श्रीमद्भागवतपुराणम्

नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ब्रह्मेशाद्या विभूतयः । पुष्पैः किरन्तस्तं प्रीताः शशंसुर्ननृतुः स्त्रियः

आकाशात दुंदुभी वाजल्या, ब्रह्मा, शंकर व इतर देवता प्रसन्न होऊन त्याच्यावर फुलांचा वर्षाव करू लागले, त्याचे गुणगान केले आणि स्त्रिया आनंदाने नृत्य करू लागल्या.

तेषां स्त्रियो महाराज सुहृन्मरणदुःखिताः । तत्राभीयुर्विनिघ्नन्त्यः शीर्षाण्यश्रुविलोचनाः

राजा, त्यांच्या बायका, प्रियजनांच्या मृत्यूमुळे दुःखी होऊन, डोळ्यांतून अश्रू ढाळत, डोके आपटत तिथे आल्या.

शयानान् न्वीरशय्यायां पतीन् आलिङ्‌ग्य शोचतीः । विलेपुः सुस्वरं नार्यो विसृजन्त्यो मुहुः शुचः

नारींनी आपल्या पतींना, वीरांच्या शय्येवर पडलेल्या, मिठी मारली आणि गोड स्वरात रडू लागल्या, पुन्हा पुन्हा दुःख व्यक्त करत.

हा नाथ प्रिय धर्मज्ञ करुणानाथवत्सल । त्वया हतेन निहता वयं ते सगृहप्रजाः

'हाय नाथा, प्रिय, धर्म जाणणारे, दीनांचे दयाळू रक्षक! तुझ्या मृत्युमुळे आम्ही, आमची मुले आणि घरदार सर्व नष्ट झालो.'

त्वया विरहिता पत्या पुरीयं पुरुषर्षभ । न शोभते वयमिव निवृत्तोत्सवमङ्‌गला

'तुझ्याविना, पतीविना, हे शहर, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठा, जशी आमची अवस्था झाली तशीच शोभाहीन झाली आहे; सर्व सण-समारंभ आणि शुभ गोष्टी संपल्या.'

अनागसां त्वं भूतानां कृतवान् द्रोहमुल्बणम् । तेनेमां भो दशां नीतो भूतध्रुक् को लभेत शम्

'तू निरपराध जीवांवर मोठा अन्याय केला आहेस; म्हणून, हे प्राणघातक, आम्हाला या अवस्थेला आणून, तुला कसा शांतता मिळेल?'

सर्वेषामिह भूतानां एष हि प्रभवाप्ययः । गोप्ता च तदवध्यायी न क्वचित् सुखमेधते

इथे सर्व जीवांची उत्पत्ती आणि नाश हाच मूळ आहे; आणि तोच सर्वांचा रक्षणकर्ता आहे. जो या गोष्टीकडे दुर्लक्ष करतो, त्याला कुठेही सुख मिळत नाही.

श्रीशुक उवाच - राजयोषित आश्वास्य भगवान् लोकभावनः । यामाहुर्लौकिकीं संस्थां हतानां समकारयत्

श्रीशुक म्हणाले — भगवान, जो सर्व लोकांचा सर्जक आहे, त्याने राजघराण्यातील स्त्रियांना धीर दिला आणि मारलेल्यांसाठी लोकरीतीने अंत्यसंस्कार केले.

मातरं पितरं चैव मोचयित्वाथ बन्धनात् । कृष्णरामौ ववन्दाते शिरसा स्पृश्य पादयोः

मग कृष्ण आणि राम यांनी आपल्या आई-वडिलांना बंदनातून सोडवले आणि त्यांच्या पायांना डोके लावून नमस्कार केला.

देवकी वसुदेवश्च विज्ञाय जगदीश्वरौ । कृतसंवन्दनौ पुत्रौ सस्वजाते न शङ्‌कितौ

देवकी आणि वसुदेव यांनी आपल्या पुत्रांना विश्वाचे स्वामी ओळखले, त्यांचा नमस्कार स्वीकारून, कोणतीही भीती न बाळगता त्यांना मिठी मारली.

वसुदेवदेवकी सान्त्वनम्; उग्रसेनस्य राज्याभिषेकः; रामकृष्णयोरुपनयनं विद्याध्ययनं, गुरुर्मृतपुत्रस्यानयनं च - अथ पञ्चचत्वारिंशोऽध्यायः। श्रीशुक उवाच। पितरावुपलब्धार्थौ विदित्वा पुरुषोत्तमः। मा भूदिति निजां मायां ततान जनमोहिनीम्

श्रीशुक म्हणाले — परमेश्वराने समजले की त्याच्या आई-वडिलांची इच्छा पूर्ण झाली आहे, म्हणून 'काळजी करू नका' असे सांगून त्याने स्वतःची माया पसरवली आणि सर्व लोकांचे मन मोहून टाकले.

उवाच पितरावेत्य साग्रजः सात्वर्षभः। प्रश्रयावनतः प्रीणन्नम्ब तातेति सादरम्

तो आपल्या मोठ्या भावासह आई-वडिलांकडे गेला, आदराने वाकला आणि त्यांना आनंद देण्यासाठी प्रेमाने 'आई' आणि 'बाबा' असे म्हणत सादर केले.

नास्मत्तो युवयोस्तात नित्योत्कण्ठितयोरपि। बाल्यपौगण्डकैशोराः पुत्राभ्यामभवन्क्वचित्

बाबा, जरी तुम्ही आणि आई नेहमीच आमच्या आठवणीत असायचात, तरी आम्ही दोन्ही मुलं कधीच तुमच्यासोबत बालपण, पौगंडावस्था किंवा तारुण्य घालवू शकलो नाही.

न लब्धो दैवहतयोर्वासो नौ भवदन्तिके। यां बालाः पितृगेहस्था विन्दन्ते लालिता मुदम्

नशीबामुळे आम्हाला तुमच्याजवळ राहता आले नाही; जशी इतर मुले आपल्या वडिलांच्या घरी लाडाने वाढतात आणि आनंद अनुभवतात, तसा आनंद आम्हाला मिळाला नाही.

सर्वार्थसम्भवो देहो जनितः पोषितो यतः। न तयोर्याति निर्वेशं पित्रोर्मर्त्यः शतायुषा

माणूस शंभर वर्षे जगला तरी, ज्यांच्यामुळे आपले शरीर जन्माला आले आणि वाढले, त्या आई-वडिलांचे उपकार तो कधीही फेडू शकत नाही.

यस्तयोरात्मजः कल्प आत्मना च धनेन च। वृत्तिं न दद्यात्तं प्रेत्य स्वमांसं खादयन्ति हि

जो मुलगा स्वतःच्या शरीराने आणि संपत्तीने समर्थ असूनही आई-वडिलांची देखभाल करत नाही, त्याला मृत्यूनंतर स्वतःचे मांस खावे लागते.

मातरं पितरं वृद्धं भार्यां साध्वीं सुतं शिशुम्। गुरुं विप्रं प्रपन्नं च कल्पोऽबिभ्रच्छ्वसन्मृतः

जो समर्थ असूनही वृद्ध आई-वडिल, सती पत्नी, लहान मूल, गुरु, ब्राह्मण किंवा शरण आलेल्या व्यक्तीची काळजी घेत नाही, तो जरी जिवंत असला तरी मृतासारखा आहे.

तन्नावकल्पयोः कंसान्नित्यमुद्विग्नचेतसोः। मोघमेते व्यतिक्रान्ता दिवसा वामनर्चतोः

कंसामुळे आमचे मन नेहमीच अस्वस्थ होते, त्यामुळे तुमच्या पायांची सेवा न करता गेलेले हे दिवस आमच्यासाठी व्यर्थ गेले.

तत्क्षन्तुमर्हथस्तात मातर्नौ परतन्त्रयोः। अकुर्वतोर्वां शुश्रूषां क्लिष्टयोर्दुर्हृदा भृशम्

म्हणून बाबा आणि आई, आम्ही तुमच्या सेवेत राहू शकलो नाही, कारण आम्ही दुसऱ्याच्या अधीन होतो आणि खूप त्रास सहन केला; त्यामुळे कृपया आम्हाला माफ करा.

श्रीशुक उवाच। इति मायामनुष्यस्य हरेर्विश्वात्मनो गिरा। मोहितावङ्कमारोप्य परिष्वज्यापतुर्मुदम्

श्रीशुक म्हणाले — हरी, जो विश्वाचा आत्मा आहे आणि मायेमुळे मानवाचा रूप घेतला आहे, त्याच्या या शब्दांनी ते दोघेही मोहून गेले; त्यांनी त्याला मांडीवर घेतले आणि मिठी मारून आनंद अनुभवला.

सिञ्चन्तावश्रुधाराभिः स्नेहपाशेन चावृतौ। न किञ्चिदूचतू राजन्बाष्पकण्ठौ विमोहितौ

प्रेमाच्या बंधनात गुंतलेले आणि डोळ्यातून अश्रूंच्या धारा वाहत असताना, त्यांचे गळे दाटून आले आणि मन गोंधळले, म्हणून ते काहीच बोलू शकले नाहीत.

एवमाश्वास्य पितरौ भगवान्देवकीसुतः। मातामहं तूग्रसेनं यदूनामकरोन्नृपम्

अशा प्रकारे देवकीपुत्र भगवानाने आपल्या आई-वडिलांना धीर दिला आणि आपल्या आजोबा उग्रसेन यांना यादवांचा राजा केले.

आह चास्मान्महाराज प्रजाश्चाज्ञप्तुमर्हसि। ययातिशापाद्यदुभिर्नासितव्यं नृपासने

त्याने म्हटले, 'राजा, तुम्ही आम्हाला आणि प्रजेला आज्ञा द्या; ययाति यांच्या शापामुळे यादवांना राजसिंहासनावर बसता येत नाही.'

मयि भृत्य उपासीने भवतो विबुधादयः। बलिं हरन्त्यवनताः किमुतान्ये नराधिपाः

मी तुमचा सेवक म्हणून येथे असताना, देवसुद्धा नम्र होऊन आपली भेट आणतात, मग इतर मनुष्यराजांची काय कथा!

सर्वान्स्वान्ज्ञातिसम्बन्धान्दिग्भ्यः कंसभयाकुलान्। यदुवृष्ण्यन्धकमधु दाशार्हकुकुरादिकान्

सर्व आप्त, नातेवाईक, यदु, वृष्णि, अंधक, मधु, दाशार्ह, कुकुर आणि इतर जे सर्वत्र कंसाच्या भीतीने घाबरले होते—

सभाजितान्समाश्वास्य विदेशावासकर्शितान्। न्यवासयत्स्वगेहेषु वित्तैः सन्तर्प्य विश्वकृत्

त्यांना आदराने सन्मान दिला, परक्या देशात राहून थकलेल्यांना धीर दिला, आणि त्यांना त्यांच्या स्वतःच्या घरात सुखाने ठेवले, भरपूर संपत्ती देऊन त्यांचे समाधान केले.

कृष्णसङ्कर्षणभुजैर्गुप्ता लब्धमनोरथाः। गृहेषु रेमिरे सिद्धाः कृष्णरामगतज्वराः

कृष्ण आणि संकर्षण यांच्या संरक्षणाखाली, त्यांची सर्व इच्छित स्वप्ने पूर्ण झाली, ते आपल्या घरात आनंदाने राहू लागले, आणि कृष्ण-राम यांच्या कृपेने त्यांची सर्व दुःखे नाहीशी झाली.

वीक्षन्तोऽहरहः प्रीता मुकुन्दवदनाम्बुजम्। नित्यं प्रमुदितं श्रीमत्सदयस्मितवीक्षणम्

ते रोज आनंदाने मुकुंदाच्या कमळासारख्या चेहऱ्याकडे पाहत असत, जो नेहमीच तेजस्वी, सुंदर आणि करुणेच्या हास्याने उजळलेला असे.

तत्र प्रवयसोऽप्यासन्युवानोऽतिबलौजसः। पिबन्तोऽक्षैर्मुकुन्दस्य मुखाम्बुजसुधां मुहुः

तेथे वयस्कर लोकही तरुण आणि उत्साही दिसत, कारण ते पुन्हा पुन्हा मुकुंदाच्या कमळासारख्या मुखातील अमृत डोळ्यांनी पित असत.