श्रीमद्भागवतपुराणम्

ततस्तावङ्‌गरागेण स्ववर्णेतरशोभिना । सम्प्राप्तपरभागेन शुशुभातेऽनुरञ्जितौ

मग त्या वेगळ्या रंगाच्या अंगरागाने, जो दुसऱ्याचा वाटा होता, दोघेही अधिक शोभिवंत दिसू लागले.

प्रसन्नो भगवान् कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् । ऋज्वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम्

भगवान प्रसन्न झाले आणि सुंदर चेहऱ्याच्या, त्रिवक्रा नावाच्या कुब्जेला सरळ करण्याचा निर्धार केला, आणि आपल्या कृतीने भेटीचं फळ दाखवलं.

पद्‍भ्यामाक्रम्य प्रपदे द्र्यङ्‌गुल्युत्तान पाणिना । प्रगृह्य चिबुकेऽध्यात्मं उदनीनमदच्युतः

आपले पाय तिच्या पायांवर ठेवून, उजव्या हाताच्या बोटांनी तिचा ठोका वर उचलून, अच्युताने तिला वर खेचून तिचं शरीर सरळ केलं.

सा तदर्जुसमानाङ्‌गी बृहच्छ्रोणिपयोधरा । मुकुन्दस्पर्शनात् सद्यो बभूव प्रमदोत्तमा

मुकुंदाच्या स्पर्शाने तिचं शरीर सरळ, रुंद कंबर आणि भरगच्च उरोज असलेलं, सुंदर स्त्रीमध्ये क्षणात बदललं.

ततो रूपगुणौदार्य संपन्ना प्राह केशवम् । उत्तरीयान् तमकृष्य स्मयन्ती जातहृच्छया

रूप, गुण आणि औदार्याने युक्त झालेली ती, कृष्णाचं वरचं वस्त्र ओढत, हसत आणि मनात प्रेम जागं झालं म्हणून, केशवाशी बोलली.

एहि वीर गृहं यामो न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे । त्वयोन्मथितचित्तायाः प्रसीद पुरुषर्षभ

वीरा, चल माझ्या घरी जाऊ या; मी तुला सोडू शकत नाही. तुझ्यामुळे माझं मन अस्वस्थ झालंय—पुरुषश्रेष्ठा, कृपा कर माझ्यावर.

एवं स्त्रिया याच्यमानः कृष्णो रामस्य पश्यतः । मुखं वीक्ष्यानुगानां च प्रहसन् तामुवाच ह

त्या स्त्रीने अशा प्रकारे विनवणी केली तेव्हा, बलराम आणि इतर सगळे पाहत असताना, कृष्णाने हसून तिला उत्तर दिलं.

एष्यामि ते गृहं सुभ्रु पुंसामाधिविकर्शनम् । साधितार्थोऽगृहाणां नः पान्थानां त्वं परायणम्

सुंदर भुवई असलेली, पुरुषांच्या मनाला मोहून टाकणारी, मी तुझ्या घरी येईन. आमचं काम झाल्यावर, आम्हा प्रवाश्यांसाठी तूच आश्रय आहेस.

विसृज्य माध्व्या वाण्या तां व्रजन् मार्गे वणिक्पथैः । नानोपायनताम्बूल स्रग्गन्धैः साग्रजोऽर्चितः

कृष्णाने गोड बोलून तिला सोडून दिलं आणि बलरामासह व्यापाऱ्यांच्या रस्त्याने गेला. तिथे लोकांनी वेगवेगळ्या भेटवस्तू, तांबूल, हार आणि सुगंध देऊन त्यांचं स्वागत केलं.

तद्दर्शनस्मरक्षोभाद् आत्मानं नाविदन् स्त्रियः । विस्रस्तवासःकबर वलया लेख्यमूर्तयः

त्याला पाहून आणि आठवून स्त्रिया इतक्या अस्वस्थ झाल्या की, त्यांना स्वतःचं भान राहिलं नाही; त्यांचे वस्त्र, केस, बांगड्या सैल पडल्या, जणू त्या चित्रातल्या मूर्तीच आहेत.

ततः पौरान् पृच्छमानो धनुषः स्थानमच्युतः । तस्मिन् प्रविष्टो ददृशे धनुरैन्द्रं इवाद्‍भुतम्

मग अच्युताने नगरवासीयांना धनुष्य कुठे आहे ते विचारलं आणि तिथे जाऊन इंद्राच्या धनुष्याप्रमाणे अद्भुत धनुष्य पाहिलं.

पुरुषैर्बहुभिर्गुप्तं अर्चितं परमर्द्धिमत् । वार्यमाणो नृभिः कृष्णः प्रसह्य धनुराददे

ते धनुष्य अनेक माणसांनी राखलं होतं, त्याची पूजा केली होती आणि ते फार तेजस्वी होतं. कृष्णाला रोखण्याचा प्रयत्न झाला, पण त्याने जबरदस्तीने ते धनुष्य उचललं.

( वंशस्था ) करेण वामेन सलीलमुद्‌धृतं सज्यं च कृत्वा निमिषेण पश्यताम् । नृणां विकृष्य प्रबभञ्ज मध्यतो यथेक्षुदण्डं मदकर्युरुक्रमः

कृष्णाने डाव्या हाताने सहजपणे ते धनुष्य उचललं, क्षणात ते सज्ज केलं आणि सगळ्यांच्या डोळ्यासमोर ते मागे ओढून मधूनच तोडलं, जसं हत्ती ऊस तोडतो.

( अनुष्टुप् ) धनुषो भज्यमानस्य शब्दः खं रोदसी दिशः । पूरयामास यं श्रुत्वा कंसस्त्रासमुपागमत्

धनुष्य तुटल्याचा आवाज आकाश, पृथ्वी आणि सगळ्या दिशांना भरून गेला; तो ऐकून कंस घाबरला.

तद् रक्षिणः सानुचरं कुपिता आततायिनः । गृहीतुकामा आवव्रुः गृह्यतां वध्यतामिति

मग रक्षक आणि त्यांच्या साथीदारांनी, रागाने, 'त्याला पकडा! मारा!' असं ओरडत, त्याच्यावर तुटून पडण्याचा प्रयत्न केला.

अथ तान् दुरभिप्रायान् विलोक्य बलकेशवौ । क्रुद्धौ धन्वन आदाय शकले तांश्च जघ्नतुः

त्यांच्या मनात दुष्ट हेतू पाहून बलराम आणि कृष्ण दोघेही रागावले; त्यांनी धनुष्याचे तुकडे उचलून त्या लोकांना ठार मारले.

बलं च कंसप्रहितं हत्वा शालामुखात्ततः । निष्क्रम्य चेरतुर्हृष्टौ निरीक्ष्य पुरसम्पदः

कंसाने पाठवलेले सैन्य मारून, ते दोघे आनंदाने सभागृहातून बाहेर आले आणि मथुरेचे वैभव पाहत हिंडू लागले.

तयोस्तदद्‍भुतं वीर्यं निशाम्य पुरवासिनः । तेजः प्रागल्भ्यं रूपं च मेनिरे विबुधोत्तमौ

त्यांची अद्भुत शौर्य, तेज, आत्मविश्वास आणि देखणेपण पाहून मथुरेतील लोकांनी त्यांना देवांमध्ये श्रेष्ठ मानले.

तयोर्विचरतोः स्वैरं आदित्योऽस्तमुपेयिवान् । कृष्णरामौ वृतौ गोपैः पुराच्छकटमीयतुः

ते दोघे मोकळेपणाने फिरत असताना सूर्यास्त झाला; मग कृष्ण आणि बलराम गवळ्यांसह मथुरेतून आपल्या रथाजवळ परतले.

( वसंततिलका ) गोप्यो मुकुन्दविगमे विरहातुरा या आशासताशिष ऋता मधुपुर्यभूवन् । संपश्यतां पुरुषभूषणगात्रलक्ष्मीं हित्वेतरान् नु भजतश्चकमेऽयनं श्रीः

मुकुंदाच्या विरहाने व्याकुळ झालेल्या गोपींनी मथुरेतून त्याला मनापासून शुभेच्छा दिल्या; पुरुषांमध्ये शोभा असलेल्या कृष्णाच्या सौंदर्याकडे पाहून लक्ष्मीने इतरांना सोडून फक्त त्याच्यावर प्रेम केले.

( अनुष्टुप् ) अवनिक्ताङ्‌घ्रियुगलौ भुक्त्वा क्षीरोपसेचनम् । ऊषतुस्तां सुखं रात्रिं ज्ञात्वा कंसचिकीर्षितम्

त्यांचे पाय धुवून, दूध मिसळलेले अन्न खाऊन, त्यांनी कंस काय करणार हे जाणून रात्री आनंदाने विश्रांती घेतली.

कंसस्तु धनुषो भङ्‌गं रक्षिणां स्वबलस्य च । वधं निशम्य गोविन्द रामविक्रीडितं परम्

कंसाने धनुष्यभंग, आपले रक्षक मारले गेले आणि गोविंद-राम यांची अद्भुत क्रीडा ऐकून फारच अस्वस्थ झाला.

दीर्घप्रजागरो भीतो दुर्निमित्तानि दुर्मतिः । बहून्यचष्टोभयथा मृत्योर्दौत्यकराणि च

तो भीतीने झोप न लागता, वाईट शकुनांनी त्रस्त होऊन, प्रत्यक्ष आणि कल्पित अशा मृत्यूच्या चिन्हांची चर्चा करू लागला.

अदर्शनं स्वशिरसः प्रतिरूपे च सत्यपि । असत्यपि द्वितीये च द्वैरूप्यं ज्योतिषां तथा

त्याला आरशात स्वतःचे डोके दिसेना, कधी दिसले तरी ते दोन दिसे; तसेच त्याला ताऱ्यांमध्येही विचित्रपणा जाणवला.

छिद्रप्रतीतिश्छायायां प्राणघोषानुपश्रुतिः । स्वर्णप्रतीतिर्वृक्षेषु स्वपदानामदर्शनम्

त्याला सावलीत छिद्र दिसू लागली, स्वतःचा श्वास ऐकू येईना, झाडांमध्ये सोनं दिसू लागलं आणि स्वतःच्या पावलांचे ठसेही गायब झाले.

स्वप्ने प्रेतपरिष्वङ्‌गः खरयानं विषादनम् । यायान्नलदमाल्येकः तैलाभ्यक्तो दिगम्बरः

स्वप्नात तो मृतांना मिठी मारतो, गाढवावर बसतो, दुःखी होतो, नलदाच्या माळा घालतो, तेल लावतो आणि नग्न फिरतो.

अन्यानि चेत्थं भूतानि स्वप्नजागरितानि च । पश्यन् मरणसन्त्रस्तो निद्रां लेभे न चिन्तया

अशा प्रकारचे अपशकुन जागेपणी आणि स्वप्नात पाहून, मृत्यूच्या भीतीने त्याला झोपच येईना आणि मनात चिंता भरली.

व्युष्टायां निशि कौरव्य सूर्ये चाद्‍भ्यः समुत्थिते । कारयामास वै कंसो मल्लक्रीडामहोत्सवम्

रात्र संपली आणि सूर्य उगवल्यावर कंसाने मोठा मल्लयुद्धाचा उत्सव भरवला.

आनर्चुः पुरुषा रङ्‌गं तूर्यभेर्यश्च जघ्निरे । मञ्चाश्चालङ्‌कृताः स्रग्भिः पताकाचैलतोरणैः

लोकांनी रंगभूमी सजवली, वाद्ये आणि नगारे वाजवले, आणि व्यासपीठे फुलांच्या माळा, झेंडे, वस्त्रे आणि तोरणांनी सुशोभित केली.