श्रीमद्भागवतपुराणम्

सरिद्वनगिरिद्रो णीर्वीक्षन्कुसुमितान्द्रु मान्। कृष्णं संस्मारयन्रेमे हरिदासो व्रजौकसाम्

नद्या, वन, फुललेली झाडे पाहून उद्धव कृष्णाची आठवण काढत आनंदी झाला आणि व्रजवासीयांची सेवा केली.

दृष्ट्वैवमादि गोपीनां कृष्णावेशात्मविक्लवम्। उद्धवः परमप्रीतस्ता नमस्यन्निदं जगौ

गोपी कृष्णाच्या प्रेमात इतक्या तल्लीन झालेल्या पाहून, उद्धवाला परम आनंद झाला, त्याने त्यांना वंदन करून हे गीत गायले.

एताः परं तनुभृतो भुवि गोपवध्वो। गोविन्द एव निखिलात्मनि रूढभावाः । वाञ्छन्ति यद्भवभियो मुनयो वयं च। किं ब्रह्मजन्मभिरनन्तकथारसस्य

या गवळणी या पृथ्वीवरील सर्व सजीवांमध्ये श्रेष्ठ आहेत, कारण त्यांचे प्रेम गोविंदाच्या अंतःकरणात खोल रुजले आहे; जन्ममरणाची भीती असलेले ऋषी आणि आम्हीही अशी भक्ती मिळावी असेच इच्छितो — ब्रह्मा म्हणून जन्म घेण्यापेक्षा त्याच्या लीला ऐकण्याचा आनंद श्रेष्ठ आहे.

क्वेमाः स्त्रियो वनचरीर्व्यभिचारदुष्टाः। कृष्णे क्व चैष परमात्मनि रूढभावः। नन्वीश्वरोऽनुभजतोऽविदुषोऽपि साक्षाच्। छ्रेयस्तनोत्यगदराज इवोपयुक्तः

या वनात राहणाऱ्या, कधी कधी चुकणाऱ्या स्त्रिया आणि कृष्णावरील हे परम प्रेम — यात किती अंतर! तरीही, जो कोणी थेट ईश्वराची भक्ती करतो, जरी तो अज्ञानी असला तरी, त्याला कल्याण मिळते, जसे राजा आपल्या सेवकावर कृपा करतो.

नायं श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरतेः प्रसादः। स्वर्योषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्याः। रासोत्सवेऽस्य भुजदण्डगृहीतकण्ठ। लब्धाशिषां य उदगाद्व्रजवल्लभीनाम्

हे सखा, असा गाढ प्रेमाचा प्रसाद लक्ष्मीला किंवा स्वर्गातील कमळासारख्या सुवासिक स्त्रियांनाही मिळत नाही; तो फक्त रासोत्सवात, कृष्णाने व्रजाच्या प्रियांच्या गळ्यात हात घातल्यावर, त्यांना पूर्णत्व दिले तेव्हाच मिळाला.

आसामहो चरणरेणुजुषामहं स्यां। वृन्दावने किमपि गुल्मलतौषधीनाम्। या दुस्त्यजं स्वजनमार्यपथं च हित्वा। भेजुर्मुकुन्दपदवीं श्रुतिभिर्विमृग्याम्

अहो! मला असं वाटतं की या वृंदावनात मी कधी तरी झाडाखालील गवताचं पातं, एखादा वेल किंवा औषधी तरी व्हावं, जेणेकरून ज्यांनी आपले आप्त, घरदार आणि नीतीचा मार्ग सोडून, वेदांनीही शोधलेली मुकुंदाच्या पावलांची वाट धरली, अशा भक्तांच्या पायांखालील धूळ मला लाभावी.

या वै श्रियार्चितमजादिभिराप्तकामैर्। योगेश्वरैरपि यदात्मनि रासगोष्ठ्याम्। कृष्णस्य तद्भगवतः चरणारविन्दं। न्यस्तं स्तनेषु विजहुः परिरभ्य तापम्

ज्यांच्या वक्षावर, लक्ष्मी आणि मोठमोठ्या योगींनी पूजलेले, रासलीलेचे केंद्र असलेल्या कृष्णाच्या कमळासारख्या पायांचे स्पर्श झाले, त्यांनी त्या पायांना मिठी मारून सर्व दुःख दूर केले.

वन्दे नन्दव्रजस्त्रीणां पादरेणुमभीक्ष्णशः। यासां हरिकथोद्गीतं पुनाति भुवनत्रयम्

मी नंदाच्या व्रजातील त्या स्त्रियांच्या पायांखालील धूळ पुन्हा पुन्हा वंदन करतो, ज्यांच्या श्रीहरीच्या गाण्याने तिन्ही लोक शुद्ध होतात.

श्रीशुक उवाच। अथ गोपीरनुज्ञाप्य यशोदां नन्दमेव च। गोपानामन्त्र्य दाशार्हो यास्यन्नारुरुहे रथम्

श्रीशुक म्हणाले: मग गोपी, यशोदा, नंद आणि इतर गवळ्यांना निरोप देऊन, उद्धव निघताना रथावर चढले.

तं निर्गतं समासाद्य नानोपायनपाणयः। नन्दादयोऽनुरागेण प्रावोचन्नश्रुलोचनाः

उद्धव निघताना, नंद आणि इतरांनी विविध भेटवस्तू हातात घेऊन, प्रेमाने आणि डोळ्यात अश्रू आणून त्याला थांबवले आणि बोलले.

मनसो वृत्तयो नः स्युः कृष्ण पादाम्बुजाश्रयाः। वाचोऽभिधायिनीर्नाम्नां कायस्तत्प्रह्वणादिषु

आपल्या मनाने नेहमी कृष्णाच्या कमळासारख्या पायांवरच आसरा असू दे, आपल्या वाणीने फक्त त्याचीच नावे उच्चारू देत, आणि आपले शरीर त्याच्या सेवेत वाकू दे.

कर्मभिर्भ्राम्यमाणानां यत्र क्वापीश्वरेच्छया। मङ्गलाचरितैर्दानै रतिर्नः कृष्ण ईश्वरे

कर्मामुळे आम्ही जिथे कुठे जाऊ, जरी ते प्रभूच्या इच्छेने असो, तरी शुभ कर्मे आणि दान यांच्या द्वारे आमची कृष्णावरची भक्ती नेहमी अढळ राहो.

एवं सभाजितो गोपैः कृष्णभक्त्या नराधिप। उद्धवः पुनरागच्छन्मथुरां कृष्णपालिताम्

गोपांनी कृष्णभक्तीने सन्मान दिल्यावर, उद्धव पुन्हा कृष्णाच्या संरक्षणाखाली असलेल्या मथुरेला परत गेले.

कृष्णाय प्रणिपत्याह भक्त्युद्रे कं व्रजौकसाम्। वसुदेवाय रामाय राज्ञे चोपायनान्यदात्

त्याने कृष्णाला वंदन केले आणि व्रजवासीयांवरील भक्तीने अंतःकरण भरून, वसुदेव, राम आणि राजाला भेटवस्तू दिल्या.

भगवताकुब्जामनोरथपूर्तिः; अक्रूरगृहं गत्वा पाण्डवसमाचारज्ञानाय अक्रूरस्य हस्तिनापुर प्रति प्रस्थानंच - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अथ विज्ञाय भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शनः । सैरन्ध्र्याः कामतप्तायाः प्रियमिच्छन् गृहं ययौ

श्रीशुक म्हणाले: मग सर्वांचा आत्मा, सर्व काही जाणणारा भगवान, सैरंध्री (कुब्जा) हिच्या मनातील इच्छा ओळखून, तिला आनंद द्यावा म्हणून तिच्या घरी गेले.

महार्होपस्करैराढ्यं कामोपायोपबृंहितम् । मुक्तादामपताकाभिः वितानशयनासनैः । धूपैः सुरभिभिर्दीपैः स्रग् गन्धैरपि मण्डितम्

तिचं घर सुंदर वस्त्र, दागिने, मोत्यांच्या माळा, पताका, छत्र, शय्या, आसनांनी सजलेलं होतं; सुगंधी धूप, दिवे, हार आणि सुवासिक द्रव्यांनी ते सुशोभित झालं होतं.

( मिश्र ) गृहं तमायान्तमवेक्ष्य सासनात् सद्यः समुत्थाय हि जातसम्भ्रमा । यथोपसङ्‌गम्य सखीभिरच्युतं सभाजयामास सत्-आसनादिभिः

तो तिच्या घरी येताना पाहताच, ती घाईघाईने उठली, योग्य रीतीने पुढे जाऊन, सख्या सोबत अच्युताचं आसन वगैरे देऊन स्वागत केलं.

तथोद्धवः साधुतयाभिपूजितो न्यषीददुर्व्यामभिमृश्य चासनम् । कृष्णोऽपि तूर्णं शयनं महाधनं विवेश लोकाचरितान्यनुव्रतः

उद्धवाचंही आदराने स्वागत केलं गेलं; त्याने आसनाला स्पर्श करून बसला. कृष्णाने लोकरीतीनुसार पटकन श्रीमंत शय्येवर प्रवेश केला.

सा मज्जनालेपदुकूलभूषण स्रग्गन्धताम्बूलसुधासवादिभिः । प्रसाधितात्मोपससार माधवं सव्रीडलीलोत्स्मितविभ्रमेक्षितैः

ती स्नान करून, अंगाला उटणे लावून, सुंदर वस्त्र, दागिने, हार, सुवासिक द्रव्य, तांबूल घेऊन सजली आणि लाजरी, हास्यभरल्या कटाक्षांनी माधवाजवळ गेली.

आहूय कान्तां नवसङ्‌गमह्रिया विशङ्‌कितां कङ्‌कणभूषिते करे । प्रगृह्य शय्यामधिवेश्य रामया रेमेऽनुलेपार्पणपुण्यलेशया

कृष्णाने आपल्या प्रियेला, जी पहिल्या भेटीच्या संकोचाने थोडी घाबरलेली होती आणि हातात कंकण घातलेला होता, जवळ बोलावलं, तिचा हात धरून शय्येवर बसवलं आणि तिच्या अंगाला उटणे लावण्याच्या पुण्याने तिच्याशी रमले.

( वसंततिलका ) सानङ्‌गतप्तकुचयोरुरसस्तथाक्ष्णोः जिघ्रन्त्यनन्तचरणेन रुजो मृजन्ती । दोर्भ्यां स्तनान्तरगतं परिरभ्य कान्तम् आनन्दमूर्तिमजहादतिदीर्घतापम्

तिच्या उरात आणि स्तनात प्रेमाने जळणं होतं, डोळ्यांत आस लागली होती; तिने कृष्णाच्या पायांचा सुगंध घेतला, त्याने आपली वेदना घासली, आणि प्रियकराला मिठी मारून, त्या आनंदमूर्तीमध्ये आपला दीर्घकाळचा ताप विसरली.

( अनुष्टुप् ) सैवं कैवल्यनाथं तं प्राप्य दुष्प्राप्यमीश्वरम् । अङ्‌गरागार्पणेनाहो दुर्भगेदमयाचत

ती, जी इतकी दुर्दैवी होती, तिला जे मिळणं कठीण आहे अशा मोक्षाच्या स्वामीला मिळाली आणि अंगाला उटणे लावून त्याच्याकडे वर मागितला.

आहोष्यतामिह प्रेष्ठ दिनानि कतिचिन्मया । रमस्व नोत्सहे त्यक्तुं सङ्‌गं तेऽम्बुरुहेक्षण

"माझ्या प्रियतमा, काही दिवस तरी माझ्या सोबत राहा; कमळासारख्या डोळ्यांनो, माझ्याशी रमण करा, कारण तुमच्यापासून दूर होणं मला सहन होत नाही."

तस्यै कामवरं दत्त्वा मानयित्वा च मानदः । सहोद्धवेन सर्वेशः स्वधामागमदर्चितम्

तिच्या इच्छेप्रमाणे वर देऊन, तिला मान देऊन, सर्वांना मान देणारा प्रभू उद्धवासह आपल्या पूज्य धामात परत गेला.

दुरार्ध्यं समाराध्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । यो वृणीते मनोग्राह्यं असत्त्वात् कुमनीष्यसौ

जो मनाप्रमाणे वर मागतो, पण त्याच्यात चांगुलपणा नसतो, तो जरी कठीण साधनेने सर्वेश्वर विष्णूला प्रसन्न केला तरी त्याची बुद्धी योग्य नाही.

अक्रूरभवनं कृष्णः सहरामोद्धवः प्रभुः । किञ्चित् चिकीर्षयन् प्रागाद् अक्रूरप्रीयकाम्यया

कृष्ण, राम आणि उद्धव यांनी काही कार्य साध्य करायचे ठरवून, अक्रूराला आनंद द्यावा म्हणून, अक्रूराच्या घरी गेले.

स तान् नरवरश्रेष्ठान् आरात् वीक्ष्य स्वबान्धवान् । प्रत्युत्थाय प्रमुदितः परिष्वज्याभिनन्द्य च

दूरूनच आपले बंधू, श्रेष्ठ पुरुष येताना पाहून, अक्रूर आनंदाने उठला, त्यांना मिठी मारली आणि मनापासून स्वागत केले.

ननाम कृष्णं रामं च स तैरप्यभिवादितः । पूजयामास विधिवत् कृतासनपरिग्रहान्

अक्रूराने कृष्ण आणि रामाला वंदन केले, त्यांनीही त्याला अभिवादन केले. मग त्यांनी आसन स्वीकारल्यावर, अक्रूराने विधिप्रमाणे त्यांची पूजा केली.

पादावनेजनीरापो धारयन् शिरसा नृप । अर्हणेनाम्बरैर्दिव्यैः गन्धस्रग् भूषणोत्तमैः

त्यांच्या पाय धुण्याचे पाणी डोक्यावर घेतले आणि दिव्य वस्त्रे, सुवासिक हार, उत्तम दागिने देऊन त्यांचा सन्मान केला.