श्रीमद्भागवतपुराणम्

ताः किं निशाः स्मरति यासु तदा प्रियाभिर्। वृन्दावने कुमुदकुन्दशशाङ्करम्ये। रेमे क्वणच्चरणनूपुररासगोष्ठ्याम्। अस्माभिरीडितमनोज्ञकथः कदाचित्

त्या रात्री तुला आठवतात का, ज्या वेळी तो आपल्या प्रियांसोबत वृंदावनात, कमळ, कुंद आणि चंद्रप्रकाशाच्या सुंदरतेत, नुपुरांच्या मंजुळ आवाजात रास खेळत असे आणि कधी कधी आम्हाला मनमोहक गोष्टी सांगत आमच्या मनाचा आनंद करत असे?

अप्येष्यतीह दाशार्हस्तप्ताः स्वकृतया शुचा। सञ्जीवयन्नु नो गात्रैर्यथेन्द्रो वनमम्बुदैः

दाशार्हकुळातील तो, स्वतःच्या कर्मामुळे दुःखी होऊन, पुन्हा इथे येईल का? तो आपल्या स्पर्शाने आम्हाला जसे इंद्र पावसाने जंगलाला ताजेतवाने करतो, तसेच जीवंत करील का?

कस्मात्कृष्ण इहायाति प्राप्तराज्यो हताहितः। नरेन्द्र कन्या उद्वाह्य प्रीतः सर्वसुहृद्वृतः

राजा, कृष्णाने राज्य मिळवले, शत्रूंना संपवले, राजकन्यांशी विवाह केला आणि सर्व मित्रांनी वेढला आहे, मग तो इथे का येईल?

किमस्माभिर्वनौकोभिरन्याभिर्वा महात्मनः। श्रीपतेराप्तकामस्य क्रियेतार्थः कृतात्मनः

आपण वनात राहणारे किंवा इतर कुणी, लक्ष्मीपती, सर्व इच्छा पूर्ण झालेल्या आणि स्वतःमध्ये समाधानी असलेल्या त्या महात्म्याला काय उपयोग?

परं सौख्यं हि नैराश्यं स्वैरिण्यप्याह पिङ्गला। तज्जानतीनां नः कृष्णे तथाप्याशा दुरत्यया

खरी सुखाची प्राप्ती अपेक्षारहितपणात आहे, हे पिंगळा वेश्या म्हणालीच आहे; पण हे समजूनही कृष्णाबद्दलची आपली आशा काही सुटत नाही.

क उत्सहेत सन्त्यक्तुमुत्तमःश्लोकसंविदम्। अनिच्छतोऽपि यस्य श्रीरङ्गान्न च्यवते क्वचित्

ज्याच्या अंगावरून लक्ष्मी कधीही जात नाही, अशा त्या कीर्तीशाली परमेश्वराच्या संगाचा त्याग कोण करू शकेल, जरी मनात नसतानाही?

सरिच्छैलवनोद्देशा गावो वेणुरवा इमे। सङ्कर्षणसहायेन कृष्णेनाचरिताः प्रभो

या नद्या, डोंगर, वन, गायी आणि वेणूचा आवाज — हे सर्व कृष्ण आणि संकर्षण यांच्या सहवासाने पावले गेले आहेत, हे प्रभो.

पुनः पुनः स्मारयन्ति नन्दगोपसुतं बत। श्रीनिकेतैस्तत्पदकैर्विस्मर्तुं नैव शक्नुमः

पुन्हा पुन्हा लक्ष्मीचे निवासस्थान आपल्याला नंदाचा मुलगा आठवते; त्या पावलखुणांमुळे आपण त्याला विसरूच शकत नाही.

गत्या ललितयोदार हासलीलावलोकनैः। माध्व्या गिरा हृतधियः कथं तं विस्मराम हे

त्याची मृदू चाल, उदार हास्य, खेळकर नजर आणि मधुर वाणी — या सर्वांनी आमचे मन जिंकले आहे; आपण त्याला कसा विसरू शकू?

हे नाथ हे रमानाथ व्रजनाथार्तिनाशन। मग्नमुद्धर गोविन्द गोकुलं वृजिनार्णवात्

हे नाथा, हे रमेश्वर, हे व्रजनाथ, दुःखाचा नाश करणारा, गोविंदा, या दुःखाच्या समुद्रात बुडालेल्या गोकुलाला वर काढ.

श्रीशुक उवाच। ततस्ताः कृष्णसन्देशैर्व्यपेतविरहज्वराः। उद्धवं पूजयांचक्रुर्ज्ञात्वात्मानमधोक्षजम्

श्रीशुक म्हणाले: मग कृष्णाचे संदेश ऐकून विरहाचा ताप कमी झाल्यावर, त्यांनी उद्धवाचे आदराने स्वागत केले आणि त्याला स्वतःचाच अंश समजले.

उवास कतिचिन्मासान्गोपीनां विनुदन्शुचः। कृष्णलीलाकथां गायन्रमयामास गोकुलम्

तो काही महिने तिथे राहिला, गोपींचे दुःख दूर केले, कृष्णाच्या लीला सांगितल्या आणि गोकुलाला आनंद दिला.

यावन्त्यहानि नन्दस्य व्रजेऽवात्सीत्स उद्धवः। व्रजौकसां क्षणप्रायाण्यासन्कृष्णस्य वार्तया

उद्धव नंदाच्या व्रजेत जितके दिवस राहिला, तितके दिवस व्रजवासीयांना कृष्णाच्या वार्तेत रमून क्षणासारखे गेले.

सरिद्वनगिरिद्रो णीर्वीक्षन्कुसुमितान्द्रु मान्। कृष्णं संस्मारयन्रेमे हरिदासो व्रजौकसाम्

नद्या, वन, फुललेली झाडे पाहून उद्धव कृष्णाची आठवण काढत आनंदी झाला आणि व्रजवासीयांची सेवा केली.

दृष्ट्वैवमादि गोपीनां कृष्णावेशात्मविक्लवम्। उद्धवः परमप्रीतस्ता नमस्यन्निदं जगौ

गोपी कृष्णाच्या प्रेमात इतक्या तल्लीन झालेल्या पाहून, उद्धवाला परम आनंद झाला, त्याने त्यांना वंदन करून हे गीत गायले.

एताः परं तनुभृतो भुवि गोपवध्वो। गोविन्द एव निखिलात्मनि रूढभावाः । वाञ्छन्ति यद्भवभियो मुनयो वयं च। किं ब्रह्मजन्मभिरनन्तकथारसस्य

या गवळणी या पृथ्वीवरील सर्व सजीवांमध्ये श्रेष्ठ आहेत, कारण त्यांचे प्रेम गोविंदाच्या अंतःकरणात खोल रुजले आहे; जन्ममरणाची भीती असलेले ऋषी आणि आम्हीही अशी भक्ती मिळावी असेच इच्छितो — ब्रह्मा म्हणून जन्म घेण्यापेक्षा त्याच्या लीला ऐकण्याचा आनंद श्रेष्ठ आहे.

क्वेमाः स्त्रियो वनचरीर्व्यभिचारदुष्टाः। कृष्णे क्व चैष परमात्मनि रूढभावः। नन्वीश्वरोऽनुभजतोऽविदुषोऽपि साक्षाच्। छ्रेयस्तनोत्यगदराज इवोपयुक्तः

या वनात राहणाऱ्या, कधी कधी चुकणाऱ्या स्त्रिया आणि कृष्णावरील हे परम प्रेम — यात किती अंतर! तरीही, जो कोणी थेट ईश्वराची भक्ती करतो, जरी तो अज्ञानी असला तरी, त्याला कल्याण मिळते, जसे राजा आपल्या सेवकावर कृपा करतो.

नायं श्रियोऽङ्ग उ नितान्तरतेः प्रसादः। स्वर्योषितां नलिनगन्धरुचां कुतोऽन्याः। रासोत्सवेऽस्य भुजदण्डगृहीतकण्ठ। लब्धाशिषां य उदगाद्व्रजवल्लभीनाम्

हे सखा, असा गाढ प्रेमाचा प्रसाद लक्ष्मीला किंवा स्वर्गातील कमळासारख्या सुवासिक स्त्रियांनाही मिळत नाही; तो फक्त रासोत्सवात, कृष्णाने व्रजाच्या प्रियांच्या गळ्यात हात घातल्यावर, त्यांना पूर्णत्व दिले तेव्हाच मिळाला.

आसामहो चरणरेणुजुषामहं स्यां। वृन्दावने किमपि गुल्मलतौषधीनाम्। या दुस्त्यजं स्वजनमार्यपथं च हित्वा। भेजुर्मुकुन्दपदवीं श्रुतिभिर्विमृग्याम्

अहो! मला असं वाटतं की या वृंदावनात मी कधी तरी झाडाखालील गवताचं पातं, एखादा वेल किंवा औषधी तरी व्हावं, जेणेकरून ज्यांनी आपले आप्त, घरदार आणि नीतीचा मार्ग सोडून, वेदांनीही शोधलेली मुकुंदाच्या पावलांची वाट धरली, अशा भक्तांच्या पायांखालील धूळ मला लाभावी.

या वै श्रियार्चितमजादिभिराप्तकामैर्। योगेश्वरैरपि यदात्मनि रासगोष्ठ्याम्। कृष्णस्य तद्भगवतः चरणारविन्दं। न्यस्तं स्तनेषु विजहुः परिरभ्य तापम्

ज्यांच्या वक्षावर, लक्ष्मी आणि मोठमोठ्या योगींनी पूजलेले, रासलीलेचे केंद्र असलेल्या कृष्णाच्या कमळासारख्या पायांचे स्पर्श झाले, त्यांनी त्या पायांना मिठी मारून सर्व दुःख दूर केले.

वन्दे नन्दव्रजस्त्रीणां पादरेणुमभीक्ष्णशः। यासां हरिकथोद्गीतं पुनाति भुवनत्रयम्

मी नंदाच्या व्रजातील त्या स्त्रियांच्या पायांखालील धूळ पुन्हा पुन्हा वंदन करतो, ज्यांच्या श्रीहरीच्या गाण्याने तिन्ही लोक शुद्ध होतात.

श्रीशुक उवाच। अथ गोपीरनुज्ञाप्य यशोदां नन्दमेव च। गोपानामन्त्र्य दाशार्हो यास्यन्नारुरुहे रथम्

श्रीशुक म्हणाले: मग गोपी, यशोदा, नंद आणि इतर गवळ्यांना निरोप देऊन, उद्धव निघताना रथावर चढले.

तं निर्गतं समासाद्य नानोपायनपाणयः। नन्दादयोऽनुरागेण प्रावोचन्नश्रुलोचनाः

उद्धव निघताना, नंद आणि इतरांनी विविध भेटवस्तू हातात घेऊन, प्रेमाने आणि डोळ्यात अश्रू आणून त्याला थांबवले आणि बोलले.

मनसो वृत्तयो नः स्युः कृष्ण पादाम्बुजाश्रयाः। वाचोऽभिधायिनीर्नाम्नां कायस्तत्प्रह्वणादिषु

आपल्या मनाने नेहमी कृष्णाच्या कमळासारख्या पायांवरच आसरा असू दे, आपल्या वाणीने फक्त त्याचीच नावे उच्चारू देत, आणि आपले शरीर त्याच्या सेवेत वाकू दे.

कर्मभिर्भ्राम्यमाणानां यत्र क्वापीश्वरेच्छया। मङ्गलाचरितैर्दानै रतिर्नः कृष्ण ईश्वरे

कर्मामुळे आम्ही जिथे कुठे जाऊ, जरी ते प्रभूच्या इच्छेने असो, तरी शुभ कर्मे आणि दान यांच्या द्वारे आमची कृष्णावरची भक्ती नेहमी अढळ राहो.

एवं सभाजितो गोपैः कृष्णभक्त्या नराधिप। उद्धवः पुनरागच्छन्मथुरां कृष्णपालिताम्

गोपांनी कृष्णभक्तीने सन्मान दिल्यावर, उद्धव पुन्हा कृष्णाच्या संरक्षणाखाली असलेल्या मथुरेला परत गेले.

कृष्णाय प्रणिपत्याह भक्त्युद्रे कं व्रजौकसाम्। वसुदेवाय रामाय राज्ञे चोपायनान्यदात्

त्याने कृष्णाला वंदन केले आणि व्रजवासीयांवरील भक्तीने अंतःकरण भरून, वसुदेव, राम आणि राजाला भेटवस्तू दिल्या.

भगवताकुब्जामनोरथपूर्तिः; अक्रूरगृहं गत्वा पाण्डवसमाचारज्ञानाय अक्रूरस्य हस्तिनापुर प्रति प्रस्थानंच - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अथ विज्ञाय भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शनः । सैरन्ध्र्याः कामतप्तायाः प्रियमिच्छन् गृहं ययौ

श्रीशुक म्हणाले: मग सर्वांचा आत्मा, सर्व काही जाणणारा भगवान, सैरंध्री (कुब्जा) हिच्या मनातील इच्छा ओळखून, तिला आनंद द्यावा म्हणून तिच्या घरी गेले.

महार्होपस्करैराढ्यं कामोपायोपबृंहितम् । मुक्तादामपताकाभिः वितानशयनासनैः । धूपैः सुरभिभिर्दीपैः स्रग् गन्धैरपि मण्डितम्

तिचं घर सुंदर वस्त्र, दागिने, मोत्यांच्या माळा, पताका, छत्र, शय्या, आसनांनी सजलेलं होतं; सुगंधी धूप, दिवे, हार आणि सुवासिक द्रव्यांनी ते सुशोभित झालं होतं.