श्रीमद्भागवतपुराणम्

तमापतन्तमासाद्य भगवान् मधुसूदनः । निगृह्य पाणिना हस्तं पातयामास भूतले

तो हत्ती कृष्णावर धावत आला तेव्हा भगवान मधुसूदनाने त्याची सोंड हाताने पकडली आणि त्याला जमिनीवर आपटले.

पतितस्य पदाऽऽक्रम्य मृगेन्द्र इव लीलया । दन्तमुत्पाट्य तेनेभं हस्तिपांश्चाहनद्धरिः

पडलेल्या त्या हत्तीवर सिंह जसा सहज पाय ठेवतो तसा कृष्णाने पाय ठेवला, त्याचा दात उपटला आणि त्याच दाताने हत्तीच्या रक्षकाला मारले.

मृतकं द्विपमुत्सृज्य दन्तपाणिः समाविशत् । अंसन्यस्तविषाणोऽसृङ्‌ मदबिन्दुभिरङ्‌कितः । विरूढस्वेदकणिका वदनाम्बुरुहो बभौ

मृत हत्ती मागे ठेवून, कृष्णाने त्याचा दात हातात घेतला. तो दात खांद्यावर ठेवून, रक्त आणि मदाचे थेंब अंगावर लागलेले, तोंडावर घामाच्या कण्या चमकत असताना तो आत गेला.

वृतौ गोपैः कतिपयैः बलदेवजनार्दनौ । रङ्‌गं विविशतू राजन् गजदन्तवरायुधौ

काही गवळ्यांसह बलराम आणि जनार्दन, हत्तीचे दात शस्त्र म्हणून घेत, राजन, रंगभूमीत शिरले.

( शार्दूलविक्रीडित ) मल्लानामशनिर्नृणां नरवरः स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान् । गोपानां स्वजनोऽसतां क्षितिभुजां शास्ता स्वपित्रोः शिशुः । मृत्युर्भोजपतेर्विराडविदुषां तत्त्वं परं योगिनां । वृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्‌गं गतः साग्रजः

( अनुष्टुप् ) हतं कुवलयापीडं दृष्ट्वा तावपि दुर्जयौ । कंसो मनस्व्यपि तदा भृशमुद्विविजे नृप

राजा, कुबलयापीड मारला गेल्याचे पाहून ते दोघेही जिंकता न येणारे घाबरले आणि निर्धाराने बसलेला कंसही मनातून फारच अस्वस्थ झाला.

( मिश्र ) तौ रेजतू रङ्‌गगतौ महाभुजौ विचित्रवेषाभरणस्रगम्बरौ । यथा नटावुत्तमवेषधारिणौ मनः क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम्

ते दोघे मोठ्या भुजांचे, रंगात शिरताना विविध पोशाख, दागिने, हार आणि वस्त्रांनी सजलेले, जणू काही उत्तम नट रंगभूमीवर सर्वोत्तम वेश धारण करून आले आहेत, आणि त्यांच्या तेजाने पाहणाऱ्यांची मने मोहून टाकत होते.

निरीक्ष्य तावुत्तमपूरुषौ जना मञ्चस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेक्षणाननाः पपुर्न तृप्ता नयनैस्तदाननम्

राजा, ते दोघे श्रेष्ठ पुरुष पाहून, मंचावर बसलेले नगरवासी आणि ग्रामीण लोक आनंदाच्या लाटेने डोळे व चेहेऱ्यांत उमटलेल्या भावांनी पाहू लागले, आणि त्यांच्या चेहेऱ्याकडे पाहून डोळे भरतच नव्हते.

( अनुष्टुप् ) पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभिः

जणू काही लोक डोळ्यांनी प्यायले, जिभेने चाटले, नाकाने वास घेतला आणि हातांनी मिठी मारली.

ऊचुः परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद् रूपगुणमाधुर्य प्रागल्भ्यस्मारिता इव

ते एकमेकांशी बोलू लागले, जसे त्यांनी पाहिले आणि ऐकले तसे, त्यांचे रूप, गुण, गोडवा आणि धाडस आठवत जणू पुन्हा नव्याने स्मरण करत होते.

एतौ भगवतः साक्षात् हरेर्नारायणस्य हि । अवतीर्णाविहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि

हे दोघे प्रत्यक्ष भगवान हरि, नारायण यांचे अंशावतार असून, वसुदेव यांच्या घरी अवतरले आहेत.

एष वै किल देवक्यां जातो नीतश्च गोकुलम् । कालमेतं वसन् गूढो ववृधे नन्दवेश्मनि

तो खरोखर देवकीच्या पोटी जन्मला, मग गोकुळात नेला गेला, आणि तिथे गुप्तपणे राहून, नंदाच्या घरी वाढला.

पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश्च दानवः । अर्जुनौ गुह्यकः केशी धेनुकोऽन्ये च तद्विधाः

त्याने पूतना संपवली, चक्रवात दानव मारला, अर्जुन गंधर्व, केशी, धेनुक आणि असेच इतर दैत्य नष्ट केले.

गावः सपाला एतेन दावाग्नेः परिमोचिताः । कालियो दमितः सर्प इन्द्रश्च विमदः कृतः

त्यामुळे गायी आणि गवळ्यांना जंगलातील आगीतून वाचवले गेले, कालिय सर्पाला ताब्यात घेतले, आणि इंद्राचा गर्व मोडला.

सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम्

त्याने सात दिवस एकाच हाताने मोठा डोंगर धरला आणि पाऊस, वारा, वीज यापासून गोकुळाचे रक्षण केले.

गोप्योऽस्य नित्यमुदित हसितप्रेक्षणं मुखम् । पश्यन्त्यो विविधांस्तापान् तरन्ति स्माश्रमं मुदा

गोपिकांना त्याचे हसतमुख, प्रेमळ कटाक्ष असलेले चेहरा पाहून नेहमी आनंद मिळायचा आणि त्या सर्व प्रकारच्या दुःख व थकव्यावर मात करत असत.

वदन्त्यनेन वंशोऽयं यदोः सुबहुविश्रुतः । श्रियं यशो महत्वं च लप्स्यते परिरक्षितः

लोक म्हणतात, त्याच्या कृपेने या प्रसिद्ध यदुकुळाला अधिक श्रीमंती, कीर्ती आणि मोठेपणा मिळेल, कारण तो त्यांचे रक्षण करतो.

अयं चास्याग्रजः श्रीमान् रामः कमललोचनः । प्रलम्बो निहतो येन वत्सको ये बकादयः

आणि हा त्याचा मोठा भाऊ, तेजस्वी, कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, ज्याने प्रलंब, वत्सक, बक आणि इतर दैत्यांचा वध केला.

जनेष्वेवं ब्रुवाणेषु तूर्येषु निनदत्सु च । कृष्णरामौ समाभाष्य चाणूरो वाक्यमब्रवीत्

लोक असे बोलत असताना आणि वाद्यांचा गजर होत असताना, चाणूराने कृष्ण आणि राम यांना असे संबोधले.

हे नन्दसूनो हे राम भवन्तौ वीरसंमतौ । नियुद्धकुशलौ श्रुत्वा राज्ञाऽऽहूतौ दिदृक्षुणा

नंदपुत्रांनो, राम, तुम्हा दोघांना वीर समजले जाते, कुस्तीमध्ये निपुण आहात, आणि राजा तुम्हाला पाहण्यासाठी बोलावले आहे.

प्रियं राज्ञः प्रकुर्वत्यः श्रेयो विन्दन्ति वै प्रजाः । मनसा कर्मणा वाचा विपरीत मतोऽन्यथा

राजाची इच्छा पूर्ण झाली, तर प्रजेला मन, वाणी आणि कृतीने कल्याण मिळते; उलट झाले तर त्याचे विपरीत होते असे मानले जाते.

नित्यं प्रमुदिता गोपा वत्सपाला यथा स्फुटम् । वनेषु मल्लयुद्धेन क्रीडन्तश्चारयन्ति गाः

गोप आणि वासरापाळ नेहमी आनंदी असायचे, आणि जंगलात गायी राखत असताना मोकळेपणाने कुस्ती खेळायचे.

तस्माद् राज्ञः प्रियं यूयं वयं च करवाम हे । भूतानि नः प्रसीदन्ति सर्वभूतमयो नृपः

म्हणून मित्रांनो, आपण राजाला जे आवडेल ते करू या. कारण सर्व प्राण्यांचा आधार असणारा राजा समाधानी झाला, की सर्व जीव आपल्यावर प्रसन्न होतात.

तन्निशम्याब्रवीत् कृष्णो देशकालोचितं वचः । नियुद्धमात्मनोऽभीष्टं मन्यमानोऽभिनन्द्य च

हे ऐकून कृष्णाने त्या वेळेस आणि जागेस योग्य असे बोलले, आणि स्वतःला हवे असलेले कुस्तीचे आव्हान आनंदाने स्वीकारले.

प्रजा भोजपतेरस्य वयं चापि वनेचराः । करवाम प्रियं नित्यं तन्नः परमनुग्रहः

आम्ही भोजराजाचे प्रजे आहोत, आणि आम्ही वनात राहणारेही, नेहमीच त्याला जे आवडेल ते करू; हेच आमच्यासाठी मोठे भाग्य आहे.

बाला वयं तुल्यबलैः क्रीडिष्यामो यथोचितम् । भवेन्नियुद्धं माधर्मः स्पृशेन्मल्ल सभासदः

आम्ही लहान आहोत, आणि आमच्या बरोबरीच्या ताकदीच्या लोकांशी योग्य रितीने खेळू; कुस्तीही नीट न्यायाने व्हावी, म्हणजे मल्ल सभेतील लोकांना आमच्यावर आक्षेप घ्यावा लागू नये.

चाणूर उवाच - न बालो न किशोरस्त्वं बलश्च बलिनां वरः । लीलयेभो हतो येन सहस्रद्विपसत्त्वभृत्

चाणूर म्हणाला - तू ना लहान आहेस, ना तरुण; तू बलवानांत श्रेष्ठ आहेस, कारण खेळता खेळता ज्याने हजार हत्तींची ताकद असणाऱ्या हत्तीला मारले, तो तूच आहेस.

तस्माद् भवद्‍भ्यां बलिभिः योद्धव्यं नानयोऽत्र वै । मयि विक्रम वार्ष्णेय बलेन सह मुष्टिकः

म्हणून, तुम्हा दोघांनी बलवानांशीच कुस्ती करावी लागेल; इथे मागे हटण्याचा प्रश्नच नाही. मुष्टिक बलरामाशी लढो, आणि मी, वृष्णिकुळातील कृष्णा, तुझ्याशी माझे बळ आजमावतो.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे कुवलयापीडवधो नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या पहिल्या भागातील 'कुवलयापीड वध' नावाचा त्रेचाळीसावा अध्याय समाप्त.