध होतात.

श्रीशुक उवाच। अथ गोपीरनुज्ञाप्य यशोदां नन्दमेव च। गोपानामन्त्र्य दाशार्हो यास्यन्नारुरुहे रथम्

श्रीशुक म्हणाले: मग गोपी, यशोदा, नंद आणि इतर गवळ्यांना निरोप देऊन, उद्धव निघताना रथावर चढले.

तं निर्गतं समासाद्य नानोपायनपाणयः। नन्दादयोऽनुरागेण प्रावोचन्नश्रुलोचनाः

उद्धव निघताना, नंद आणि इतरांनी विविध भेटवस्तू हातात घेऊन, प्रेमाने आणि डोळ्यात अश्रू आणून त्याला थांबवले आणि बोलले.

मनसो वृत्तयो नः स्युः कृष्ण पादाम्बुजाश्रयाः। वाचोऽभिधायिनीर्नाम्नां कायस्तत्प्रह्वणादिषु

आपल्या मनाने नेहमी कृष्णाच्या कमळासारख्या पायांवरच आसरा असू दे, आपल्या वाणीने फक्त त्याचीच नावे उच्चारू देत, आणि आपले शरीर त्याच्या सेवेत वाकू दे.

कर्मभिर्भ्राम्यमाणानां यत्र क्वापीश्वरेच्छया। मङ्गलाचरितैर्दानै रतिर्नः कृष्ण ईश्वरे

कर्मामुळे आम्ही जिथे कुठे जाऊ, जरी ते प्रभूच्या इच्छेने असो, तरी शुभ कर्मे आणि दान यांच्या द्वारे आमची कृष्णावरची भक्ती नेहमी अढळ राहो.

एवं सभाजितो गोपैः कृष्णभक्त्या नराधिप। उद्धवः पुनरागच्छन्मथुरां कृष्णपालिताम्

गोपांनी कृष्णभक्तीने सन्मान दिल्यावर, उद्धव पुन्हा कृष्णाच्या संरक्षणाखाली असलेल्या मथुरेला परत गेले.

कृष्णाय प्रणिपत्याह भक्त्युद्रे कं व्रजौकसाम्। वसुदेवाय रामाय राज्ञे चोपायनान्यदात्

त्याने कृष्णाला वंदन केले आणि व्रजवासीयांवरील भक्तीने अंतःकरण भरून, वसुदेव, राम आणि राजाला भेटवस्तू दिल्या.

भगवताकुब्जामनोरथपूर्तिः; अक्रूरगृहं गत्वा पाण्डवसमाचारज्ञानाय अक्रूरस्य हस्तिनापुर प्रति प्रस्थानंच - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अथ विज्ञाय भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शनः । सैरन्ध्र्याः कामतप्तायाः प्रियमिच्छन् गृहं ययौ

श्रीशुक म्हणाले: मग सर्वांचा आत्मा, सर्व काही जाणणारा भगवान, सैरंध्री (कुब्जा) हिच्या मनातील इच्छा ओळखून, तिला आनंद द्यावा म्हणून तिच्या घरी गेले.

महार्होपस्करैराढ्यं कामोपायोपबृंहितम् । मुक्तादामपताकाभिः वितानशयनासनैः । धूपैः सुरभिभिर्दीपैः स्रग् गन्धैरपि मण्डितम्

तिचं घर सुंदर वस्त्र, दागिने, मोत्यांच्या माळा, पताका, छत्र, शय्या, आसनांनी सजलेलं होतं; सुगंधी धूप, दिवे, हार आणि सुवासिक द्रव्यांनी ते सुशोभित झालं होतं.

( मिश्र ) गृहं तमायान्तमवेक्ष्य सासनात् सद्यः समुत्थाय हि जातसम्भ्रमा । यथोपसङ्‌गम्य सखीभिरच्युतं सभाजयामास सत्-आसनादिभिः

तो तिच्या घरी येताना पाहताच, ती घाईघाईने उठली, योग्य रीतीने पुढे जाऊन, सख्या सोबत अच्युताचं आसन वगैरे देऊन स्वागत केलं.

तथोद्धवः साधुतयाभिपूजितो न्यषीददुर्व्यामभिमृश्य चासनम् । कृष्णोऽपि तूर्णं शयनं महाधनं विवेश लोकाचरितान्यनुव्रतः

उद्धवाचंही आदराने स्वागत केलं गेलं; त्याने आसनाला स्पर्श करून बसला. कृष्णाने लोकरीतीनुसार पटकन श्रीमंत शय्येवर प्रवेश केला.

सा मज्जनालेपदुकूलभूषण स्रग्गन्धताम्बूलसुधासवादिभिः । प्रसाधितात्मोपससार माधवं सव्रीडलीलोत्स्मितविभ्रमेक्षितैः

ती स्नान करून, अंगाला उटणे लावून, सुंदर वस्त्र, दागिने, हार, सुवासिक द्रव्य, तांबूल घेऊन सजली आणि लाजरी, हास्यभरल्या कटाक्षांनी माधवाजवळ गेली.

आहूय कान्तां नवसङ्‌गमह्रिया विशङ्‌कितां कङ्‌कणभूषिते करे । प्रगृह्य शय्यामधिवेश्य रामया रेमेऽनुलेपार्पणपुण्यलेशया

कृष्णाने आपल्या प्रियेला, जी पहिल्या भेटीच्या संकोचाने थोडी घाबरलेली होती आणि हातात कंकण घातलेला होता, जवळ बोलावलं, तिचा हात धरून शय्येवर बसवलं आणि तिच्या अंगाला उटणे लावण्याच्या पुण्याने तिच्याशी रमले.

( वसंततिलका ) सानङ्‌गतप्तकुचयोरुरसस्तथाक्ष्णोः जिघ्रन्त्यनन्तचरणेन रुजो मृजन्ती । दोर्भ्यां स्तनान्तरगतं परिरभ्य कान्तम् आनन्दमूर्तिमजहादतिदीर्घतापम्

तिच्या उरात आणि स्तनात प्रेमाने जळणं होतं, डोळ्यांत आस लागली होती; तिने कृष्णाच्या पायांचा सुगंध घेतला, त्याने आपली वेदना घासली, आणि प्रियकराला मिठी मारून, त्या आनंदमूर्तीमध्ये आपला दीर्घकाळचा ताप विसरली.

( अनुष्टुप् ) सैवं कैवल्यनाथं तं प्राप्य दुष्प्राप्यमीश्वरम् । अङ्‌गरागार्पणेनाहो दुर्भगेदमयाचत

ती, जी इतकी दुर्दैवी होती, तिला जे मिळणं कठीण आहे अशा मोक्षाच्या स्वामीला मिळाली आणि अंगाला उटणे लावून त्याच्याकडे वर मागितला.

आहोष्यतामिह प्रेष्ठ दिनानि कतिचिन्मया । रमस्व नोत्सहे त्यक्तुं सङ्‌गं तेऽम्बुरुहेक्षण

"माझ्या प्रियतमा, काही दिवस तरी माझ्या सोबत राहा; कमळासारख्या डोळ्यांनो, माझ्याशी रमण करा, कारण तुमच्यापासून दूर होणं मला सहन होत नाही."

तस्यै कामवरं दत्त्वा मानयित्वा च मानदः । सहोद्धवेन सर्वेशः स्वधामागमदर्चितम्

तिच्या इच्छेप्रमाणे वर देऊन, तिला मान देऊन, सर्वांना मान देणारा प्रभू उद्धवासह आपल्या पूज्य धामात परत गेला.

दुरार्ध्यं समाराध्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । यो वृणीते मनोग्राह्यं असत्त्वात् कुमनीष्यसौ

जो मनाप्रमाणे वर मागतो, पण त्याच्यात चांगुलपणा नसतो, तो जरी कठीण साधनेने सर्वेश्वर विष्णूला प्रसन्न केला तरी त्याची बुद्धी योग्य नाही.

अक्रूरभवनं कृष्णः सहरामोद्धवः प्रभुः । किञ्चित् चिकीर्षयन् प्रागाद् अक्रूरप्रीयकाम्यया

कृष्ण, राम आणि उद्धव यांनी काही कार्य साध्य करायचे ठरवून, अक्रूराला आनंद द्यावा म्हणून, अक्रूराच्या घरी गेले.

स तान् नरवरश्रेष्ठान् आरात् वीक्ष्य स्वबान्धवान् । प्रत्युत्थाय प्रमुदितः परिष्वज्याभिनन्द्य च

दूरूनच आपले बंधू, श्रेष्ठ पुरुष येताना पाहून, अक्रूर आनंदाने उठला, त्यांना मिठी मारली आणि मनापासून स्वागत केले.

ननाम कृष्णं रामं च स तैरप्यभिवादितः । पूजयामास विधिवत् कृतासनपरिग्रहान्

अक्रूराने कृष्ण आणि रामाला वंदन केले, त्यांनीही त्याला अभिवादन केले. मग त्यांनी आसन स्वीकारल्यावर, अक्रूराने विधिप्रमाणे त्यांची पूजा केली.

पादावनेजनीरापो धारयन् शिरसा नृप । अर्हणेनाम्बरैर्दिव्यैः गन्धस्रग् भूषणोत्तमैः

त्यांच्या पाय धुण्याचे पाणी डोक्यावर घेतले आणि दिव्य वस्त्रे, सुवासिक हार, उत्तम दागिने देऊन त्यांचा सन्मान केला.

अर्चित्वा शिरसानम्य पादावङ्‌कगतौ मृजन् । प्रश्रयावनतोऽक्रूरः कृष्णरामावभाषत

पूजा करून, डोके वाकवून, हातांनी त्यांचे पाय धुऊन, अक्रूर नम्रतेने कृष्ण आणि राम यांच्याशी बोलू लागला.

दिष्ट्या पापो हतः कंसः सानुगो वामिदं कुलम् । भवद्‍भ्यामुद्‌धृतं कृच्छ्राद् दुरन्ताच्च समेधितम्

भाग्याने, दुष्ट कंस आणि त्याचे साथीदार मारले गेले, आणि हे कुटुंब तुमच्यामुळे मोठ्या संकटातून वाचले आणि पुन्हा उभे राहिले.

युवां प्रधानपुरुषौ जगद्‌धेतू जगन्मयौ । भवद्‍भ्यां न विना किञ्चित् परमस्ति न चापरम्

तुम्ही दोघेही जगाचे मुख्य कारण आणि मूळ स्वरूप आहात; तुमच्याशिवाय या विश्वात काहीच श्रेष्ठ किंवा कनिष्ठ नाही.

आत्मसृष्टमिदं विश्वं अन्वाविश्य स्वशक्तिभिः । ईयते बहुधा ब्रह्मन् श्रुतप्रत्यक्षगोचरम्

हे विश्व तुम्ही स्वतः निर्माण केले आहे, आणि स्वतःच्या शक्तीने त्यात प्रवेश करून, अनेक प्रकारे प्रकट होता, हे ब्रह्मन्, जे ऐकण्यात आणि प्रत्यक्ष अनुभवात येते.

( मिश्र ) यथा हि भूतेषु चराचरेषु मह्यादयो योनिषु भान्ति नाना । एवं भवान्केवल आत्मयोनिषु आत्मात्मतन्त्रो बहुधा विभाति

जसे सर्व सजीव आणि निर्जीव प्राण्यांमध्ये, माझ्यासारख्या गर्भातून वेगवेगळ्या रूपात जन्म होतो, तसेच प्रभो, तुम्ही स्वतःच्या शक्तीने निर्माण केलेल्या सर्व जीवांमध्ये अनेक प्रकारे प्रकट होता.

सृजस्यथो लुम्पसि पासि विश्वं रजस्तमःसत्त्वगुणैः स्वशक्तिभिः । न बध्यसे तद्‍गुणकर्मभिर्वा ज्ञानात्मनस्ते क्व च बन्धहेतुः

तुम्ही स्वतःच्या सत्त्व, रज आणि तम या गुणांनी विश्वाची निर्मिती, पालन आणि संहार करता; पण तुम्ही त्या गुणांच्या आणि कर्मांच्या बंधनात पडत नाही, कारण तुम्ही ज्ञानस्वरूप आहात—म्हणून तुमच्यासाठी बंधनाचा काहीही संबंध नाही.

देहाद्युपाधेरनिरूपितत्वाद् भवो न साक्षान्न भिदात्मनः स्यात् । अतो न बन्धस्तव नैव मोक्षः स्यातां निकामस्त्वयि नोऽविवेकः

तुमचे अस्तित्व देह किंवा इतर उपाधींनी ठरवले जात नाही, त्यामुळे तुम्हाला प्रत्यक्ष भेद लागू पडत नाही; म्हणूनच तुमच्यासाठी ना बंधन आहे ना मुक्ती—आम्हाला तुमच्याबद्दल कधीच संभ्रम होऊ नये.