श्रीमद्भागवतपुराणम्

दध्यक्षतैः सोदपात्रैः स्रग्गन्धैरभ्युपायनैः । तावानर्चुः प्रमुदिताः तत्र तत्र द्विजातयः

तेथील ब्राह्मण आनंदाने, विविध ठिकाणी, दही, अक्षता, पाण्याची भांडी, फुलांच्या माळा, सुवासिक वस्तू आणि इतर भेटवस्तूंनी त्यांची पूजा करू लागले.

ऊचुः पौरा अहो गोप्यः तपः किमचरन् महत् । या ह्येतावनुपश्यन्ति नरलोकमहोत्सवौ

नगरवासी म्हणाले — अहो, त्या गवळणींनी कोणते मोठे तप केले असेल, की त्यांना हे दोघे, मानवजातीचा मोठा उत्सवच जणू, प्रत्यक्ष पाहायला मिळतात!

रजकं कञ्चिदायान्तं रङ्‌गकारं गदाग्रजः । दृष्ट्वायाचत वासांसि धौतान्यत्युत्तमानि च

ते जात असताना, श्रीकृष्णाने एक रंगरेज धोबी येताना पाहिला आणि त्याच्याकडे सुंदर, स्वच्छ कपडे मागितले.

देह्यावयोः समुचितानि अङ्‌ग वासांसि चार्हतोः । भविष्यति परं श्रेयो दातुस्ते नात्र संशयः

तो म्हणाला, 'मित्रा, आम्हा दोघांसाठी योग्य कपडे दे. आम्ही त्यास पात्र आहोत. तू दिल्यास तुला मोठे कल्याण मिळेल, यात काहीच शंका नाही.'

स याचितो भगवता परिपूर्णेन सर्वतः । साक्षेपं रुषितः प्राह भृत्यो राज्ञः सुदुर्मदः

भगवंताने असे विनंती केल्यावर, सर्व प्रकारे गर्विष्ठ असलेल्या राजाच्या नोकराने, तिरस्कार आणि रागाने उत्तर दिले.

ईदृशान्येव वासांसी नित्यं गिरिवनेचराः । परिधत्त किमुद्‌वृत्ता राजद्रव्याण्यभीप्सथ

तो म्हणाला, 'अशी कपडे नेहमी डोंगर-वनात राहणाऱ्यांसाठीच आहेत. तुम्ही इतके धाडसी होऊन राजाचे कपडे का मागता?'

याताशु बालिशा मैवं प्रार्थ्यं यदि जिजीवीषा । बध्नन्ति घ्नन्ति लुम्पन्ति दृप्तं राजकुलानि वै

लवकर जा, मुलांनो; तुम्हाला जगायचं असेल तर अशी मागणी करू नका. राजघराण्यातील लोक गर्वाने बांधतात, मारतात आणि लुटतात.

एवं विकत्थमानस्य कुपितो देवकीसुतः । रजकस्य कराग्रेण शिरः कायादपातयत्

अशा प्रकारे बढाई मारताना देवकीपुत्र रागावला आणि त्याने हाताने त्या धोपट्याचं डोकं धडापासून वेगळं केलं.

तस्यानुजीविनः सर्वे वासःकोशान् विसृज्य वै । दुद्रुवुः सर्वतो मार्गं वासांसि जगृहेऽच्युतः

त्याचे सगळे नोकर कपड्यांचे गठ्ठे टाकून चहुबाजूंनी पळाले; अच्युताने ती वस्त्रं घेतली.

वसित्वाऽऽत्मप्रिये वस्त्रे कृष्णः सङ्‌कर्षणस्तथा । शेषाण्यादत्त गोपेभ्यो विसृज्य भुवि कानिचित्

कृष्ण आणि संकर्षण यांनी आपल्याला आवडणारी वस्त्रं परिधान केली आणि उरलेली गोधुळांना दिली; काही वस्त्रं जमिनीवर टाकली.

ततस्तु वायकः प्रीतः तयोर्वेषमकल्पयत् । विचित्रवर्णैश्चैलेयैः आकल्पैरनुरूपतः

नंतर एक शिंपी आनंदाने दोघांसाठी रंगीबेरंगी आणि योग्य अशा वस्त्रांची सजावट करून दिली.

नानालक्षणवेषाभ्यां कृष्णरामौ विरेजतुः । स्वलङ्‌कृतौ बालगजौ पर्वणीव सितेतरौ तस्य प्रसन्नो भगवान् प्रादात् सारूप्यमात्मनः । श्रियं च परमां लोके बलैश्वर्यस्मृतीन्द्रियम्

कृष्ण आणि राम वेगवेगळ्या पोशाखात, सुंदर अलंकार घालून, जणू लहान हत्तीप्रमाणे, एक गोरा आणि एक काळा, सणासारखे शोभून दिसले. त्या शिंपीवर प्रसन्न होऊन भगवंताने त्याला स्वतःसारखे रूप, जगात मोठे भाग्य, बळ, ऐश्वर्य, स्मरणशक्ती आणि इंद्रियांवर प्रभुत्व दिले.

ततः सुदाम्नो भवनं मालाकारस्य जग्मतुः । तौ दृष्ट्वा स समुत्थाय ननाम शिरसा भुवि

नंतर कृष्ण आणि राम सुदामा या माळाकाराच्या घरी गेले; त्यांना पाहून तो उठून जमिनीवर डोकं टेकवून नमस्कार करू लागला.

तयोरासनमानीय पाद्यं चार्घ्यार्हणादिभिः । पूजां सानुगयोश्चक्रे स्रक्‌ताम्बूलानुलेपनैः

त्यांच्यासाठी आसन आणून, पाय धुण्यासाठी पाणी, अर्घ्य आणि इतर सन्मान देऊन, त्याने त्यांच्या सोबत्यांसह पुष्पमाळा, तांबूल आणि सुगंधी लेपांनी पूजा केली.

प्राह नः सार्थकं जन्म पावितं च कुलं प्रभो । पितृदेवर्षयो मह्यं तुष्टा ह्यागमनेन वाम्

तो म्हणाला, 'प्रभो, माझं जन्म फळवलं आणि माझं घराणं पवित्र झालं; तुमच्या आगमनामुळे माझे पूर्वज आणि देवता सुद्धा तृप्त झाले.'

भवन्तौ किल विश्वस्य जगतः कारणं परम् । अवतीर्णाविहांशेन क्षेमाय च भवाय च

तुम्ही दोघं या जगाचा सर्वोच्च कारण आहात; जगाच्या कल्याणासाठी आणि वाढीसाठी तुम्ही अंशरूपाने अवतरला आहात.

न हि वां विषमा दृष्टिः सुहृदोर्जगदात्मनोः । समयोः सर्वभूतेषु भजन्तं भजतोरपि

तुमचं दृष्टी कोणावरही विषम नाही; तुम्ही सगळ्यांचे मित्र आणि जगाचे आत्मा आहात. भक्त असो वा इतर कोणी, तुम्ही सर्वांशी सारखं वागता.

तावज्ञापयतं भृत्यं किमहं करवाणि वाम् । पुंसोऽत्यनुग्रहो ह्येष भवद्‌भिः यन्नियुज्यते

आता मला सांगा, मी तुमच्यासाठी काय करू? तुमच्याकडून आदेश मिळणं, हेच माणसाला मिळणारं सर्वात मोठं कृपाप्रसाद आहे.

इत्यभिप्रेत्य राजेन्द्र सुदामा प्रीतमानसः । शस्तैः सुगन्धैः कुसुमैं माला विरचिता ददौ

असं मनात ठरवून, राजन, सुदामा आनंदी मनाने सुंदर आणि सुगंधी फुलांच्या माळा अर्पण केल्या.

ताभिः स्वलङ्‌कृतौ प्रीतौ कृष्णरामौ सहानुगौ । प्रणताय प्रपन्नाय ददतुर्वरदौ वरान्

त्या माळांनी अलंकृत होऊन, प्रसन्न झालेल्या कृष्ण-रामांनी आणि त्यांच्या सोबत्यांनी, नतमस्तक आणि शरण आलेल्याला उत्तम वर दिले.

सोऽपि वव्रेऽचलां भक्तिं तस्मिन् एवाखिलात्मनि । तद्‍भक्तेषु च सौहार्दं भूतेषु च दयां पराम्

त्याने अखिल विश्वाच्या आत्म्यात अढळ भक्ती, त्याच्या भक्तांशी मैत्री आणि सर्व जीवांवर श्रेष्ठ दया अशी वर मागितला.

इति तस्मै वरं दत्त्वा श्रियं चान्वयवर्धिनीम् । बलमायुर्यशः कान्तिं निर्जगाम सहाग्रजः

अशा प्रकारे त्याला वर आणि वंश वृद्धिंगत करणारे ऐश्वर्य, बळ, दीर्घायुष्य, कीर्ती आणि तेज देऊन, प्रभू आपल्या मोठ्या भावासह निघून गेले.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे पुरप्रवेशो नाम एकचत्वारिंशोऽध्यायः

या प्रकारे श्रीमद्भागवत या महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या पूर्वार्धातील 'पुरप्रवेश' नावाचा एकेचाळीसावा अध्याय संपला.

कुब्जायामनुग्रहः; धनुषो भङ्गः; मल्लशालासज्जीकरणं च - श्रीशुक उवाच - ( मिश्र ) अथ व्रजन्राजपथेन माधवः स्त्रियं गृहीताङ्‌गविलेपभाजनाम् । विलोक्य कुब्जां युवतीं वराननां पप्रच्छ यान्तीं प्रहसन् रसप्रदः

शुकदेव म्हणाले: पुढे कुब्जेवर कृपा, धनुष्यभंग आणि मल्लशाळेची तयारी — असे प्रसंग आले. मग माधव राजमार्गाने जात असताना त्याने अंगाला उटणे घेऊन चालणारी, सुंदर चेहरा असलेली, कुब्जा नावाची तरुणी पाहिली. हसतमुख आणि आनंदी मनाने, तो तिला विचारू लागला.

का त्वं वरोर्वेतदु हानुलेपनं कस्याङ्‌गने वा कथयस्व साधु नः । देह्यावयोरङ्‌गविलेपमुत्तमं श्रेयः ततस्ते न चिराद् भविष्यति

तू कोण आहेस, सुंदरिणी? हा सुवासिक लेप कोणाचा आहे? तू कुणाची दासी आहेस, आम्हाला नीट सांग. आमच्या अंगावर हा उत्तम लेप लाव, त्यामुळे तुला लवकरच मोठं भाग्य लाभेल.

सैरन्ध्रि उवाच - दास्यस्म्यहं सुन्दर कंससम्मता त्रिवक्रनामा ह्यनुलेपकर्मणि । मद्‍भावितं भोजपतेरतिप्रियं विना युवां कोऽन्यतमस्तदर्हति

सैरंध्री म्हणाली – मी दासी आहे, सुंदर पुरुषा, कंसाला आवडलेली. माझं नाव त्रिवक्रा आहे. मला अंगाला लेप लावण्याचं काम आहे. मी बनवलेला लेप भोजराजाला फार प्रिय आहे. तुमच्याशिवाय दुसरं कोणी त्याला पात्र नाही.

( अनुष्टुप् ) रूपपेशलमाधुर्य हसितालापवीक्षितैः । धर्षितात्मा ददौ सान्द्रं उभयोरनुलेपनम्

त्यांच्या रूप, गोडवा, हास्य, बोलणं आणि नजर यांनी मोहित होऊन तिने दोघांनाही घनदाट लेप लावला.

ततस्तावङ्‌गरागेण स्ववर्णेतरशोभिना । सम्प्राप्तपरभागेन शुशुभातेऽनुरञ्जितौ

मग त्या वेगळ्या रंगाच्या अंगरागाने, जो दुसऱ्याचा वाटा होता, दोघेही अधिक शोभिवंत दिसू लागले.

प्रसन्नो भगवान् कुब्जां त्रिवक्रां रुचिराननाम् । ऋज्वीं कर्तुं मनश्चक्रे दर्शयन् दर्शने फलम्

भगवान प्रसन्न झाले आणि सुंदर चेहऱ्याच्या, त्रिवक्रा नावाच्या कुब्जेला सरळ करण्याचा निर्धार केला, आणि आपल्या कृतीने भेटीचं फळ दाखवलं.