श्रीमद्भागवतपुराणम्

विसृज शिरसि पादं वेद्म्यहं चाटुकारैर्। अनुनयविदुषस्तेऽभ्येत्य दौत्यैर्मुकुन्दात्। स्वकृत इह विसृष्टापत्यपत्यन्यलोका। व्यसृजदकृतचेताः किं नु सन्धेयमस्मिन्

त्याचा पाय डोक्यावर ठेवू नकोस; त्याच्या गोड बोलण्याची मला कल्पना आहे. तुला तो दूत म्हणून पाठवतो, कारण तू विनंती करण्यात पटाईत आहेस. त्याने स्वतःची मुले आणि बायका इथे निर्माण करून त्यांना सोडून दिले, आणि काहीच काळजी न करता निघून गेला. त्याच्यावर विश्वास ठेवावा का?

मृगयुरिव कपीन्द्रं विव्यधे लुब्धधर्मा। स्त्रियमकृत विरूपां स्त्रीजितः कामयानाम्। बलिमपि बलिमत्त्वावेष्टयद्ध्वाङ्क्षवद्यस्। तदलमसितसख्यैर्दुस्त्यजस्तत्कथार्थः

जसे शिकारी वानरराजाचा पाठलाग करतात, तसेच त्याने प्रेमाने वेडी झालेल्या, असहाय्य स्त्रियांना दुखावले; कामाने जिंकलेल्या स्त्रियांना त्याने सोडले. बलवान बळीही त्याच्या हातून पकडला गेला. या काळ्या प्रियकराशी मैत्री पुरे झाली; पण त्याच्या कथेची आठवण सोडवत नाही.

यदनुचरितलीलाकर्णपीयूषविप्रुट्। सकृददनविधूतद्वन्द्वधर्मा विनष्टाः। सपदि गृहकुटुम्बं दीनमुत्सृज्य दीना। बहव इह विहङ्गा भिक्षुचर्यां चरन्ति

त्याच्या लीला ऐकून ज्या ज्या लोकांनी त्या अमृतासारख्या कथा एकदाच ऐकल्या, त्यांना द्वंद्वातून मुक्ती मिळाली आणि त्यांनी आपले घर, कुटुंब सोडले, जरी ते गरीब असले तरी. असे बरेच जण इथे, पक्ष्यांसारखे, भिक्षेवर जगतात.

वयमृतमिव जिह्मव्याहृतं श्रद्दधानाः। कुलिकरुतमिवाज्ञाः कृष्णवध्वो हरिण्यः। ददृशुरसकृदेतत्तन्नखस्पर्शतीव्र। स्मररुज उपमन्त्रिन्भण्यतामन्यवार्ता

आम्ही त्याच्या वाकड्या बोलण्यावर अमृतासारखा विश्वास ठेवला, जणू आम्ही आईच्या बोलण्यावर भाबड्या पिलांसारखे. आम्ही कृष्णाच्या पत्नी आहोत, हरणीसारख्या. त्याच्या नखांच्या स्पर्शाने झालेल्या तीव्र वेदना पुन्हा पुन्हा आठवतात. अरे दूत, आता दुसऱ्या बातम्या सांग.

प्रियसख पुनरागाः प्रेयसा प्रेषितः किं। वरय किमनुरुन्धे माननीयोऽसि मेऽङ्ग। नयसि कथमिहास्मान्दुस्त्यजद्वन्द्वपार्श्वं। सततमुरसि सौम्य श्रीर्वधूः साकमास्ते

प्रिय सखा, तू पुन्हा आला आहेस का? तुला प्रेयसीने पाठवले आहे का? सांग, तुला काय हवे आहे? तू माझ्यासाठी आदरणीय आहेस. आम्हाला त्या सोडता न येणाऱ्या प्रियकराजवळ कसे नेतोस, जेव्हा लक्ष्मी नेहमी त्याच्या छातीवर वास करते?

अपि बत मधुपुर्यामार्यपुत्रोऽधुनास्ते। स्मरति स पितृगेहान्सौम्य बन्धूंश्च गोपान्। क्वचिदपि स कथा नः किङ्करीणां गृणीते। भुजमगुरुसुगन्धं मूर्ध्न्यधास्यत्कदा नु

तो आर्यपुत्र आता मथुरेत आहे का? तो आपल्या वडिलांचे घर, आपले नातेवाईक आणि गवळ्यांना आठवतो का? तो कधी आमचा, आपल्या दासींचा, उल्लेख करतो का? केव्हा त्याचा बलवान, सुगंधी हात आमच्या डोक्यावर ठेवेल?

श्रीशुक उवाच। अथोद्धवो निशम्यैवं कृष्णदर्शनलालसाः। सान्त्वयन्प्रियसन्देशैर्गोपीरिदमभाषत

श्रीशुक म्हणाले: उद्धवाने, गोपिकांचे कृष्णदर्शनासाठीचे उत्कट प्रेम ऐकून, त्यांना प्रिय संदेशांनी शांत केले आणि असे बोलला.

श्रीउद्धव उवाच। अहो यूयं स्म पूर्णार्था भवत्यो लोकपूजिताः। वासुदेवे भगवति यासामित्यर्पितं मनः

श्री उद्धव म्हणाले: अहो, तुम्ही खरोखरच परिपूर्ण आणि जगात पूज्य आहात, कारण तुमचे मन पूर्णपणे वासुदेव भगवंतात अर्पण झाले आहे.

दानव्रततपोहोम जपस्वाध्यायसंयमैः। श्रेयोभिर्विविधैश्चान्यैः कृष्णे भक्तिर्हि साध्यते

व्रत, तप, यज्ञ, जप, स्वाध्याय, संयम आणि इतर अनेक उत्तम मार्गांनी कृष्णाची भक्ती साधता येते.

भगवत्युत्तमःश्लोके भवतीभिरनुत्तमा। भक्तिः प्रवर्तिता दिष्ट्या मुनीनामपि दुर्लभा

तुमच्या भाग्यामुळे तुम्ही श्रेष्ठ कीर्ती असलेल्या भगवानांवर अशी श्रेष्ठ भक्ती निर्माण केली आहे, जी मोठ्या मोठ्या ऋषींनाही मिळणं कठीण आहे.

दिष्ट्या पुत्रान्पतीन्देहान्स्वजनान्भवनानि च। हित्वावृणीत यूयं यत्कृष्णाख्यं पुरुषं परम्

तुम्ही आपल्या नशिबाने मुलं, नवरे, शरीर, आप्तेष्ट आणि घरं सोडून, कृष्ण नावाच्या त्या परम पुरुषाला स्वीकारलं.

सर्वात्मभावोऽधिकृतो भवतीनामधोक्षजे। विरहेण महाभागा महान्मेऽनुग्रहः कृतः

माझ्या प्रिय भगवंताच्या विरहाने तुमच्यात सर्वस्वी एकरूपता निर्माण झाली आहे, हे भाग्यवान महिलांनो, आणि त्यामुळे तुम्ही माझ्यावर मोठं उपकार केलं आहे.

श्रूयतां प्रियसन्देशो भवतीनां सुखावहः। यमादायागतो भद्रा अहं भर्तू रहस्करः

आता ऐका, मी तुमच्या प्रिय पतीकडून गुप्तपणे आणलेला, तुम्हाला आनंद देणारा संदेश.

श्रीभगवानुवाच। भवतीनां वियोगो मे न हि सर्वात्मना क्वचित्। यथा भूतानि भूतेषु खं वाय्वग्निर्जलं मही । तथाहं च मनःप्राण भूतेन्द्रियगुणाश्रयः

श्रीभगवान म्हणाले: माझं तुमच्यापासून कधीच पूर्णपणे विभाजन होत नाही, कारण मी सर्व प्राण्यांमध्ये आहे, जसं आकाश, वारा, अग्नी, पाणी आणि पृथ्वी सर्वत्र असतात; तसंच मी मन, प्राण, पंचमहाभूत, इंद्रिये आणि त्यांच्या गुणांचा आधार आहे.

आत्मन्येवात्मनात्मानं सृजे हन्म्यनुपालये। आत्ममायानुभावेन भूतेन्द्रियगुणात्मना

मी स्वतःच, माझ्या स्वतःच्या सामर्थ्याने, माझ्यातूनच सर्व जगाची निर्मिती, संहार आणि पालन करतो, कारण मीच पंचमहाभूत, इंद्रिये आणि त्यांच्या गुणांचा मूळ आहे.

आत्मा ज्ञानमयः शुद्धो व्यतिरिक्तोऽगुणान्वयः। सुषुप्तिस्वप्नजाग्रद्भिर्मायावृत्तिभिरीयते

स्वतः आत्मा हा ज्ञानमय, शुद्ध, वेगळा आणि निर्गुण आहे; तरीही मायेमुळे तो सुषुप्ती, स्वप्न आणि जागृती या अवस्थांमध्ये फिरताना दिसतो.

येनेन्द्रियार्थान्ध्यायेत मृषा स्वप्नवदुत्थितः। तन्निरुन्ध्यादिन्द्रियाणि विनिद्रः प्रत्यपद्यत

ज्यामुळे मनुष्य इंद्रियांच्या विषयांचा विचार करतो, जे खोटे असून स्वप्नासारखे उत्पन्न होतात, त्या मनाला जागृत ठेवून, इंद्रियांना आवर घालावा.

एतदन्तः समाम्नायो योगः साङ्ख्यं मनीषिणाम्। त्यागस्तपो दमः सत्यं समुद्रान्ता इवापगाः

हेच अंतर्गत उपदेश आहे, हेच ज्ञानी लोकांचा योग आणि विवेक आहे: त्याग, तप, संयम आणि सत्य, जसं सर्व नद्या शेवटी समुद्रात मिळतात.

यत्त्वहं भवतीनां वै दूरे वर्ते प्रियो दृशाम्। मनसः सन्निकर्षार्थं मदनुध्यानकाम्यया

मी, तुमचा प्रिय, जरी तुमच्यापासून दूर असल्यासारखा दिसतो, तरी तुमचं मन माझ्याकडे अधिक ओढावं म्हणून आणि माझ्या आठवणीची आस लागावी म्हणूनच हे केलं आहे.

यथा दूरचरे प्रेष्ठे मन आविश्य वर्तते। स्त्रीणां च न तथा चेतः सन्निकृष्टेऽक्षिगोचरे

जसं प्रिय व्यक्ती दूर गेल्यावर तिच्या आठवणीत मन गुंतून राहतं, तसं जवळ असताना, डोळ्यांसमोर असतानाही, स्त्रियांचं मन तितकं गुंतत नाही.

मय्यावेश्य मनः कृत्स्नं विमुक्ताशेषवृत्ति यत्। अनुस्मरन्त्यो मां नित्यमचिरान्मामुपैष्यथ

तुम्ही तुमचं संपूर्ण मन माझ्यात लावून, सर्व आसक्तींपासून मुक्त होऊन, नेहमी माझी आठवण ठेवलीत, तर लवकरच तुम्ही मला प्राप्त कराल.

या मया क्रीडता रात्र्यां वनेऽस्मिन्व्रज आस्थिताः। अलब्धरासाः कल्याण्यो मापुर्मद्वीर्यचिन्तया

त्या पुण्यवंत स्त्रिया ज्या रात्री मी या व्रजवनात खेळत असताना रासात सहभागी होऊ शकल्या नाहीत, त्यांनीही माझ्या पराक्रमाचा ध्यान केल्यामुळे मला निश्चितच प्राप्त केलं.

श्रीशुक उवाच। एवं प्रियतमादिष्टमाकर्ण्य व्रजयोषितः। ता ऊचुरुद्धवं प्रीतास्तत्सन्देशागतस्मृतीः

श्रीशुक म्हणाले: प्रिय व्यक्तीचा असा संदेश ऐकून, व्रजेच्या स्त्रिया आनंदित झाल्या आणि त्यांनी उद्धवाशी तो संदेश आठवून प्रेमाने बोलायला सुरुवात केली.

गोप्य ऊचुः। दिष्ट्याहितो हतः कंसो यदूनां सानुगोऽघकृत्। दिष्ट्याप्तैर्लब्धसर्वार्थैः कुशल्यास्तेऽच्युतोऽधुना

गोप्या म्हणाल्या: आमच्या भाग्याने, यदूंचा शत्रू आणि पापी कंस मारला गेला; आणि आमच्या भाग्यानेच अच्युत आपल्या आप्तेष्टांसह सर्व काही साध्य करून सुखरूप आहे.

कच्चिद्गदाग्रजः सौम्य करोति पुरयोषिताम्। प्रीतिं नः स्निग्धसव्रीड हासोदारेक्षणार्चितः

हे सौम्य, गदाचा मोठा भाऊ, ज्याला नगरातील स्त्रिया प्रेमळ, लाजरं हास्य आणि प्रेमळ नजरेने सन्मान देतात, त्यांना आनंद देतो का?

कथं रतिविशेषज्ञः प्रियश्च पुरयोषिताम्। नानुबध्येत तद्वाक्यैर्विभ्रमैश्चानुभाजितः

जो प्रेमाच्या लीलांचा जाणकार आहे आणि नगरातील स्त्रियांना प्रिय आहे, तो त्यांच्या गोड बोलण्याने आणि लीलांनी मोहून जात नाही का?

अपि स्मरति नः साधो गोविन्दः प्रस्तुते क्वचित्। गोष्ठिमध्ये पुरस्त्रीणाम्ग्राम्याः स्वैरकथान्तरे

हे सज्जन, गोविंदा कधी कधी नगरातील स्त्रियांच्या मधल्या गप्पांमध्ये, आम्हा गावातील साध्या स्त्रियांना आठवतो का?

ताः किं निशाः स्मरति यासु तदा प्रियाभिर्। वृन्दावने कुमुदकुन्दशशाङ्करम्ये। रेमे क्वणच्चरणनूपुररासगोष्ठ्याम्। अस्माभिरीडितमनोज्ञकथः कदाचित्

त्या रात्री तुला आठवतात का, ज्या वेळी तो आपल्या प्रियांसोबत वृंदावनात, कमळ, कुंद आणि चंद्रप्रकाशाच्या सुंदरतेत, नुपुरांच्या मंजुळ आवाजात रास खेळत असे आणि कधी कधी आम्हाला मनमोहक गोष्टी सांगत आमच्या मनाचा आनंद करत असे?

अप्येष्यतीह दाशार्हस्तप्ताः स्वकृतया शुचा। सञ्जीवयन्नु नो गात्रैर्यथेन्द्रो वनमम्बुदैः

दाशार्हकुळातील तो, स्वतःच्या कर्मामुळे दुःखी होऊन, पुन्हा इथे येईल का? तो आपल्या स्पर्शाने आम्हाला जसे इंद्र पावसाने जंगलाला ताजेतवाने करतो, तसेच जीवंत करील का?