श्रीमद्भागवतपुराणम्

तास्तथा तप्यतीर्वीक्ष्य स्वप्रस्थाणे यदूत्तमः । सान्त्वयामस सप्रेमैः आयास्य इति दौत्यकैः

त्या गोपिका इतक्या व्याकुळ झालेल्या पाहून, यदुकुळातील श्रेष्ठ श्रीकृष्णाने त्यांना प्रेमळ शब्दांनी धीर दिला आणि दूतामार्फत 'मी परत येईन' असे सांगितले.

यावदालक्ष्यते केतुः यावद्रेणू रथस्य च । अनुप्रस्थापितात्मानो लेख्यानीवोपलक्षिताः

जोपर्यंत रथाचा ध्वज दिसत होता आणि रथाच्या धुळीचा लोट दिसत होता, तोपर्यंत त्या गोपिका कृष्णाच्या मागेच चालत राहिल्या, जणू काही चित्रात रंगवलेल्या प्रतिमेसारख्या त्यांच्या मनात तोच भरून राहिला.

ता निराशा निववृतुः गोविन्दविनिवर्तने । विशोका अहनी निन्युः गायन्त्यः प्रियचेष्टितम्

जेव्हा गोविंद परत येईल अशी आशा संपली, तेव्हा त्या गोपिका परतल्या. त्या दुःखमुक्त झाल्या आणि आपल्या प्रिय कृष्णाच्या लीला गात दिवस घालवू लागल्या.

भगवानपि सम्प्राप्तो रामाक्रूरयुतो नृप । रथेन वायुवेगेन कालिन्दीं अघनाशिनीम्

राजा, श्रीकृष्ण राम आणि अक्रूर यांच्या सोबत वाऱ्यासारख्या वेगाने रथावरून पवित्र यमुना नदीवर पोहोचले.

तत्रोपस्पृश्य पानीयं पीत्वा मृष्टं मणिप्रभम् । वृक्षषण्डमुपव्रज्य सरामो रथमाविशत् अक्रूरस्तावुपामन्त्र्य निवेश्य च रथोपरि । कालिन्द्या ह्रदमागत्य स्नानं विधिवदाचरत्

तेथे श्रीकृष्णाने तोंड धुऊन, स्वच्छ आणि चमकदार पाणी प्यायले. मग रामासोबत झाडांच्या सावलीत जाऊन पुन्हा रथात बसले. अक्रूराने त्यांना नमस्कार करून, रथावर बसून, यमुनेच्या तळी गेला आणि विधिपूर्वक स्नान केले.

निमज्ज्य तस्मिन् सलिले जपन् ब्रह्म सनातनम् । तावेव ददृशेऽक्रूरो रामकृष्णौ समन्वितौ

अक्रूर त्या पाण्यात बुडून, सनातन ब्रह्माचा जप करत होता. त्याच वेळी त्याला राम आणि कृष्ण एकत्र दिसले.

तौ रथस्थौ कथमिह सुतौ आनकदुन्दुभेः । तर्हि स्वित् स्यन्दने न स्त इत्युन्मज्ज्य व्यचष्ट सः

'देवकीचे हे दोन्ही पुत्र पाण्यात कसे दिसतात, जेव्हा ते रथावर असायला पाहिजे?' असे अक्रूराच्या मनात आले. मग तो वर आला आणि त्यांना शोधू लागला.

तत्रापि च यथापूर्वं आसीनौ पुनरेव सः । न्यमज्जद् दर्शनं यन्मे मृषा किं सलिले तयोः

पुन्हा वर आल्यावर, त्याने त्यांना पूर्वीसारखेच बसलेले पाहिले. मग तो पुन्हा पाण्यात बुडाला आणि विचार करू लागला, 'माझे ते पाण्यातले दर्शन खोटे होते का?'

भूयस्तत्रापि सोऽद्राक्षीत् स्तूयमानमहीश्वरम् । सिद्धचारणगन्धर्वैः असुरैर्नतकन्धरैः

पुन्हा एकदा त्याला तेथे महान प्रभू दिसले, ज्यांचे सिद्ध, चारण, गंधर्व आणि नम्र असुर वाद्यांसह स्तुती करत होते.

सहस्रशिरसं देवं सहस्रफणमौलिनम् । नीलाम्बरं विसश्वेतं शृङ्‌गैः श्वेतमिव स्थितम्

त्याने हजार डोक्यांचा, हजार फणांच्या मुकुटांनी सुशोभित, निळ्या वस्त्रातील, बर्फासारखा शुभ्र तेजस्वी असा देव पाहिला.

तस्योत्सङ्‌गे घनश्यामं पीतकौशेयवाससम् । पुरुषं चतुर्भुजं शान्तं पद्मपत्रारुणेक्षणम्

त्याच्या मांडीवर गडद मेघासारखा काळा, पिवळ्या रेशमी वस्त्रातील, चार भुजांचा, शांत, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या लाल डोळ्यांचा पुरुष विसावलेला होता.

चारुप्रसन्नवदनं चारुहासनिरीक्षणम् । सुभ्रून्नसं चरुकर्णं सुकपोलारुणाधरम्

त्याचा चेहरा सुंदर आणि प्रसन्न होता, त्याच्या हास्यात आणि नजरेत मोहकता होती. त्याची भुवई, नाक, कान, गाल आणि ओठ सर्वच आकर्षक आणि लालसर होते.

प्रलम्बपीवरभुजं तुङ्‌गांसोरःस्थलश्रियम् । कम्बुकण्ठं निम्ननाभिं वलिमत्पल्लवोदरम्

त्याचे हात लांब आणि भरदार, छाती रुंद आणि तेजस्वी, गळा शंखासारखा, नाभी खोल, पोटावर कोमल पानांसारख्या रेषा होत्या.

बृहत्कतिततश्रोणि करभोरुद्वयान्वितम् । चारुजानुयुगं चारु जङ्‌घायुगलसंयुतम्

त्याचे कंबर आणि नितंब मोठे, हात आणि गुडघे सुडौल, पाय सुंदर आणि आकर्षक होते.

तुङ्‌गगुल्फारुणनख व्रातदीधितिभिर्वृतम् । नवाङ्‌गुल्यङ्‌गुष्ठदलैः विलसत् पादपङ्‌कजम्

त्याचे घोटे उंच, नखे लालसर आणि तेजस्वी, पायावर नऊ बोटे आणि अंगठ्यासारखे तलवे होते, जे कमळासारखे चमकत होते.

सुमहार्हमणिव्रात किरीटकटकाङ्‌गदैः । कटिसूत्रब्रह्मसूत्र हारनूपुरकुण्डलैः

त्याने अमूल्य रत्नांनी जडलेला मुकुट, कडे, बाजूबंद, यज्ञोपवीत, कंबरपट्टा, हार, पैंजण आणि कुंडले घातली होती.

भ्राजमानं पद्मकरं शङ्‌खचक्रगदाधरम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत् कौस्तुभं वनमालिनम्

त्याच्या कमळासारख्या हातात शंख, चक्र आणि गदा होती. छातीवर श्रीवत्सचिन्ह, तेजस्वी कौस्तुभ मणी आणि वनमाळा शोभत होती.

सुनन्दनन्दप्रमुखैः पर्षदैः सनकादिभिः । सुरेशैर्ब्रह्मरुद्राद्यैः नवभिश्च द्विजोत्तमैः

सुनंद, नंद आणि त्यांच्या सोबतचे सेवक, सनकादी ऋषी, ब्रह्मा, रुद्र यांसारखे देवांचे अधिपती आणि नव श्रेष्ठ ब्राह्मण यांनी त्याला वेढले होते.

प्रह्रादनारदवसु प्रमुखैर्भागवतोत्तमैः । स्तूयमानं पृथग्भावैः वचोभिरमलात्मभिः

प्रह्लाद, नारद, वसु आणि इतर श्रेष्ठ भक्त, ज्यांची अंत:करणे निर्मळ होती, त्यांनी प्रत्येकाने आपल्या भावनेनुसार त्याचे स्तवन केले.

श्रिया पुष्ट्या गिरा कान्त्या कीर्त्या तुष्ट्येलयोर्जया । विद्ययाविद्यया शक्त्या मायया च निषेवितम्

श्री, पुष्टी, वाणी, तेज, कीर्ती, तृप्ती, विलय, विजय, विद्या, अविद्या, शक्ती आणि माया यांनी त्याची सेवा केली जात होती.

विलोक्य सुभृशं प्रीतो भक्त्या परमया युतः । हृष्यत्तनूरुहो भाव परिक्लिन्नात्मलोचनः

त्याला पाहून तो अत्यंत आनंदित झाला, परम भक्तीने भरून गेला, त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले, हृदय भावनेने ओथंबले आणि डोळे पाणावले.

गिरा गद्‍गदयास्तौषीत् सत्त्वमालम्ब्य सात्वतः । प्रणम्य मूर्ध्नावहितः कृताञ्जलिपुटः शनैः

कंठ दाटून आलेल्या वाणीने, मन स्थिर ठेवून, तो भक्त डोकं वाकवून, हात जोडून, हळूहळू आणि काळजीपूर्वक त्याचे स्तवन करू लागला.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अक्रूरप्रतियाने एकोन्चत्वारिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधातील 'अक्रूराचे परतणे' हा एकोणचाळीसावा अध्याय संपला.

अक्रूरकृता भगवत् स्तुति - श्रीअक्रूर उवाच - ( मिश्र ) नतोऽस्म्यहं त्वाखिलहेतुहेतुं नारायणं पूरुषमाद्यमव्ययम् । यन्नाभिजातादरविन्दकोषाद् ब्रह्माऽऽविरासीद् यत एष लोकः

श्रीअक्रूर म्हणाले — मी तुला वंदन करतो, सर्व कारणांचा कारण, नाश न होणारा आदिपुरुष नारायण, ज्याच्या नाभीच्या कमळातून ब्रह्मा उत्पन्न झाला आणि ज्याच्यापासून हा सारा जग जन्माला आला.

भूस्तोयमग्निः पवनं खमादिः महानजादिर्मन इन्द्रियाणि । सर्वेन्द्रियार्था विबुधाश्च सर्वे ये हेतवस्ते जगतोऽङ्‌गभूताः

माती, पाणी, अग्नी, वारा, आकाश, पंचमहाभूत, अव्यक्ताचा मूळ, मन, इंद्रिये, सर्व इंद्रियांचे विषय आणि सर्व देव — हे सर्व या जगाचे घटक आहेत, हे प्रभो.

नैते स्वरूपं विदुरात्मनस्ते ह्यजादयोऽनात्मतया गृहीताः । अजोऽनुबद्धः स गुणैरजाया गुणात् परं वेद न ते स्वरूपम्

हे सर्व, अगदी अव्यक्तापासून सुरू होणारे, तुझ्या खऱ्या स्वरूपाला ओळखू शकत नाहीत, कारण ते स्वतःचे नसून वेगळेच समजले जातात; अगदी अजन्माही, गुणांनी बांधलेला, फक्त गुणांपलीकडचे जाणतो, तुझे खरे रूप नाही.

( अनुष्टुप् ) त्वां योगिनो यजन्त्यद्धा महापुरुषमीश्वरम् । साध्यात्मं साधिभूतं च साधिदैवं च साधवः

योगीजन तुला थेट परमपुरुष, सर्वांचा ईश्वर म्हणून पूजतात, जे आत्म्यात, सर्व प्राण्यांत आणि देवांतही व्यापून आहे.

त्रय्या च विद्यया केचित् त्वां वै वैतानिका द्विजाः । यजन्ते विततैर्यज्ञैः नानारूपामराख्यया

काही द्विजजन वेदमार्गाने, त्रैविध्य वेदांनी, विविध प्रकारच्या मोठ्या यज्ञांनी आणि अनेक नावांनी तुला पूजतात.

एके त्वाखिलकर्माणि सन्न्यस्योपशमं गताः । ज्ञानिनो ज्ञानयज्ञेन यजन्ति ज्ञानविग्रहम्

इतर काही सर्व कर्मे सोडून, मन शांत करून, ज्ञानयज्ञाने, ज्ञानस्वरूप तुला पूजतात.