श्रीमद्भागवतपुराणम्

तत्रापि च यथापूर्वं आसीनौ पुनरेव सः । न्यमज्जद् दर्शनं यन्मे मृषा किं सलिले तयोः

पुन्हा वर आल्यावर, त्याने त्यांना पूर्वीसारखेच बसलेले पाहिले. मग तो पुन्हा पाण्यात बुडाला आणि विचार करू लागला, 'माझे ते पाण्यातले दर्शन खोटे होते का?'

भूयस्तत्रापि सोऽद्राक्षीत् स्तूयमानमहीश्वरम् । सिद्धचारणगन्धर्वैः असुरैर्नतकन्धरैः

पुन्हा एकदा त्याला तेथे महान प्रभू दिसले, ज्यांचे सिद्ध, चारण, गंधर्व आणि नम्र असुर वाद्यांसह स्तुती करत होते.

सहस्रशिरसं देवं सहस्रफणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं शृङ्‌गैः श्वेतमिव स्थितम्

त्याने हजार डोक्यांचा, हजार फणांच्या मुकुटांनी सुशोभित, निळ्या वस्त्रातील, बर्फासारखा शुभ्र तेजस्वी असा देव पाहिला.

तस्योत्सङ्‌गे घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । पुरुषं चतुर्भुजं शान्तं पद्मपत्रारुणेक्षणम्

त्याच्या मांडीवर गडद मेघासारखा काळा, पिवळ्या रेशमी वस्त्रातील, चार भुजांचा, शांत, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या लाल डोळ्यांचा पुरुष विसावलेला होता.

चारुप्रसन्नवदनं चारुहासनिरीक्षणम् । सुभ्रून्नसं चरुकर्णं सुकपोलारुणाधरम्

त्याचा चेहरा सुंदर आणि प्रसन्न होता, त्याच्या हास्यात आणि नजरेत मोहकता होती. त्याची भुवई, नाक, कान, गाल आणि ओठ सर्वच आकर्षक आणि लालसर होते.

प्रलम्बपीवरभुजं तुङ्‌गांसोरःस्थलश्रियम् । कम्बुकण्ठं निम्ननाभिं वलिमत्पल्लवोदरम्

त्याचे हात लांब आणि भरदार, छाती रुंद आणि तेजस्वी, गळा शंखासारखा, नाभी खोल, पोटावर कोमल पानांसारख्या रेषा होत्या.

बृहत्कतिततश्रोणि करभोरुद्वयान्वितम् । चारुजानुयुगं चारु जङ्‌घायुगलसंयुतम्

त्याचे कंबर आणि नितंब मोठे, हात आणि गुडघे सुडौल, पाय सुंदर आणि आकर्षक होते.

तुङ्‌गगुल्फारुणनख व्रातदीधितिभिर्वृतम् । नवाङ्‌गुल्यङ्‌गुष्ठदलैः विलसत् पादपङ्‌कजम्

त्याचे घोटे उंच, नखे लालसर आणि तेजस्वी, पायावर नऊ बोटे आणि अंगठ्यासारखे तलवे होते, जे कमळासारखे चमकत होते.

सुमहार्हमणिव्रात किरीटकटकाङ्‌गदैः । कटिसूत्रब्रह्मसूत्र हारनूपुरकुण्डलैः

त्याने अमूल्य रत्नांनी जडलेला मुकुट, कडे, बाजूबंद, यज्ञोपवीत, कंबरपट्टा, हार, पैंजण आणि कुंडले घातली होती.

भ्राजमानं पद्मकरं शङ्‌खचक्रगदाधरम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत् कौस्तुभं वनमालिनम्

त्याच्या कमळासारख्या हातात शंख, चक्र आणि गदा होती. छातीवर श्रीवत्सचिन्ह, तेजस्वी कौस्तुभ मणी आणि वनमाळा शोभत होती.

सुनन्दनन्दप्रमुखैः पर्षदैः सनकादिभिः । सुरेशैर्ब्रह्मरुद्राद्यैः नवभिश्च द्विजोत्तमैः

सुनंद, नंद आणि त्यांच्या सोबतचे सेवक, सनकादी ऋषी, ब्रह्मा, रुद्र यांसारखे देवांचे अधिपती आणि नव श्रेष्ठ ब्राह्मण यांनी त्याला वेढले होते.

प्रह्रादनारदवसु प्रमुखैर्भागवतोत्तमैः । स्तूयमानं पृथग्भावैः वचोभिरमलात्मभिः

प्रह्लाद, नारद, वसु आणि इतर श्रेष्ठ भक्त, ज्यांची अंत:करणे निर्मळ होती, त्यांनी प्रत्येकाने आपल्या भावनेनुसार त्याचे स्तवन केले.

श्रिया पुष्ट्या गिरा कान्त्या कीर्त्या तुष्ट्येलयोर्जया । विद्ययाविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितम्

श्री, पुष्टी, वाणी, तेज, कीर्ती, तृप्ती, विलय, विजय, विद्या, अविद्या, शक्ती आणि माया यांनी त्याची सेवा केली जात होती.

विलोक्य सुभृशं प्रीतो भक्त्या परमया युतः । हृष्यत्तनूरुहो भाव परिक्लिन्नात्मलोचनः

त्याला पाहून तो अत्यंत आनंदित झाला, परम भक्तीने भरून गेला, त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, हृदय भावनेने ओथंबले आणि डोळे पाणावले.

गिरा गद्‍गदयास्तौषीत् सत्त्वमालम्ब्य सात्वतः । प्रणम्य मूर्ध्नावहितः कृताञ्जलिपुटः शनैः

कंठ दाटून आलेल्या वाणीने, मन स्थिर ठेवून, तो भक्त डोकं वाकवून, हात जोडून, हळूहळू आणि काळजीपूर्वक त्याचे स्तवन करू लागला.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अक्रूरप्रतियाने एकोन्चत्वारिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधातील 'अक्रूराचे परतणे' हा एकोणचाळीसावा अध्याय संपला.

अक्रूरकृता भगवत् स्तुति - श्रीअक्रूर उवाच - ( मिश्र ) नतोऽस्म्यहं त्वाखिलहेतुहेतुं नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् । यन्नाभिजातादरविन्दकोषाद् ब्रह्माऽऽविरासीद् यत एष लोकः

श्रीअक्रूर म्हणाले — मी तुला वंदन करतो, सर्व कारणांचा कारण, नाश न होणारा आदिपुरुष नारायण, ज्याच्या नाभीच्या कमळातून ब्रह्मा उत्पन्न झाला आणि ज्याच्यापासून हा सारा जग जन्माला आला.

भूस्तोयमग्निः पवनं खमादिः महानजादिर्मन इन्द्रियाणि । सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश्च सर्वे ये हेतवस्ते जगतोऽङ्‌गभूताः

माती, पाणी, अग्नी, वारा, आकाश, पंचमहाभूत, अव्यक्ताचा मूळ, मन, इंद्रिये, सर्व इंद्रियांचे विषय आणि सर्व देव — हे सर्व या जगाचे घटक आहेत, हे प्रभो.

नैते स्वरूपं विदुरात्मनस्ते ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीताः । अजोऽनुबद्धः स गुणैरजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम्

हे सर्व, अगदी अव्यक्तापासून सुरू होणारे, तुझ्या खऱ्या स्वरूपाला ओळखू शकत नाहीत, कारण ते स्वतःचे नसून वेगळेच समजले जातात; अगदी अजन्माही, गुणांनी बांधलेला, फक्त गुणांपलीकडचे जाणतो, तुझे खरे रूप नाही.

( अनुष्टुप् ) त्वां योगिनो यजन्त्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् । साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधवः

योगीजन तुला थेट परमपुरुष, सर्वांचा ईश्वर म्हणून पूजतात, जे आत्म्यात, सर्व प्राण्यांत आणि देवांतही व्यापून आहे.

त्रय्या च विद्यया केचित् त्वां वै वैतानिका द्विजाः । यजन्ते विततैर्यज्ञैः नानारूपामराख्यया

काही द्विजजन वेदमार्गाने, त्रैविध्य वेदांनी, विविध प्रकारच्या मोठ्या यज्ञांनी आणि अनेक नावांनी तुला पूजतात.

एके त्वाखिलकर्माणि सन्न्यस्योपशमं गताः । ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम्

इतर काही सर्व कर्मे सोडून, मन शांत करून, ज्ञानयज्ञाने, ज्ञानस्वरूप तुला पूजतात.

अन्ये च संस्कृतात्मानो विधिनाभिहितेन ते । यजन्ति त्वन्मयास्त्वां वै बहुमूर्त्येकमूर्तिकम्

काहीजण शुद्ध अंत:करणाने, विधिपूर्वक, तुला अनेक रूपांचा एकच म्हणून, तुझी भक्ती करतात.

त्वामेवान्ये शिवोक्तेन मार्गेण शिवरूपिणम् । बह्वाचार्यविभेदेन भगवन् समुपासते

इतर काही, शंकराने सांगितलेल्या मार्गाने, तुला शिवरूप मानून, अनेक आचार्यांच्या शिकवणीनुसार विविध प्रकारे उपासना करतात.

सर्व एव यजन्ति त्वां सर्वदेवमयेश्वरम् । येऽप्यन्यदेवताभक्ता यद्यप्यन्यधियः प्रभो

सर्वजण, अगदी इतर देवतांची भक्ती करणारेही, प्रभो, तुलाच पूजतात, कारण सर्व देवांचा अधिपती तूच आहेस, जरी त्यांचे मन दुसरीकडे असले तरी.

यथाद्रिप्रभवा नद्यः पर्जन्यापूरिताः प्रभो । विशन्ति सर्वतः सिन्धुं तद्वत्त्वां गतयोऽन्ततः

जसे पर्वतांमधून येणाऱ्या नद्या, पावसाने भरून, सर्व बाजूंनी समुद्रात मिळतात, तसेच सर्व मार्ग शेवटी तुझ्यातच येऊन मिळतात.

सत्त्वं रजस्तम इति भवतः प्रकृतेर्गुणाः । तेषु हि प्राकृताः प्रोता आब्रह्मस्थावरादयः

सत्त्व, रज आणि तम हे तुझ्या प्रकृतीचे गुण आहेत; या गुणांमध्ये ब्रह्मापासून स्थावरापर्यंत सर्व प्राणी गुंफलेले आहेत.

( मिश्र ) तुभ्यं नमस्तेऽस्त्वविषक्तदृष्टये सर्वात्मने सर्वधियां च साक्षिणे । गुणप्रवाहोऽयमविद्यया कृतः प्रवर्तते देवनृतिर्यगात्मसु

ज्यांची दृष्टी आसक्तीपासून मुक्त आहे, सर्वांचा आत्मा आणि सर्वांच्या मनाचा साक्षी आहेस, अशा तुला नमस्कार असो; अज्ञानामुळे निर्माण झालेला हा गुणांचा प्रवाह देव, मानव आणि पशूंमध्ये फिरतो.

अग्निर्मुखं तेऽवनिरङ्‌घ्रिरीक्षणं सूर्यो नभो नाभिरथो दिशः श्रुतिः । द्यौः कं सुरेन्द्रास्तव बाहवोऽर्णवाः कुक्षिर्मरुत् प्राणबलं प्रकल्पितम्

हे प्रभो, अग्नी तुझे तोंड आहे, पृथ्वी तुझे पाय आहेत, सूर्य तुझे डोळे आहेत, आकाश तुझे नाभी आहे, रथ तुझे हृदय आहे, दिशा तुझे कान आहेत, स्वर्ग तुझे डोके आहे, इंद्र व देवता तुझे हात आहेत, समुद्र तुझे पोट आहे, वारा तुझे श्वास आहे आणि बळ हे तुझ्या शक्तीने निर्माण झाले आहे.