श्रीमद्भागवतपुराणम्

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अक्रूरस्तुतिर्नाम चत्वारिंशोऽध्यायः

श्रीमद्भागवत महापुराण, जे परमहंसांसाठीचं आहे, याच्या दहाव्या स्कंधाच्या पहिल्या भागातील 'अक्रूराची स्तुती' नावाचा चाळीसावा अध्याय इथे संपतो.

रामकृष्णयोर्मथुरायां प्रवेशः; रजकवधः वायकमालाकारयोरनुग्रहेणं च श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) स्तुवतस्तस्य भगवान् दर्शयित्वा जले वपुः । भूयः समाहरत् कृष्णो नटो नाट्यमिवात्मनः

श्रीशुक म्हणाले — अक्रूर स्तुती करत असताना, भगवानांनी पाण्यात आपलं रूप दाखवलं आणि मग, जणू नाटक संपवल्यावर नट आपलं रूप मागे घेतो तसं, कृष्णानं ते रूप पुन्हा अदृश्य केलं.

सोऽपि चान्तर्हितं वीक्ष्य जलाद् उन्मज्ज्य सत्वरः । कृत्वा चावश्यकं सर्वं विस्मितो रथमागमत्

ते रूप नाहीसं झालेलं पाहून, तो पटकन पाण्यातून बाहेर आला, सगळी आवश्यक कामं उरकली आणि आश्चर्यचकित होऊन रथाकडे गेला.

तं अपृच्छद् हृषीकेशः किं ते दृष्टमिवाद्‍भुतम् । भूमौ वियति तोये वा तथा त्वां लक्षयामहे

हृषीकेशानं त्याला विचारलं — 'तुला असं काय अद्भुत पाहायला मिळालं — जमिनीवर, आकाशात की पाण्यात — की तू इतका आश्चर्यचकित दिसतोस?'

श्रीअक्रूर उवाच - अद्‍भुतानीह यावन्ति भूमौ वियति वा जले । त्वयि विश्वात्मके तानि किं मेऽदृष्टं विपश्यतः

श्रीअक्रूर म्हणाले — 'इथे जमिनीवर, आकाशात किंवा पाण्यात जितकी अद्भुत गोष्टी आहेत, त्या सगळ्या तुझ्यातच आहेत, विश्वाचा आत्मा. मी पाहिलेलं असं काय आहे जे मला माहित नाही?'

यत्राद्‍भुतानि सर्वाणि भूमौ वियति वा जले । तं त्वानुपश्यतो ब्रह्मन् किं मे दृष्टमिहाद्‍भुतम्

जिथे जिथे सगळी अद्भुतं आहेत — जमिनीवर, आकाशात किंवा पाण्यात — तिथे तुला पाहताना, हे ब्रह्मन्, मला इथे अजून काय अद्भुत दिसू शकतं?

इत्युक्त्वा चोदयामास स्यन्दनं गान्दिनीसुतः । मथुरां अनयद् रामं कृष्णं चैव दिनात्यये

असं म्हणून गांदिनीपुत्रानं रथ पुढे चालवला आणि दिवसाच्या शेवटी राम आणि कृष्ण यांना मथुरेला नेलं.

मार्गे ग्रामजना राजन् तत्र तत्रोपसङ्‌गताः । वसुदेवसुतौ वीक्ष्य प्रीता दृष्टिं न चाददुः

रस्त्यात, राजन, गावकरी जागोजागी गोळा झाले आणि वसुदेवाचे दोन्ही पुत्र पाहून आनंदित झाले; त्यांची नजर त्यांच्यावरून हटत नव्हती.

तावद् व्रजौकसस्तत्र नन्दगोपादयोऽग्रतः । पुरोपवनमासाद्य प्रतीक्षन्तोऽवतस्थिरे

तेवढ्यात, नंद आणि इतर गवळ्यांसह व्रजवासी शहराच्या बागांमध्ये पोहोचले आणि तिथे वाट पाहू लागले.

तान् समेत्याह भगवान् अक्रूरं जगदीश्वरः । गृहीत्वा पाणिना पाणिं प्रश्रितं प्रहसन्निव

त्यांना भेटून, भगवान, जगाचा स्वामी, अक्रूराचं स्वागत केलं, त्याचा हात आपल्या हातात घेतला आणि हसत हसत त्याच्याशी बोलला.

भवान् प्रविशतामग्रे सहयानः पुरीं गृहम् । वयं त्विहावमुच्याथ ततो द्रक्ष्यामहे पुरीम्

'तुम्ही रथासह आमच्या पुढे जाऊन शहरात आणि घरी प्रवेश करा. आम्ही इथेच थांबतो, नंतर शहर पाहायला येऊ.'

श्रीअक्रूर उवाच - नाहं भवद्‍भ्यां रहितः प्रवेक्ष्ये मथुरां प्रभो । त्यक्तुं नार्हसि मां नाथ भक्तं ते भक्तवत्सल

श्रीअक्रूर म्हणाले — 'प्रभो, मी तुमच्याशिवाय मथुरेत जाणार नाही. नाथा, मी तुझा भक्त आहे आणि तू भक्तांना प्रिय आहेस; मला सोडू नकोस.'

आगच्छ याम गेहान् नः सनाथान् कुर्वधोक्षज । सहाग्रजः सगोपालैः सुहृद्‌भिश्च सुहृत्तम

'चला, आपण सगळे मिळून आमच्या घरी जाऊ आणि ते पवित्र करू, अच्युत. तुमच्या मोठ्या भावासह, गवळ्यांसह आणि प्रिय मित्रांसह या.'

पुनीहि पादरजसा गृहान्नो गृहमेधिनाम् । यच्छौचेनानुतृप्यन्ति पितरः साग्नयः सुराः

'तुमच्या पायांच्या धुळीने आमच्या, गृहस्थांच्या, घरांना पावन करा; त्या शुद्धतेमुळे पितर, अग्नी आणि देवताही कधीच तृप्त होत नाहीत.'

अवनिज्याङ्‌घ्रियुगलं आसीत् श्लोक्यो बलिर्महान् । ऐश्वर्यं अतुलं लेभे गतिं चैकान्तिनां तु या

'तुमचे पाय धुतल्यावर, बलिराजा मोठा गौरवशाली झाला, त्याला अतुल्य संपत्ती मिळाली आणि अखंड भक्तीची गतीही मिळाली.'

आपस्तेऽङ्‌घ्र्यवनेजन्यः त्रींल्लोकान् शुचयोऽपुनन् । शिरसाधत्त याः शर्वः स्वर्याताः सगरात्मजाः

'तुमचे पाय धुतल्याने जे पाणी मिळालं, त्याने तिन्ही लोकं पवित्र झाली; शंकरानं ते डोक्यावर घेतलं आणि सगरपुत्र स्वर्गात गेले.'

देवदेव जगन्नाथ पुण्यश्रवणकीर्तन । यदूत्तमोत्तमःश्लोक नारायण नमोऽस्तु ते

'देवतांचा देव, जगाचा स्वामी, ज्याचं ऐकणं आणि कीर्तन करणं पवित्र आहे, यदुकुळातील श्रेष्ठ, उत्तम स्तुतींनी गौरवलेला नारायण, तुला मी नमस्कार करतो.'

श्रीभगवनुवाच । आयास्ये भवतो गेहं अहमार्यसमन्वितः । यदुचक्रद्रुहं हत्वा वितरिष्ये सुहृत्प्रियम्

श्रीभगवान म्हणाले — 'मी सज्जनांसह तुझ्या घरी येईन. यदुकुळातील दुष्ट राजाचा नाश केल्यावर, मी माझ्या मित्रांना आनंद देईन.'

श्रीशुक उवाच - एवमुक्तो भगवता सोऽक्रूरो विमना इव । पुरीं प्रविष्टः कंसाय कर्मावेद्य गृहं ययौ

श्रीशुक म्हणाले — भगवंतांनी असे सांगितल्यावर, अक्रूर मनात थोडा अस्वस्थ झाला. तरीही तो मथुरेत गेला, कंसाला आपले काम सांगितले आणि मग आपल्या घरी परतला.

अथापराह्ने भगवान् कृष्णः सङ्‌कर्षणान्वितः । मथुरां प्राविशद् गोपैः दिदृक्षुः परिवारितः

दुपारनंतर, श्रीकृष्ण बलरामासह आणि गवळ्यांच्या घोळक्यात, जे शहर पाहायला उत्सुक होते, मथुरेत प्रवेश केला.

( मिश्र ) ददर्श तां स्फाटिकतुङ्ग गोपुर द्वारां बृहद् हेमकपाटतोरणाम् । ताम्रारकोष्ठां परिखादुरासदां उद्यान रम्योप वनोपशोभिताम्

त्याने ती मथुरा नगरी पाहिली — उंच, पारदर्शक दरवाजे, मोठ्या सोन्याच्या कमानी, तांब्याच्या भिंती, खोल खंदक, आणि सुंदर बागा-उद्यानांनी सजलेली.

सौवर्णशृङ्‌गाटकहर्म्यनिष्कुटैः श्रेणीसभाभिः भवनैरुपस्कृताम् । वैदूर्यवज्रामलनीलविद्रुमैः मुक्ताहरिद्‌भिर्वलभीषु वेदिषु

ती नगरी सोन्याच्या कळसांनी आणि गॅलरींनी, ओळीने असलेल्या सभागृहांनी, मोठ्या राजवाड्यांनी, हिरवे पाचू, हिरे, निळ्या मणी, प्रवाळ, मोती आणि पाचू यांनी सजवलेल्या कठड्यांनी आणि वेदिकांनी शोभली होती.

जुष्टेषु जालामुखरन्ध्रकुट्टिमेषु आविष्टपारावतबर्हिनादिताम् । संसिक्तरथ्यापणमार्गचत्वरां प्रकीर्णमाल्याङ्‌कुरलाजतण्डुलाम्

त्या नगरीत जाळ्यांच्या खिडक्या, दारं आणि फरशी, कबुतरं आणि मोरांच्या आवाजाने गजबजलेली होती. रस्ते, बाजारपेठा आणि चौक पाण्याने शिंपडलेले, फुलांच्या माळा, चंदनाचा उटणे आणि तांदळाने सजलेले होते.

आपूर्णकुम्भैर्दधिचन्दनोक्षितैः प्रसूनदीपावलिभिः सपल्लवैः । सवृन्दरम्भाक्रमुकैः सकेतुभिः स्वलङ्‌कृतत् द्वारगृहां सपट्टिकैः

दारं आणि घरे, दही व चंदन लावलेल्या भरलेल्या कलशांनी, फुलांच्या आणि दिव्यांच्या रांगांनी, कोवळ्या पानांनी, केळीच्या घडांनी आणि रंगीबेरंगी कापडांच्या पताका-तोरणांनी सुंदर सजवलेली होती.

तां सम्प्रविष्टौ वसुदेवनन्दनौ वृतौ वयस्यैर्नरदेववर्त्मना । द्रष्टुं समीयुस्त्वरिताः पुरस्त्रियो हर्म्याणि चैवारुरुहुर्नृपोत्सुकाः

वसुदेवाचे दोन्ही पुत्र, आपल्या मित्रांसह आणि राजमार्गाने जात, मथुरेत शिरले. त्यांना पाहण्यासाठी नगरातील स्त्रिया उत्साहाने धावत आल्या आणि आनंदाने राजवाड्यांवर चढल्या.

काश्चिग् विपर्यग्धृतवस्त्रभूषणा विस्मृत्य चैकं युगलेष्वथापराः । कृतैकपत्रश्रवणैकनूपुरा नाङ्‌क्त्वा द्वितीयं त्वपराश्च लोचनम्

काही स्त्रिया घाईघाईने कपडे आणि दागिने विस्कटून घालू लागल्या, काहींना पूर्णपणे सजायला विसरले, काहींनी एकच कुंडल किंवा नुपूर घातला, तर काहींनी एका डोळ्याला काजळ लावले आणि दुसरा विसरल्या.

अश्नन्त्य एकास्तदपास्य सोत्सवा अभ्यज्यमाना अकृतोपमज्जनाः । स्वपन्त्य उत्थाय निशम्य निःस्वनं प्रपाययन्त्योऽर्भमपोह्य मातरः

काही स्त्रिया जेवत असताना जेवण सोडून, सण बाजूला ठेवून, अंघोळही न करता बाहेर पडल्या. काही झोपेतून उठून, केवळ आवाज ऐकून, लहान मुलांना दूध पाजायचे राहू दिले आणि त्या देखील धावत आल्या.

मनांसि तासामरविन्दलोचनः प्रगल्भलीलाहसितावलोकनैः । जहार मत्तद्विरदेन्द्रविक्रमो दृशां ददच्छ्रीरमणात्मनोत्सवम्

कमळासारख्या डोळ्यांनी, धीट आणि खेळकर नजरेने, मंद हास्याने श्रीकृष्णाने त्या स्त्रियांची मने जिंकली. तो मदमस्त हत्तीप्रमाणे त्यांच्या नजरेला आणि अंतःकरणाला आनंद देत होता.

( वसंततिलका ) दृष्ट्वा मुहुः श्रुतमनुद्रुतचेतसस्तं । तत्प्रेक्षणोत्स्मितसुधोक्षणलब्धमानाः । आनन्दमूर्तिमुपगुह्य दृशात्मलब्धं । हृष्यत्त्वचो जहुरनन्तमरिन्दमाधिम्

त्या स्त्रिया पुन्हा पुन्हा श्रीकृष्णाकडे पाहू लागल्या. त्याच्या स्मिताने त्यांचा अभिमान जागा झाला. आनंदमूर्तीला डोळ्यांनी मिठी मारली आणि आनंदाने अंगावर रोमांच उभे राहिले; त्यांनी आपले सगळे दुःख विसरले.