श्रीमद्भागवतपुराणम्

न मय्युपैष्यत्यरिबुद्धिमच्युतः कंसस्य दूतः प्रहितोऽपि विश्वदृक् । योऽन्तर्बहिश्चेतस एतदीहितं क्षेत्रज्ञ ईक्षत्यमलेन चक्षुषा

अच्युत, जो सगळ्यांना पाहतो, तो मला शत्रूसारखं पाहणार नाही, जरी मी कंसाचा दूत असलो तरी; कारण तो क्षेत्रज्ञ, मनाने केलेली सर्व कृत्यं, आतून आणि बाहेरून, शुद्ध दृष्टीने पाहतो.

अप्यङ्‌घ्रिमूलेऽवहितं कृताञ्जलिं मामीक्षिता सस्मितमार्द्रया दृशा । सपद्यपध्वस्तसमस्तकिल्बिषो वोढा मुदं वीतविशङ्‌क ऊर्जिताम्

कदाचित मी त्यांच्या पायाशी हात जोडून पडल्यावर, ते मला हसऱ्या, कोमल आणि दयाळू नजरेने पाहतील; आणि लगेचच माझे सर्व पाप नष्ट होतील, आणि मी मोठ्या, निर्भय आनंदाने भरून जाईन.

सुहृत्तमं ज्ञातिमनन्यदैवतं दोर्भ्यां बृहद्‍भ्यां परिरप्स्यतेऽथ माम् । आत्मा हि तीर्थीक्रियते तदैव मे बन्धश्च कर्मात्मक उच्छ्वसित्यतः

मग, सर्वश्रेष्ठ मित्र, आप्त, आणि माझा एकमेव दैवत, आपल्या मोठ्या हातांनी मला मिठी मारतील; त्या क्षणीच ते मला पावन करतील, आणि माझ्या कर्मरूपी बंधनाचा नाश होईल.

लब्ध्वाङ्‌गसङ्‌गं प्रणतं कृताञ्जलिं मां वक्ष्यतेऽक्रूर ततेत्युरुश्रवाः । तदा वयं जन्मभृतो महीयसा नैवादृतो यो धिगमुष्य जन्म तत्

जेव्हा मी हात जोडून वाकून, त्यांच्या अंगाचा स्पर्श मिळवीन, तेव्हा ते, अक्रूरा, मला काही बोलतील; पण आपण मानवजन्म घेतला तरी, जर त्यांनी आपल्याला मान दिला नाही, तर अशा जन्माचा खरंच धिक्कार आहे.

न तस्य कश्चिद् दयितः सुहृत्तमो न चाप्रियो द्वेष्य उपेक्ष्य एव वा । तथापि भक्तान् भजते यथा तथा सुरद्रुमो यद्वदुपाश्रितोऽर्थदः

त्यांना कोणीच सर्वात प्रिय किंवा सर्वश्रेष्ठ मित्र नाही, आणि कोणीच अप्रिय, द्वेष्य किंवा दुर्लक्षित नाही; तरीही, जसा कल्पवृक्ष जवळ येणाऱ्यांना फल देतो, तसंच ते आपल्या भक्तांवर कृपा करतात.

किं चाग्रजो मावनतं यदूत्तमः स्मयन् परिष्वज्य गृहीतमञ्जलौ । गृहं प्रवेष्याप्तसमस्तसत्कृतं सम्प्रक्ष्यते कंसकृतं स्वबन्धुषु

यदुवंशातील श्रेष्ठ आणि ज्येष्ठ श्रीकृष्ण, समोर नम्रपणे हात जोडून उभ्या असलेल्या अक्रूराला हसत हसत मिठी मारतात, त्याला घरात नेतात, जिथे सर्व आदरपूर्वक स्वागताची तयारी केलेली असते, आणि मग कंसामुळे आपल्या नातेवाईकांवर आलेल्या त्रासांची विचारपूस करतात.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) इति सञ्चिन्तयन्कृष्णं श्वफल्कतनयोऽध्वनि । रथेन गोकुलं प्राप्तः सूर्यश्चास्तगिरिं नृप

शुकदेव म्हणाले — अशा प्रकारे कृष्णाचा विचार करत करत, श्वफल्काचा पुत्र अक्रूर रथावरून प्रवास करत गोकुळात पोहोचला, जसे सूर्य पश्चिमेकडील पर्वतावर पोहोचतो.

( मिश्र ) पदानि तस्याखिललोकपाल किरीटजुष्टामलपादरेणोः । ददर्श गोष्ठे क्षितिकौतुकानि विलक्षितान्यब्जयवाङ्‌कुशाद्यैः

गोकुळात, ज्या श्रीकृष्णाच्या पायांतील धुळीचे स्पर्श सर्व लोकपाल आपल्या मुकुटावर घेतात, त्या पायांचे कमळ, जव आणि अंकुश यांसारख्या चिन्हांनी वेगळे ओळखता येणारे ठसे अक्रूराला दिसले.

तद्दर्शनाह्लादविवृद्धसम्भ्रमः प्रेम्णोर्ध्वरोमाश्रुकलाकुलेक्षणः । रथादवस्कन्द्य स तेष्वचेष्टत प्रभोरमून्यङ्‌घ्रिरजांस्यहो इति

ते पायांचे ठसे पाहून अक्रूराच्या मनात आनंद आणि आदरभाव वाढला, प्रेमामुळे त्याचे डोळे पाणावले, अंगावर रोमांच उभे राहिले. तो रथावरून उतरून त्या ठशांभोवती फिरू लागला आणि म्हणू लागला, 'अहो! हे तर प्रभूच्या पायांची धूळ आहे!'

( अनुष्टुप् ) देहंभृतामियानर्थो हित्वा दम्भं भियं शुचम् । सन्देशाद्यो हरेर्लिङ्‌ग दर्शनश्रवणादिभिः

शरीरधारी जीवांसाठी सर्वात मोठे कल्याण म्हणजे अहंकार, भीती आणि दुःख सोडून देणे; आणि हे प्रथम हरिच्या दर्शन, श्रवण किंवा अन्य प्रकारे त्याच्या चिन्हांचा अनुभव घेतल्यावरच साधता येते.

ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरहेक्षणौ

अक्रूराला व्रजात कृष्ण आणि राम गायींचे दूध काढून परतताना दिसले, ते पिवळ्या आणि निळ्या वस्त्रात होते, त्यांच्या डोळ्यांना शरद ऋतूतील कमळासारखी शोभा होती.

किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्‍भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ

ते दोघेही किशोरवयीन, एक काळा आणि एक गोरा, सौंदर्याचे निवासस्थान, रुंद भुजा, सुंदर मुख, आकर्षक रूप आणि तरुण हत्तींसारखी ताकद व चाल युक्त होते.

ध्वजवज्राङ्‌कुशाम्भोजैः चिह्नितैरङ्‌घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ

ध्वज, वज्र, अंकुश आणि कमळ अशा चिन्हांनी त्यांच्या पायांनी व्रजभूमीला शोभा आणली होती. हे महान आत्मे करुणा आणि हास्याने भरलेल्या नजरेने सर्वांना पाहत होते.

उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्‌गौ स्नातौ विरजवाससौ

त्यांचा खेळ उदार आणि आकर्षक होता, गळ्यात हार आणि वनमाळा घातल्या होत्या, पवित्र सुवासिक द्रव्यांनी अंगाला सुगंध लावलेला, स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान केली होती.

प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ

हे दोघे, मुख्य पुरुष, जगाचे कारण आणि स्वामी, पृथ्वीच्या कल्याणासाठी स्वतःच्या अंशाने बलराम आणि केशव म्हणून अवतरले होते.

दिशो वितिमिरा राजन् कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकतः शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ

राजा, त्यांनी आपल्या तेजाने सर्व दिशांतील अंधार दूर केला, जसे पाचूचा डोंगर आणि सुवर्णाने मढवलेला चांदीचा डोंगर प्रकाशमान दिसतो.

रथात् तूर्णं अवप्लुत्य सोऽक्रूरः स्नेहविह्वलः । पपात चरणोपान्ते दण्डवत् रामकृष्णयोः

अक्रूर, प्रेमाने भारावून, रथातून पटकन खाली उतरला आणि राम व कृष्ण यांच्या पायाजवळ दंडवत पडला.

भगवद्दर्शनाह्लाद बाष्पपर्याकुलेक्षणः । पुलकचिताङ्‌ग औत्कण्ठ्यात् स्वाख्याने नाशकन् नृप

भगवंतांचे दर्शन झाल्याने अक्रूराच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले, अंगावर रोमांच उभे राहिले, आणि उत्कंठेने तो स्वतःचे नावही सांगू शकला नाही, हे राजन्.

भगवान् तमभिप्रेत्य रथाङ्‌गाङ्‌कितपाणिना । परिरेभेऽभ्युपाकृष्य प्रीतः प्रणतवत्सलः

भगवंत, ज्यांच्या हातावर रथचक्राचे चिन्ह होते, त्यांनी पुढे येऊन अक्रूराला जवळ ओढून प्रेमाने मिठी मारली, कारण ते नेहमीच वंदन करणाऱ्यांवर प्रेम करतात.

सङ्‌कर्षणश्च प्रणतं उपगुह्य महामनाः । गृहीत्वा पाणिना पाणी अनयत् सानुजो गृहम्

महान मनाचे संकर्षण, वंदन करणाऱ्या अक्रूराला मिठी मारून, त्याचा हात हातात घेऊन, भावासह त्याला घरात घेऊन गेले.

पृष्ट्वाथ स्वागतं तस्मै निवेद्य च वरासनम् । प्रक्षाल्य विधिवत् पादौ मधुपर्कार्हणमाहरत्

त्याची विचारपूस करून, त्याला आदराने आसन दिले, पाय विधिपूर्वक धुतले आणि मधुपर्क म्हणून स्वागताचा पदार्थ आणला.

निवेद्य गां चातिथये संवाह्य श्रान्तमादृतः । अन्नं बहुगुणं मेध्यं श्रद्धयोपाहरद् विभुः

अतिथी म्हणून त्याला गाय अर्पण केली, थकलेल्या अंगाची आदराने मालीश केली, आणि मग प्रभूंनी भक्तीभावाने भरपूर, शुद्ध अन्न दिले.

तस्मै भुक्तवते प्रीत्या रामः परमधर्मवित् । मखवासैर्गन्धमाल्यैः परां प्रीतिं व्यधात् पुनः

त्याने जेवण केल्यावर, धर्माचे तत्त्व जाणणारे राम प्रेमाने त्याला यज्ञात वापरली जाणारी सुवासिक द्रव्ये आणि फुले पुन्हा अर्पण करून सन्मानित केले.

पप्रच्छ सत्कृतं नन्दः कथं स्थ निरनुग्रहे । कंसे जीवति दाशार्ह सौनपाला इवावयः

नंदाने त्याचं योग्य स्वागत केलं आणि विचारलं, "कसा आहेस या दुष्टपणाने भरलेल्या प्रदेशात, काम्स अजूनही जिवंत असताना, दाशार्हा? आपण सगळे जण जणू एखाद्या कठोर मालकाखालील गवळ्यांसारखे नाही का?"

योऽवधीत् स्वस्वसुस्तोकान् क्रोशन्त्या असुतृप् खलः । किं नु स्वित्तत्प्रजानां वः कुशलं विमृशामहे

तो दुष्ट काम्स, ज्याने आपल्या बहिणीच्या मुलांना त्यांच्या आईच्या आक्रोशात मारलं, त्याच्यामुळे तुमचं आणि तुमच्या लोकांचं कसं बरं होईल, असं आम्हाला वाटतं.

इत्थं सूनृतया वाचा नन्देन सुसभाजितः । अक्रूरः परिपृष्टेन जहावध्वपरिश्रमम्

नंदाच्या प्रेमळ आणि मनापासूनच्या बोलांनी सन्मानित झाल्यावर, अक्रूराने त्याच्या विचारलेल्या प्रश्नांना उत्तर देताना प्रवासाचा सारा थकवा विसरला.

श्रीकृष्णबलरामयोर्मथुरायां प्रति प्रस्थानं विरहकातर गोपीनां करुणोद्‌गारः कालिंद्यां अक्रूरकर्तृकं भगवद्‌धाम दर्शनं च - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) सुखोपविष्टः पर्यङ्‌के रमकृष्णोरुमानितः । लेभे मनोरथान् सर्वान् पन्पथि यान् स चकार ह

श्रीशुक म्हणाले — राम आणि कृष्ण यांनी सन्मानाने आसन दिल्यावर, अक्रूर आरामात बसला आणि प्रवासात मनात धरलेली सर्व इच्छित स्वप्नं त्याला पूर्ण झाल्यासारखी वाटली.

किमलभ्यं भगवति प्रसन्ने श्रीनिकेतने । तथापि तत्परा राजन् न हि वाञ्छन्ति किञ्चन

श्रीहरी प्रसन्न असतील तर काय मिळू शकत नाही? पण, राजन, त्यांना पूर्णपणे समर्पित झालेले भक्त काहीच इच्छा धरत नाहीत.

सायंतनाशनं कृत्वा भगवान् देवकीसुतः । सुहृत्सु वृत्तं कंसस्य पप्रच्छान्यच्चिकीर्षितम्

संध्याकाळचं जेवण झाल्यावर, देवकीपुत्र श्रीकृष्णाने आपल्या मित्रांकडून काम्साचं वर्तन आणि त्याच्या नव्या योजना काय आहेत, हे विचारलं.