श्रीमद्भागवतपुराणम्

नाचलत् तत्प्रहारेण मालाहत इव द्विपः । बाह्वोर्निगृह्य चाणूरं बहुशो भ्रामयन् हरिः

त्या प्रहाराने तो हललाही नाही, जसा फुलांच्या माळेने हत्ती हलत नाही. मग हरिने चाणूराचे हात पकडून त्याला अनेकदा फिरवून घेतलं.

भूपृष्ठे पोथयामास तरसा क्षीण जीवितम् । विस्रस्ताकल्पकेशस्रग् इन्द्रध्वज इवापतत्

मग त्याला जोरात जमिनीवर आपटलं, त्याचं प्राण जवळजवळ निघून गेलं; त्याचे केस आणि फुलमाळ विखुरले, तो इंद्रध्वज कोसळतो तसा खाली पडला.

तथैव मुष्टिकः पूर्वं स्वमुष्ट्याभिहतेन वै । बलभद्रेण बलिना तलेनाभिहतो भृशम्

त्याचप्रमाणे, बलवान बलभद्राने आधी आपल्या मुठीने आणि मग तळहाताने जोरात मारून, मुश्टिकाला जबरदस्त जखमी केलं.

प्रवेपितः स रुधिरं उद्‌वमन् मुखतोऽर्दितः । व्यसुः पपातोर्व्युपस्थे वाताहत इवाङ्‌घ्रिपः

तो थरथर कापू लागला, तोंडातून रक्त वाहू लागलं, यातनांनी व्याकुळ झाला; त्याचा प्राण निघून गेला आणि तो वाऱ्याने पडलेल्या झाडासारखा जमिनीवर कोसळला.

ततः कूटमनुप्राप्तं रामः प्रहरतां वरः । अवधीत् लीलया राजन् सावज्ञं वाममुष्टिना

मग राम, सर्वांत श्रेष्ठ योद्धा, सहजपणे डाव्या मुठीने तिरस्काराने मारून, समोर आलेल्या कूटाचा वध केला, हे राजन.

तर्ह्येव हि शलः कृष्ण प्रपदाहतशीर्षकः । द्विधा विदीर्णस्तोशलक उभावपि निपेततुः

त्याच वेळी, कृष्णाच्या पायाच्या प्रहाराने शलाचं डोकं फुटलं आणि तो व तोशलक, दोघेही दोन तुकड्यांत विभागले जाऊन खाली पडले.

चाणूरे मुष्टिके कूटे शले तोशलके हते । शेषाः प्रदुद्रुवुर्मल्लाः सर्वे प्राणपरीप्सवः

चाणूर, मुश्टिक, कूट, शल आणि तोशलक मारले गेले, तेव्हा उरलेले सर्व मल्ल आपला जीव वाचवण्यासाठी पळून गेले.

गोपान् वयस्यान् आकृष्य तैः संसृज्य विजह्रतुः । वाद्यमानेषु तूर्येषु वल्गन्तौ रुतनूपुरौ

गोप आणि आपल्या मित्रांना जवळ घेऊन, ते सर्व वाद्यांच्या गजरात, नूपुरांच्या मंजुळ आवाजात, एकत्र नाचत आणि खेळत आनंदी झाले.

जनाः प्रजहृषुः सर्वे कर्मणा रामकृष्णयोः । ऋते कंसं विप्रमुख्याः साधवः साधु साध्विति

राम आणि कृष्ण यांच्या कृत्यामुळे सर्व लोक आनंदित झाले; फक्त कंस वगळता, श्रेष्ठ ब्राह्मण आणि सज्जन लोकांनी 'शाबास! शाबास!' असे उद्गार काढले.

हतेषु मल्लवर्येषु विद्रुतेषु च भोजराट् । न्यवारयत् स्वतूर्याणि वाक्यं चेदमुवाच ह

मल्लांचा पराभव झाल्यावर आणि भोजराज अस्वस्थ झाल्यावर, त्याने आपल्या वाद्यांना थांबवले आणि असे शब्द बोलला.

निःसारयत दुर्वृत्तौ वसुदेवात्मजौ पुरात् । धनं हरत गोपानां नन्दं बध्नीत दुर्मतिम्

वसुदेवाचे ते दोन दुष्ट पुत्र शहराबाहेर हाकलून द्या; गवळ्यांचे धन काढा; नंदाला, त्या दुष्ट मनाच्या माणसाला, बांधा.

वसुदेवस्तु दुर्मेधा हन्यतामाश्वसत्तमः । उग्रसेनः पिता चापि सानुगः परपक्षगः

वसुदेव या वाईट बुद्धीच्या माणसाचा आणि उत्तम घोड्यांचा त्वरित वध करा; आणि उग्रसेन, माझा वडील, जो शत्रूच्या बाजूने आहे, त्याच्यासह त्याच्या लोकांचाही नाश करा.

एवं विकत्थमाने वै कंसे प्रकुपितोऽव्ययः । लघिम्नोत्पत्य तरसा मञ्चमुत्तुङ्‌गमारुहत्

कंस असे गर्वाने बोलत असताना, अविनाशी आणि क्रुद्ध झालेला तो, झपाट्याने उडी मारून उंच व्यासपीठावर चढला.

तं आविशन्तमालोक्य मृत्युमात्मन आसनात् । मनस्वी सहसोत्थाय जगृहे सोऽसिचर्मणी

तो जवळ येताना पाहून, जो त्याच्यासाठी मृत्यूच होता, कंस निर्धाराने अचानक उठला आणि आपली ढाल व तलवार उचलली.

( मिश्र ) तं खड्गपाणिं विचरन्तमाशु श्येनं यथा दक्षिणसव्यमम्बरे । समग्रहीद् दुर्विषहोग्रतेजा यथोरगं तार्क्ष्यसुतः प्रसह्य

हातात तलवार घेऊन कंस आकाशात गरुडासारखा उजवीकडे-डावीकडे फिरू लागला; पण ती प्रचंड आणि असह्य तेजाची मूर्ती त्याला गरुडाने सर्प पकडावा तसा जबरदस्तीने पकडते.

प्रगृह्य केशेषु चलत्किरीतं निपात्य रङ्‌गोपरि तुङ्‌गमञ्चात् । तस्योपरिष्टात् स्वत्स्वयमब्जनाभः पपात विश्वाश्रय आत्मतन्त्रः

त्याच्या केसांनी धरून, त्याचे मुकुट हलताना, त्याला उंच व्यासपीठावरून रंगभूमीवर फेकले; आणि कमळनाभ, सर्वांचा आधार, स्वयंपूर्ण प्रभू, त्याच्यावर वरून पडला.

तं सम्परेतं विचकर्ष भूमौ हरिर्यथेभं जगतो विपश्यतः । हा हेति शब्दः सुमहान् तदाभूद् उदीरितः सर्वजनैर्नरेन्द्र

हरिने त्याचे प्राणहीन शरीर जमिनीवर ओढले, जसे कोणी हत्तीला ओढतो, आणि सगळ्या जगाने ते पाहिले; तेव्हा 'हाय! हाय!' असा मोठा आक्रोश सर्व लोकांतून उठला, राजन.

स नित्यदोद्विग्नधिया तमीश्वरं पिबन् वदन् वा विचरन् स्वपन्श्वसन् । ददर्श चक्रायुधमग्रतो यतः तदेव रूपं दुरवापमाप

जो नेहमीच चिंतेने भरलेला होता, तो खाताना, बोलताना, फिरताना, झोपताना, श्वास घेताना, त्याच्या समोर चक्रधारी प्रभू दिसत राहिला; आणि त्याने तेच दुर्मिळ रूप प्राप्त केले.

( अनुष्टुप् ) तस्यानुजा भ्रातरोऽष्टौ कंकन्यग्रोधकादयः । अभ्यधावन् अतिक्रुद्धा भ्रातुर्निर्वेशकारिणः

त्याचे आठ भाऊ—कंक, न्यग्रोधक आणि इतर—भाऊच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी अत्यंत रागाने पुढे धावले.

तथातिरभसांस्तांस्तु संयत्तात् रोहिणीसुतः । अहन् परिघमुद्यम्य पशूनिव मृगाधिपः

ते सगळे वेगाने येताना पाहून, रोहिणीपुत्राने गदा उचलून, सिंह जसा पशूंना मारतो तसा त्यांना ठार केले.

नेदुर्दुन्दुभयो व्योम्नि ब्रह्मेशाद्या विभूतयः । पुष्पैः किरन्तस्तं प्रीताः शशंसुर्ननृतुः स्त्रियः

आकाशात दुंदुभी वाजल्या, ब्रह्मा, शंकर व इतर देवता प्रसन्न होऊन त्याच्यावर फुलांचा वर्षाव करू लागले, त्याचे गुणगान केले आणि स्त्रिया आनंदाने नृत्य करू लागल्या.

तेषां स्त्रियो महाराज सुहृन्मरणदुःखिताः । तत्राभीयुर्विनिघ्नन्त्यः शीर्षाण्यश्रुविलोचनाः

राजा, त्यांच्या बायका, प्रियजनांच्या मृत्यूमुळे दुःखी होऊन, डोळ्यांतून अश्रू ढाळत, डोके आपटत तिथे आल्या.

शयानान् न्वीरशय्यायां पतीन् आलिङ्‌ग्य शोचतीः । विलेपुः सुस्वरं नार्यो विसृजन्त्यो मुहुः शुचः

नारींनी आपल्या पतींना, वीरांच्या शय्येवर पडलेल्या, मिठी मारली आणि गोड स्वरात रडू लागल्या, पुन्हा पुन्हा दुःख व्यक्त करत.

हा नाथ प्रिय धर्मज्ञ करुणानाथवत्सल । त्वया हतेन निहता वयं ते सगृहप्रजाः

'हाय नाथा, प्रिय, धर्म जाणणारे, दीनांचे दयाळू रक्षक! तुझ्या मृत्युमुळे आम्ही, आमची मुले आणि घरदार सर्व नष्ट झालो.'

त्वया विरहिता पत्या पुरीयं पुरुषर्षभ । न शोभते वयमिव निवृत्तोत्सवमङ्‌गला

'तुझ्याविना, पतीविना, हे शहर, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठा, जशी आमची अवस्था झाली तशीच शोभाहीन झाली आहे; सर्व सण-समारंभ आणि शुभ गोष्टी संपल्या.'

अनागसां त्वं भूतानां कृतवान् द्रोहमुल्बणम् । तेनेमां भो दशां नीतो भूतध्रुक् को लभेत शम्

'तू निरपराध जीवांवर मोठा अन्याय केला आहेस; म्हणून, हे प्राणघातक, आम्हाला या अवस्थेला आणून, तुला कसा शांतता मिळेल?'

सर्वेषामिह भूतानां एष हि प्रभवाप्ययः । गोप्ता च तदवध्यायी न क्वचित् सुखमेधते

इथे सर्व जीवांची उत्पत्ती आणि नाश हाच मूळ आहे; आणि तोच सर्वांचा रक्षणकर्ता आहे. जो या गोष्टीकडे दुर्लक्ष करतो, त्याला कुठेही सुख मिळत नाही.

श्रीशुक उवाच - राजयोषित आश्वास्य भगवान् लोकभावनः । यामाहुर्लौकिकीं संस्थां हतानां समकारयत्

श्रीशुक म्हणाले — भगवान, जो सर्व लोकांचा सर्जक आहे, त्याने राजघराण्यातील स्त्रियांना धीर दिला आणि मारलेल्यांसाठी लोकरीतीने अंत्यसंस्कार केले.

मातरं पितरं चैव मोचयित्वाथ बन्धनात् । कृष्णरामौ ववन्दाते शिरसा स्पृश्य पादयोः

मग कृष्ण आणि राम यांनी आपल्या आई-वडिलांना बंदनातून सोडवले आणि त्यांच्या पायांना डोके लावून नमस्कार केला.