श्रीमद्भागवतपुराणम्

तत् सभासंस्थितानां च देहगेहात्मविस्मृतिः । दृष्ट्वा च तन्मयावस्थां नारदो वाक्यमब्रवीत्

त्या सभेत बसलेल्या सर्वांना देह, घर आणि स्वतःची जाणीव राहिली नाही; त्यांची ती तन्मय अवस्था पाहून नारदांनी बोलायला सुरुवात केली.

(वंशस्थ) अलौकिकोऽयं महिमा मुनीश्वराः सप्ताहजन्योऽद्य विलोकितो मया । मूढाः शठा ये पशुपक्षिणोऽत्र सर्वेऽपि निष्पापतमा भवन्ति

मुनीश्वरांनो, आज या सात दिवसांच्या यज्ञामुळे घडलेली ही अद्भुत महिमा मी पाहिली. इथे असलेले अज्ञानी, कपटी, जनावरं आणि पक्षीदेखील सर्व पापमुक्त होतात.

(उपेंद्रवज्रा) अतो नृलोके ननु नास्ति किंचित् चित्तस्य शोधाय कलौ पवित्रम् । अघौघविध्वंसकरं तथैव कथासमानं भुवि नास्ति चान्यत्

माणसांच्या जगात कलियुगात मन शुद्ध करणारे, पापांचा नाश करणारे या कथा ऐकण्यासारखे दुसरे काहीच नाही.

(इंद्रवज्रा) के के विशुद्ध्यन्ति वदन्तु मह्यं सप्ताहयज्ञेन कथामयेन । कृपालुभिर्लोकहितं विचार्य प्रकाशितः कोऽपि नवीनमार्गः

या कथा असलेल्या सात दिवसांच्या यज्ञामुळे कोण शुद्ध होतात, ते मला सांगा. लोकांच्या भल्यासाठी कोणत्या दयाळू माणसाने नवा मार्ग दाखवला आहे का?

कुमारा ऊचुः - (वंशस्थ) ये मानवाः पापकृतस्तु सर्वदा सदा दुराचाररता विमार्गगाः । क्रोधाग्निदग्धाः कुटिलाश्च कामिनः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

कुमार म्हणाले — जे नेहमी पाप करतात, वाईट वागण्यात रमतात, चुकीच्या वाटेने जातात, रागाने जळतात, वाकडे आणि वासनेने भरलेले आहेत — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांना शुद्ध करतात.

सत्यन हीना पितृमातृदूषकाः तृष्णाकुलाचाश्रमधर्मवर्जिताः । ये दाम्भिका मत्सरिणोऽपि हिंसकाः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

जे खोटे बोलतात, आईवडिलांचा अपमान करतात, इच्छा आणि तृष्णेने भरलेले आहेत, आश्रमधर्म पाळत नाहीत, दांभिक, मत्सरी आणि हिंसक आहेत — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांनाही शुद्ध करतात.

पञ्चोग्रपापात् छलछद्मकारिणः क्रूराः पिशाचा इव निर्दयाश्च ये । ब्रह्मस्वपुष्टा व्यभिचारकारिणः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

जे पाच मोठी पापं करतात, फसवणूक करतात, क्रूर आणि पिशाच्चांसारखे निर्दयी आहेत, ब्रह्मधनावर जगतात आणि व्यभिचार करतात — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांनाही शुद्ध करतात.

कायेन वाचा मनसापि पातकं नित्यं प्रकुर्वन्ति शठा हठेन ये । परस्वपुष्टा मलिना दुराशयाः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

जे नेहमी शरीराने, वाणीने आणि मनाने पाप करतात, कपटी आणि हट्टी आहेत, दुसऱ्याच्या संपत्तीवर जगतात, अपवित्र आणि वाईट हेतूचे आहेत — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांनाही शुद्ध करतात.

(अनुष्टुप्) अत्र ते कीर्तयिष्याम इतिहासं पुरातनम् । यस्य श्रवणमात्रेण पापहानिः प्रजायते

इथे मी तुला एक जुनी गोष्ट सांगतो, जी फक्त ऐकली तरी पापांचा नाश होतो.

तुंगभद्रातटे पूर्वं अभूत् पत्तनमुत्तमम् । यत्र वर्णाः स्वधर्मेण सत्यसत्कर्मतत्पराः

तुंगभद्रेच्या काठावर पूर्वी एक उत्तम नगर होते, जिथे सर्व वर्णांचे लोक आपापल्या धर्माने, सत्य आणि चांगल्या कर्मात मग्न होते.

आत्मदेवः पुरे तस्मिन् सर्ववेद विशारदः । श्रौतस्मार्तेषु निष्णातो द्वितीय इव भास्करः

त्या नगरीत आत्मदेव नावाचा, सर्व वेदांमध्ये पारंगत, श्रुतीस्मृतीत निपुण, जणू दुसरा सूर्यच होता.

भिक्षुको वित्तवान् लोके तत्प्रिया धुन्धुली स्मृता । स्ववाक्यस्थापिका नित्यं सुन्दरी सुकुलोद्‌भवा

एक भिक्षुक, जगात धनवान, त्याची प्रिय पत्नी धुंधुली म्हणून ओळखली जाई, नेहमी आपल्या शब्दावर ठाम, सुंदर आणि चांगल्या घरात जन्मलेली होती.

लोकवार्तारता क्रूरा प्रायशो बहुजल्पिका । शूरा च गृहकृत्येषु कृपणा कलहप्रिया

ती worldly गोष्टींमध्ये रमणारी, क्रूर, बहुतेक वेळा बोलकी, घरकामात कुशल, कंजूष आणि भांडणप्रिय होती.

एवं निवसतोः प्रेम्णा दंपत्यो रममाणयोः । अर्थाः कामास्तयोरासन् न सुखाय गृहादिकम्

अशा प्रकारे, त्या दोघांनी प्रेमाने एकत्र राहत आनंद घेतला, पण त्यांचे धन आणि इच्छा घरात सुख देऊ शकले नाहीत.

पश्चात् धर्माः समारब्धाः ताभ्यां संतानहेतवे । गोभूहिरण्यवासांसि दीनेभ्यो यच्छतः सदा

नंतर, संतानासाठी त्यांनी धर्मकृत्ये सुरू केली, नेहमीच गायी, जमीन, सोने आणि वस्त्रे गरजू लोकांना देत राहिले.

धनार्धं धर्ममार्गेण ताभ्यां नीतं तथापि च । न पुत्रो नापि वा पुत्री ततश्चिन्तातुरो भृशम्

त्यांनी आपले अर्धे धन धर्माच्या मार्गात खर्च केले, तरीही त्यांना ना मुलगा झाला ना मुलगी, म्हणून ते फारच चिंतेत पडले.

एकदा स तु द्विजो दुःखाद् गृहं त्यक्त्वा वनं गतः । मध्याह्ने तृषितो जातः तडागं समुपेयिवान्

एकदा त्या द्विजानंना दुःखाने घर सोडून तो जंगलात गेला. दुपारी तहान लागली म्हणून तो एका तळ्याकडे गेला.

पीत्वा जलं निषण्णस्तु प्रजादुःखेन कर्शितः । मुहूर्तादपि तत्रैव संन्यासी कश्चित् आगतः

पाणी प्यायल्यावर तो तिथेच बसला, मुलाबाळांच्या दुःखाने तो खंगला होता. थोड्याच वेळात तिथे एक संन्यासी आला.

दृष्ट्वा पीतजलं तं तु विप्रो यातस्तदन्तिकम् । नत्वा च पादयोस्तस्य निःश्वसन् संस्थितः पुरः

पाणी प्यायलेला तो ब्राह्मण त्याला पाहून जवळ गेला. त्याच्या पायांना वाकून नमस्कार केला आणि खोल श्वास घेत समोर उभा राहिला.

यतिरुवाच - कथं रोदिषि विप्र त्वं का ते चिन्ता बलीयसी । वद त्वं सत्वरम् मह्यं स्वस्य दुःखस्य कारणम्

संन्यासी म्हणाला — ब्राह्मण, तू का रडतोस? तुझ्या मनात ही एवढी मोठी चिंता कशामुळे आहे? लवकर मला तुझ्या दुःखाचं कारण सांग.

ब्राह्मण उवाच - किं ब्रवीमि ऋषे दुःखं पूर्वपापेन संचितम् । मदीयाः पूर्वजास्तोयं कवोष्णं उपभुञ्जते

ब्राह्मण म्हणाला — ऋषी, मी काय सांगू, पूर्वजन्मीच्या पापामुळे साचलेलं हे दुःख आहे. माझे पूर्वज थंड पाणी न मिळता गरम पाणी पितात.

मद्दत्तं नैव गृह्णन्ति प्रीत्या देवा द्विजातयः । प्रजादुःखेन शून्योऽहं प्राणान् त्यक्तुं इहागतः

मी जे काही देवांना आणि द्विजांना अर्पण करतो, ते आनंदाने स्वीकारत नाहीत. मुलाबाळांच्या दुःखाने मी रिकामा झालो आहे, म्हणूनच इथे प्राण सोडायला आलो आहे.

धिक् जीवितं प्रजाहीनं धिक् गृहं च प्रजां विना । धिक् धनं चानपत्यस्य धिक्कुलं संततिं विना

मुलाबाळांशिवायचं आयुष्य व्यर्थ, मुलांशिवायचं घर व्यर्थ, ज्याला मूल नाही त्याचं धन व्यर्थ, आणि वंश चालत नाही तो कुलही व्यर्थ.

पाल्यते या मया धेनुः सा वन्ध्या सर्वथा भवेत् । यो मया रोपितो वृक्षः सोऽपि वन्ध्यत्वमाश्रयेत्

मी ज्या गायीची काळजी घेतो ती वंध्याच राहते, मी लावलेलं झाडही फळं देत नाही.

यत्फलं मद्‌गृहायातं तच्च शीघ्रं विनश्यति । निर्भाग्यस्यानपत्यस्य किमतो जीवितेन मे

माझ्या घरी जे काही फळ येतं ते पटकन नष्ट होतं. माझ्यासारख्या दुर्दैवी, मुलाबाळ नसलेल्या माणसाला आयुष्याचा काय उपयोग?

इत्युक्त्वा स रुरोदोच्चैः तत्पार्श्वं दुःखपीडितः । तदा तस्य यतेश्चित्ते करुणाभूत् गरीयसी

असं म्हणून तो मोठ्याने रडू लागला, दुःखाने संन्याशाच्या शेजारी कोसळला. तेव्हा त्या संन्याशाच्या मनात मोठी करुणा दाटून आली.

तद्‌भालाक्षरमालां च वाचमायास योगवान् । सर्वं ज्ञात्वा यतिः पश्चात् विप्रं ऊचे सविस्तरम्

माथ्यावरच्या अक्षरमाळेच्या आणि योगशक्तीच्या जोरावर सर्व काही जाणून त्या संन्याशाने ब्राह्मणाला सविस्तर सांगितलं.

यतिरुवाच - मुञ्च अज्ञानं प्रजारूपं बलिष्ठा कर्मणो गतिः । विवेकं तु समासाद्य त्यज संसारवासनाम्

संन्यासी म्हणाला — मुलाबाळांची आस हीच अज्ञान आहे, ती सोड. कर्माची वाट फार बलवान असते. विवेक मिळव आणि संसाराची इच्छा सोड.

श्रुणु विप्र मया तेऽद्य प्रारब्धं तु विलोकितम् । सप्तजन्मावधि तव पुत्रो नैव च नैव च

ब्राह्मण, आज मी तुझं प्रारब्ध पाहिलं — सात जन्मांपर्यंत तुला मूल होणार नाही, अजिबात नाही.