श्रीमद्भागवतपुराणम्

बद्ध्वा परिकरं शौरिः समुह्य कुटिलालकान् । उवाच हस्तिपं वाचा मेघनादगभीरया

शौर्यवान कृष्णाने आपला कमरपट्टा घट्ट बांधला, कुरळ्या केसांना मागे सारले आणि मेघगर्जनेसारख्या गंभीर आवाजात हत्तीच्या रक्षकाला म्हणाला.

अम्बष्ठाम्बष्ठ मार्गं नौ देह्यपक्रम मा चिरम् । नो चेत्सकुञ्जरं त्वाद्य नयामि यमसादनम्

अंम्बष्ठा, आम्हाला वाट सोड. वेळ दवडू नकोस. नाहीतर आज मी तुला आणि तुझ्या हत्तीला यमाच्या घरात पाठवीन.

एवं निर्भर्त्सितोऽम्बष्ठः कुपितः कोपितं गजम् । चोदयामास कृष्णाय कालान्तक यमोपमम्

अशा प्रकारे कृष्णाने फटकारल्यावर हत्तीचा रक्षक रागावला आणि तो भयंकर हत्ती कृष्णावर सोडला.

करीन्द्रस्तमभिद्रुत्य करेण तरसाग्रहीत् । कराद् विगलितः सोऽमुं निहत्याङ्‌घ्रिष्वलीयत

तो मोठा हत्ती वेगाने कृष्णाकडे धावला आणि सोंडेने त्याला पकडले. पण कृष्ण त्याच्या पकडीतून सुटला, त्याला मारले आणि त्याच्या पायाखाली गेला.

सङ्‌क्रुद्धस्तमचक्षाणो घ्राणदृष्टिः स केशवम् । परामृशत् पुष्करेण स प्रसह्य विनिर्गतः

रागाने पेटलेल्या त्या हत्तीने कृष्णाकडे नजर आणि वास लावला, सोंडेने त्याला स्पर्श केला, पण कृष्ण त्याच्या तावडीतून सुटला.

पुच्छे प्रगृह्यातिबलं धनुषः पञ्चविंशतिम् । विचकर्ष यथा नागं सुपर्ण इव लीलया

कृष्णाने त्या हत्तीच्या शेपटीला धरले आणि मोठ्या ताकदीने पंचवीस धनुष्य लांब ओढले, जणू गरुडाने सहजपणे सर्प ओढावा.

स पर्यावर्तमानेन सव्यदक्षिणतोऽच्युतः । बभ्राम भ्राम्यमाणेन गोवत्सेनेव बालकः

अच्युताने त्या हत्तीला डावीकडे-उजवीकडे फिरवले आणि तो हत्ती जसा लहान वासरू मुलगा फिरवतो तसा फिरवू लागला.

ततोऽभिमखमभ्येत्य पाणिनाऽऽहत्य वारणम् । प्राद्रवन् पातयामास स्पृश्यमानः पदे पदे

मग कृष्णाने सरळ समोर जाऊन हाताने त्या हत्तीला मारले. पावलोपावली स्पर्श करत तो हत्ती डगमगून खाली पडला.

स धावन् क्रीडया भूमौ पतित्वा सहसोत्थितः । तं मत्वा पतितं क्रुद्धो दन्ताभ्यां सोऽहनत् क्षितिम्

तो हत्ती खेळात धावत गेला, जमिनीवर पडला आणि लगेच उठला. स्वतःला पडलेला समजून रागाने त्याने सुळ्यांनी जमिनीवर प्रहार केला.

स्वविक्रमे प्रतिहते कुंजरेन्द्रोऽत्यमर्षितः । चोद्यमानो महामात्रैः कृष्णमभ्यद्रवद् रुषा

त्याची ताकद थांबवली गेल्यावर तो मोठा हत्ती फारच चिडला. हत्तीचे रक्षक त्याला उचकवत राहिले आणि तो संतापाने कृष्णावर धावला.

तमापतन्तमासाद्य भगवान् मधुसूदनः । निगृह्य पाणिना हस्तं पातयामास भूतले

तो हत्ती कृष्णावर धावत आला तेव्हा भगवान मधुसूदनाने त्याची सोंड हाताने पकडली आणि त्याला जमिनीवर आपटले.

पतितस्य पदाऽऽक्रम्य मृगेन्द्र इव लीलया । दन्तमुत्पाट्य तेनेभं हस्तिपांश्चाहनद्धरिः

पडलेल्या त्या हत्तीवर सिंह जसा सहज पाय ठेवतो तसा कृष्णाने पाय ठेवला, त्याचा दात उपटला आणि त्याच दाताने हत्तीच्या रक्षकाला मारले.

मृतकं द्विपमुत्सृज्य दन्तपाणिः समाविशत् । अंसन्यस्तविषाणोऽसृङ्‌ मदबिन्दुभिरङ्‌कितः । विरूढस्वेदकणिका वदनाम्बुरुहो बभौ

मृत हत्ती मागे ठेवून, कृष्णाने त्याचा दात हातात घेतला. तो दात खांद्यावर ठेवून, रक्त आणि मदाचे थेंब अंगावर लागलेले, तोंडावर घामाच्या कण्या चमकत असताना तो आत गेला.

वृतौ गोपैः कतिपयैः बलदेवजनार्दनौ । रङ्‌गं विविशतू राजन् गजदन्तवरायुधौ

काही गवळ्यांसह बलराम आणि जनार्दन, हत्तीचे दात शस्त्र म्हणून घेत, राजन, रंगभूमीत शिरले.

( शार्दूलविक्रीडित ) मल्लानामशनिर्नृणां नरवरः स्त्रीणां स्मरो मूर्तिमान् । गोपानां स्वजनोऽसतां क्षितिभुजां शास्ता स्वपित्रोः शिशुः । मृत्युर्भोजपतेर्विराडविदुषां तत्त्वं परं योगिनां । वृष्णीनां परदेवतेति विदितो रङ्‌गं गतः साग्रजः

( अनुष्टुप् ) हतं कुवलयापीडं दृष्ट्वा तावपि दुर्जयौ । कंसो मनस्व्यपि तदा भृशमुद्विविजे नृप

राजा, कुबलयापीड मारला गेल्याचे पाहून ते दोघेही जिंकता न येणारे घाबरले आणि निर्धाराने बसलेला कंसही मनातून फारच अस्वस्थ झाला.

( मिश्र ) तौ रेजतू रङ्‌गगतौ महाभुजौ विचित्रवेषाभरणस्रगम्बरौ । यथा नटावुत्तमवेषधारिणौ मनः क्षिपन्तौ प्रभया निरीक्षताम्

ते दोघे मोठ्या भुजांचे, रंगात शिरताना विविध पोशाख, दागिने, हार आणि वस्त्रांनी सजलेले, जणू काही उत्तम नट रंगभूमीवर सर्वोत्तम वेश धारण करून आले आहेत, आणि त्यांच्या तेजाने पाहणाऱ्यांची मने मोहून टाकत होते.

निरीक्ष्य तावुत्तमपूरुषौ जना मञ्चस्थिता नागरराष्ट्रका नृप । प्रहर्षवेगोत्कलितेक्षणाननाः पपुर्न तृप्ता नयनैस्तदाननम्

राजा, ते दोघे श्रेष्ठ पुरुष पाहून, मंचावर बसलेले नगरवासी आणि ग्रामीण लोक आनंदाच्या लाटेने डोळे व चेहेऱ्यांत उमटलेल्या भावांनी पाहू लागले, आणि त्यांच्या चेहेऱ्याकडे पाहून डोळे भरतच नव्हते.

( अनुष्टुप् ) पिबन्त इव चक्षुर्भ्यां लिहन्त इव जिह्वया । जिघ्रन्त इव नासाभ्यां श्लिष्यन्त इव बाहुभिः

जणू काही लोक डोळ्यांनी प्यायले, जिभेने चाटले, नाकाने वास घेतला आणि हातांनी मिठी मारली.

ऊचुः परस्परं ते वै यथादृष्टं यथाश्रुतम् । तद् रूपगुणमाधुर्य प्रागल्भ्यस्मारिता इव

ते एकमेकांशी बोलू लागले, जसे त्यांनी पाहिले आणि ऐकले तसे, त्यांचे रूप, गुण, गोडवा आणि धाडस आठवत जणू पुन्हा नव्याने स्मरण करत होते.

एतौ भगवतः साक्षात् हरेर्नारायणस्य हि । अवतीर्णाविहांशेन वसुदेवस्य वेश्मनि

हे दोघे प्रत्यक्ष भगवान हरि, नारायण यांचे अंशावतार असून, वसुदेव यांच्या घरी अवतरले आहेत.

एष वै किल देवक्यां जातो नीतश्च गोकुलम् । कालमेतं वसन् गूढो ववृधे नन्दवेश्मनि

तो खरोखर देवकीच्या पोटी जन्मला, मग गोकुळात नेला गेला, आणि तिथे गुप्तपणे राहून, नंदाच्या घरी वाढला.

पूतनानेन नीतान्तं चक्रवातश्च दानवः । अर्जुनौ गुह्यकः केशी धेनुकोऽन्ये च तद्विधाः

त्याने पूतना संपवली, चक्रवात दानव मारला, अर्जुन गंधर्व, केशी, धेनुक आणि असेच इतर दैत्य नष्ट केले.

गावः सपाला एतेन दावाग्नेः परिमोचिताः । कालियो दमितः सर्प इन्द्रश्च विमदः कृतः

त्यामुळे गायी आणि गवळ्यांना जंगलातील आगीतून वाचवले गेले, कालिय सर्पाला ताब्यात घेतले, आणि इंद्राचा गर्व मोडला.

सप्ताहमेकहस्तेन धृतोऽद्रिप्रवरोऽमुना । वर्षवाताशनिभ्यश्च परित्रातं च गोकुलम्

त्याने सात दिवस एकाच हाताने मोठा डोंगर धरला आणि पाऊस, वारा, वीज यापासून गोकुळाचे रक्षण केले.

गोप्योऽस्य नित्यमुदित हसितप्रेक्षणं मुखम् । पश्यन्त्यो विविधांस्तापान् तरन्ति स्माश्रमं मुदा

गोपिकांना त्याचे हसतमुख, प्रेमळ कटाक्ष असलेले चेहरा पाहून नेहमी आनंद मिळायचा आणि त्या सर्व प्रकारच्या दुःख व थकव्यावर मात करत असत.

वदन्त्यनेन वंशोऽयं यदोः सुबहुविश्रुतः । श्रियं यशो महत्वं च लप्स्यते परिरक्षितः

लोक म्हणतात, त्याच्या कृपेने या प्रसिद्ध यदुकुळाला अधिक श्रीमंती, कीर्ती आणि मोठेपणा मिळेल, कारण तो त्यांचे रक्षण करतो.

अयं चास्याग्रजः श्रीमान् रामः कमललोचनः । प्रलम्बो निहतो येन वत्सको ये बकादयः

आणि हा त्याचा मोठा भाऊ, तेजस्वी, कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, ज्याने प्रलंब, वत्सक, बक आणि इतर दैत्यांचा वध केला.

जनेष्वेवं ब्रुवाणेषु तूर्येषु निनदत्सु च । कृष्णरामौ समाभाष्य चाणूरो वाक्यमब्रवीत्

लोक असे बोलत असताना आणि वाद्यांचा गजर होत असताना, चाणूराने कृष्ण आणि राम यांना असे संबोधले.