श्रीमद्भागवतपुराणम्

श्रीउद्धव उवाच। अहो यूयं स्म पूर्णार्था भवत्यो लोकपूजिताः। वासुदेवे भगवति यासामित्यर्पितं मनः

श्री उद्धव म्हणाले: अहो, तुम्ही खरोखरच परिपूर्ण आणि जगात पूज्य आहात, कारण तुमचे मन पूर्णपणे वासुदेव भगवंतात अर्पण झाले आहे.

दानव्रततपोहोम जपस्वाध्यायसंयमैः। श्रेयोभिर्विविधैश्चान्यैः कृष्णे भक्तिर्हि साध्यते

व्रत, तप, यज्ञ, जप, स्वाध्याय, संयम आणि इतर अनेक उत्तम मार्गांनी कृष्णाची भक्ती साधता येते.

भगवत्युत्तमःश्लोके भवतीभिरनुत्तमा। भक्तिः प्रवर्तिता दिष्ट्या मुनीनामपि दुर्लभा

तुमच्या भाग्यामुळे तुम्ही श्रेष्ठ कीर्ती असलेल्या भगवानांवर अशी श्रेष्ठ भक्ती निर्माण केली आहे, जी मोठ्या मोठ्या ऋषींनाही मिळणं कठीण आहे.

दिष्ट्या पुत्रान्पतीन्देहान्स्वजनान्भवनानि च। हित्वावृणीत यूयं यत्कृष्णाख्यं पुरुषं परम्

तुम्ही आपल्या नशिबाने मुलं, नवरे, शरीर, आप्तेष्ट आणि घरं सोडून, कृष्ण नावाच्या त्या परम पुरुषाला स्वीकारलं.

सर्वात्मभावोऽधिकृतो भवतीनामधोक्षजे। विरहेण महाभागा महान्मेऽनुग्रहः कृतः

माझ्या प्रिय भगवंताच्या विरहाने तुमच्यात सर्वस्वी एकरूपता निर्माण झाली आहे, हे भाग्यवान महिलांनो, आणि त्यामुळे तुम्ही माझ्यावर मोठं उपकार केलं आहे.

श्रूयतां प्रियसन्देशो भवतीनां सुखावहः। यमादायागतो भद्रा अहं भर्तू रहस्करः

आता ऐका, मी तुमच्या प्रिय पतीकडून गुप्तपणे आणलेला, तुम्हाला आनंद देणारा संदेश.

श्रीभगवानुवाच। भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित्। यथा भूतानि भूतेषु खं वाय्वग्निर्जलं मही । तथाहं च मनःप्राण भूतेन्द्रियगुणाश्रयः

श्रीभगवान म्हणाले: माझं तुमच्यापासून कधीच पूर्णपणे विभाजन होत नाही, कारण मी सर्व प्राण्यांमध्ये आहे, जसं आकाश, वारा, अग्नी, पाणी आणि पृथ्वी सर्वत्र असतात; तसंच मी मन, प्राण, पंचमहाभूत, इंद्रिये आणि त्यांच्या गुणांचा आधार आहे.

आत्मन्येवात्मनात्मानं सृजे हन्म्यनुपालये। आत्ममायानुभावेन भूतेन्द्रियगुणात्मना

मी स्वतःच, माझ्या स्वतःच्या सामर्थ्याने, माझ्यातूनच सर्व जगाची निर्मिती, संहार आणि पालन करतो, कारण मीच पंचमहाभूत, इंद्रिये आणि त्यांच्या गुणांचा मूळ आहे.

आत्मा ज्ञानमयः शुद्धो व्यतिरिक्तोऽगुणान्वयः। सुषुप्तिस्वप्नजाग्रद्भिर्मायावृत्तिभिरीयते

स्वतः आत्मा हा ज्ञानमय, शुद्ध, वेगळा आणि निर्गुण आहे; तरीही मायेमुळे तो सुषुप्ती, स्वप्न आणि जागृती या अवस्थांमध्ये फिरताना दिसतो.

येनेन्द्रियार्थान्ध्यायेत मृषा स्वप्नवदुत्थितः। तन्निरुन्ध्यादिन्द्रियाणि विनिद्रः प्रत्यपद्यत

ज्यामुळे मनुष्य इंद्रियांच्या विषयांचा विचार करतो, जे खोटे असून स्वप्नासारखे उत्पन्न होतात, त्या मनाला जागृत ठेवून, इंद्रियांना आवर घालावा.

एतदन्तः समाम्नायो योगः साङ्ख्यं मनीषिणाम्। त्यागस्तपो दमः सत्यं समुद्रान्ता इवापगाः

हेच अंतर्गत उपदेश आहे, हेच ज्ञानी लोकांचा योग आणि विवेक आहे: त्याग, तप, संयम आणि सत्य, जसं सर्व नद्या शेवटी समुद्रात मिळतात.

यत्त्वहं भवतीनां वै दूरे वर्ते प्रियो दृशाम्। मनसः सन्निकर्षार्थं मदनुध्यानकाम्यया

मी, तुमचा प्रिय, जरी तुमच्यापासून दूर असल्यासारखा दिसतो, तरी तुमचं मन माझ्याकडे अधिक ओढावं म्हणून आणि माझ्या आठवणीची आस लागावी म्हणूनच हे केलं आहे.

यथा दूरचरे प्रेष्ठे मन आविश्य वर्तते। स्त्रीणां च न तथा चेतः सन्निकृष्टेऽक्षिगोचरे

जसं प्रिय व्यक्ती दूर गेल्यावर तिच्या आठवणीत मन गुंतून राहतं, तसं जवळ असताना, डोळ्यांसमोर असतानाही, स्त्रियांचं मन तितकं गुंतत नाही.

मय्यावेश्य मनः कृत्स्नं विमुक्ताशेषवृत्ति यत्। अनुस्मरन्त्यो मां नित्यमचिरान्मामुपैष्यथ

तुम्ही तुमचं संपूर्ण मन माझ्यात लावून, सर्व आसक्तींपासून मुक्त होऊन, नेहमी माझी आठवण ठेवलीत, तर लवकरच तुम्ही मला प्राप्त कराल.

या मया क्रीडता रात्र्यां वनेऽस्मिन्व्रज आस्थिताः। अलब्धरासाः कल्याण्यो मापुर्मद्वीर्यचिन्तया

त्या पुण्यवंत स्त्रिया ज्या रात्री मी या व्रजवनात खेळत असताना रासात सहभागी होऊ शकल्या नाहीत, त्यांनीही माझ्या पराक्रमाचा ध्यान केल्यामुळे मला निश्चितच प्राप्त केलं.

श्रीशुक उवाच। एवं प्रियतमादिष्टमाकर्ण्य व्रजयोषितः। ता ऊचुरुद्धवं प्रीतास्तत्सन्देशागतस्मृतीः

श्रीशुक म्हणाले: प्रिय व्यक्तीचा असा संदेश ऐकून, व्रजेच्या स्त्रिया आनंदित झाल्या आणि त्यांनी उद्धवाशी तो संदेश आठवून प्रेमाने बोलायला सुरुवात केली.

गोप्य ऊचुः। दिष्ट्याहितो हतः कंसो यदूनां सानुगोऽघकृत्। दिष्ट्याप्तैर्लब्धसर्वार्थैः कुशल्यास्तेऽच्युतोऽधुना

गोप्या म्हणाल्या: आमच्या भाग्याने, यदूंचा शत्रू आणि पापी कंस मारला गेला; आणि आमच्या भाग्यानेच अच्युत आपल्या आप्तेष्टांसह सर्व काही साध्य करून सुखरूप आहे.

कच्चिद्गदाग्रजः सौम्य करोति पुरयोषिताम्। प्रीतिं नः स्निग्धसव्रीड हासोदारेक्षणार्चितः

हे सौम्य, गदाचा मोठा भाऊ, ज्याला नगरातील स्त्रिया प्रेमळ, लाजरं हास्य आणि प्रेमळ नजरेने सन्मान देतात, त्यांना आनंद देतो का?

कथं रतिविशेषज्ञः प्रियश्च पुरयोषिताम्। नानुबध्येत तद्वाक्यैर्विभ्रमैश्चानुभाजितः

जो प्रेमाच्या लीलांचा जाणकार आहे आणि नगरातील स्त्रियांना प्रिय आहे, तो त्यांच्या गोड बोलण्याने आणि लीलांनी मोहून जात नाही का?

अपि स्मरति नः साधो गोविन्दः प्रस्तुते क्वचित्। गोष्ठिमध्ये पुरस्त्रीणाम्ग्राम्याः स्वैरकथान्तरे

हे सज्जन, गोविंदा कधी कधी नगरातील स्त्रियांच्या मधल्या गप्पांमध्ये, आम्हा गावातील साध्या स्त्रियांना आठवतो का?

ताः किं निशाः स्मरति यासु तदा प्रियाभिर्। वृन्दावने कुमुदकुन्दशशाङ्करम्ये। रेमे क्वणच्चरणनूपुररासगोष्ठ्याम्। अस्माभिरीडितमनोज्ञकथः कदाचित्

त्या रात्री तुला आठवतात का, ज्या वेळी तो आपल्या प्रियांसोबत वृंदावनात, कमळ, कुंद आणि चंद्रप्रकाशाच्या सुंदरतेत, नुपुरांच्या मंजुळ आवाजात रास खेळत असे आणि कधी कधी आम्हाला मनमोहक गोष्टी सांगत आमच्या मनाचा आनंद करत असे?

अप्येष्यतीह दाशार्हस्तप्ताः स्वकृतया शुचा। सञ्जीवयन्नु नो गात्रैर्यथेन्द्रो वनमम्बुदैः

दाशार्हकुळातील तो, स्वतःच्या कर्मामुळे दुःखी होऊन, पुन्हा इथे येईल का? तो आपल्या स्पर्शाने आम्हाला जसे इंद्र पावसाने जंगलाला ताजेतवाने करतो, तसेच जीवंत करील का?

कस्मात्कृष्ण इहायाति प्राप्तराज्यो हताहितः। नरेन्द्र कन्या उद्वाह्य प्रीतः सर्वसुहृद्वृतः

राजा, कृष्णाने राज्य मिळवले, शत्रूंना संपवले, राजकन्यांशी विवाह केला आणि सर्व मित्रांनी वेढला आहे, मग तो इथे का येईल?

किमस्माभिर्वनौकोभिरन्याभिर्वा महात्मनः। श्रीपतेराप्तकामस्य क्रियेतार्थः कृतात्मनः

आपण वनात राहणारे किंवा इतर कुणी, लक्ष्मीपती, सर्व इच्छा पूर्ण झालेल्या आणि स्वतःमध्ये समाधानी असलेल्या त्या महात्म्याला काय उपयोग?

परं सौख्यं हि नैराश्यं स्वैरिण्यप्याह पिङ्गला। तज्जानतीनां नः कृष्णे तथाप्याशा दुरत्यया

खरी सुखाची प्राप्ती अपेक्षारहितपणात आहे, हे पिंगळा वेश्या म्हणालीच आहे; पण हे समजूनही कृष्णाबद्दलची आपली आशा काही सुटत नाही.

क उत्सहेत सन्त्यक्तुमुत्तमःश्लोकसंविदम्। अनिच्छतोऽपि यस्य श्रीरङ्गान्न च्यवते क्वचित्

ज्याच्या अंगावरून लक्ष्मी कधीही जात नाही, अशा त्या कीर्तीशाली परमेश्वराच्या संगाचा त्याग कोण करू शकेल, जरी मनात नसतानाही?

सरिच्छैलवनोद्देशा गावो वेणुरवा इमे। सङ्कर्षणसहायेन कृष्णेनाचरिताः प्रभो

या नद्या, डोंगर, वन, गायी आणि वेणूचा आवाज — हे सर्व कृष्ण आणि संकर्षण यांच्या सहवासाने पावले गेले आहेत, हे प्रभो.

पुनः पुनः स्मारयन्ति नन्दगोपसुतं बत। श्रीनिकेतैस्तत्पदकैर्विस्मर्तुं नैव शक्नुमः

पुन्हा पुन्हा लक्ष्मीचे निवासस्थान आपल्याला नंदाचा मुलगा आठवते; त्या पावलखुणांमुळे आपण त्याला विसरूच शकत नाही.

गत्या ललितयोदार हासलीलावलोकनैः। माध्व्या गिरा हृतधियः कथं तं विस्मराम हे

त्याची मृदू चाल, उदार हास्य, खेळकर नजर आणि मधुर वाणी — या सर्वांनी आमचे मन जिंकले आहे; आपण त्याला कसा विसरू शकू?