श्रीमद्भागवतपुराणम्

यदर्चितं ब्रह्मभवादिभिः सुरैः श्रिया च देव्या मुनिभिः ससात्वतैः । गोचारणायानुचरैश्चरद्‌वने यद्‍गोपिकानां कुचकुङ्‌कुमाङ्‌कितम्

ज्यांच्या पायांची ब्रह्मा, शंकर, इतर देव, लक्ष्मीदेवी, ऋषी आणि सात्वत यांनी पूजा केली आहे, जे आपल्या मित्रांसोबत गायी चरायला वनात फिरतात, आणि ज्यांच्या पायांवर गोपिकांच्या कुंकवाचं लेप लागलं आहे.

द्रक्ष्यामि नूनं सुकपोलनासिकं स्मितावलोकारुणकञ्जलोचनम् । मुखं मुकुन्दस्य गुडालकावृतं प्रदक्षिणं मे प्रचरन्ति वै मृगाः

नक्कीच मी मुकुंदाचं सुंदर गाल, नाक, हसतमुख, लालसर कमळासारखी डोळे, कुरळ्या केसांनी झाकलेलं मुख पाहीन, आणि ज्या भोवती हरिणं प्रदक्षिणा घालतात.

अप्यद्य विष्णोर्मनुजत्वमीयुषो भारावताराय भुवो निजेच्छया । लावण्यधाम्नो भवितोपलम्भनं मह्यं न न स्यात् फलमञ्जसा दृशः

कदाचित आज माझ्या डोळ्यांना खरं फळ मिळेल, कारण मी त्या विष्णूचं दर्शन घेईन, ज्यांनी आपल्या इच्छेने पृथ्वीचं ओझं हलकं करण्यासाठी मानवाचा अवतार घेतला आहे, आणि जे सौंदर्याचं मूळस्थान आहेत.

य ईक्षिताहंरहितोऽप्यसत्सतोः स्वतेजसापास्ततमोभिदाभ्रमः । स्वमाययाऽऽत्मन् रचितैस्तदीक्षया प्राणाक्षधीभिः सदनेष्वभीयते

ज्यांना मी पाहणार आहे, जे अहंकार व द्वैतापासून मुक्त आहेत, स्वतःच्या तेजाने अज्ञानाचा अंधार दूर करतात, आणि आपल्या मायेमुळे सर्व प्राण्यांच्या घरात, त्यांच्या प्राण, इंद्रिय आणि बुद्धीमधून प्रकट होतात.

यस्याखिलामीवहभिः सुमङ्‌गलैः वाचो विमिश्रा गुणकर्मजन्मभिः । प्राणन्ति शुम्भन्ति पुनन्ति वै जगत् यास्तद्विरक्ताः शवशोभना मताः

ज्यांच्या वाणीत शुभ गुण, कृत्य आणि जन्म यांचं मिश्रण आहे, जी साऱ्या अमंगल गोष्टी दूर करते, जगाला प्राण, शुद्धता आणि पावित्र्य देते; ज्यांना ती वाणी आवडत नाही, ते सुंदर दिसणारे पण मृतासारखेच समजले जातात.

स चावतीर्णः किल सत्वतान्वये स्वसेतुपालामरवर्यशर्मकृत् । यशो वितन्वन् व्रज आस्त ईश्वरो गायन्ति देवा यदशेषमङ्‌गलम्

तेच भगवान सात्वत वंशात अवतरले आहेत, आपल्या लोकांचं रक्षण करणाऱ्या श्रेष्ठ देवांना आनंद देतात, आणि व्रजामध्ये राहून आपली कीर्ती पसरवतात, जिथे देवता त्यांच्या सर्व शुभ कृत्यांचं गाणं गातात.

तं त्वद्य नूनं महतां गतिं गुरुं त्रैलोक्यकान्तं दृशिमन्महोत्सवम् । रूपं दधानं श्रिय ईप्सितास्पदं द्रक्ष्ये ममासन्नुषसः सुदर्शनाः

आज नक्कीच मी त्यांना पाहीन—महान लोकांचा ध्येय, गुरु, त्रैलोक्याचा प्रिय, डोळ्यांसाठी उत्सव, लक्ष्मीचं इच्छित स्थान असलेलं रूप, आणि हे सर्व मी स्वतःच्या डोळ्यांनी पहाटेच्या वेळी पाहीन.

अथावरूढः सपदीशयो रथात् प्रधानपुंसोश्चरणं स्वलब्धये । धिया धृतं योगिभिरप्यहं ध्रुवं नमस्य आभ्यां च सखीन् वनौकसः

मग, जेव्हा ते प्रभूसोबत रथातून उतरतील, तेव्हा मला स्वतःसाठी ते पाय मिळतील, जे योगी मनात धारण करतात; मी त्यांना वंदन करीन, आणि त्यांच्या मित्रांसह वनात राहणारेही वंदन करतील.

अप्यङ्‌घ्रिमूले पतितस्य मे विभुः शिरस्यधास्यन् निजहस्तपङ्‌कजम् । दत्ताभयं कालभुजाङ्‌गरंहसा प्रोद्वेजितानां शरणैषिणां णृनाम्

कदाचित मी त्यांच्या पायाशी पडल्यावर, प्रभू स्वतःचा कमळासारखा हात माझ्या डोक्यावर ठेवतील, आणि काळरूपी सर्पामुळे घाबरलेल्या, आश्रय घेणाऱ्यांना निर्भयता देतील.

समर्हणं यत्र निधाय कौशिकः तथा बलिश्चाप जगत्त्रयेन्द्रताम् । यद्वा विहारे व्रजयोषितां श्रमं स्पर्शेन सौगन्धिकगन्ध्यपानुदत्

त्याच स्पर्शामुळे कौशिक आणि बळी यांनी पूजा करून त्रैलोक्याचा अधिपतीपद मिळवलं; किंवा व्रजमधील स्त्रियांच्या थकव्याला, त्यांच्या सुगंधी हाताच्या स्पर्शाने दूर केलं.

न मय्युपैष्यत्यरिबुद्धिमच्युतः कंसस्य दूतः प्रहितोऽपि विश्वदृक् । योऽन्तर्बहिश्चेतस एतदीहितं क्षेत्रज्ञ ईक्षत्यमलेन चक्षुषा

अच्युत, जो सगळ्यांना पाहतो, तो मला शत्रूसारखं पाहणार नाही, जरी मी कंसाचा दूत असलो तरी; कारण तो क्षेत्रज्ञ, मनाने केलेली सर्व कृत्यं, आतून आणि बाहेरून, शुद्ध दृष्टीने पाहतो.

अप्यङ्‌घ्रिमूलेऽवहितं कृताञ्जलिं मामीक्षिता सस्मितमार्द्रया दृशा । सपद्यपध्वस्तसमस्तकिल्बिषो वोढा मुदं वीतविशङ्‌क ऊर्जिताम्

कदाचित मी त्यांच्या पायाशी हात जोडून पडल्यावर, ते मला हसऱ्या, कोमल आणि दयाळू नजरेने पाहतील; आणि लगेचच माझे सर्व पाप नष्ट होतील, आणि मी मोठ्या, निर्भय आनंदाने भरून जाईन.

सुहृत्तमं ज्ञातिमनन्यदैवतं दोर्भ्यां बृहद्‍भ्यां परिरप्स्यतेऽथ माम् । आत्मा हि तीर्थीक्रियते तदैव मे बन्धश्च कर्मात्मक उच्छ्वसित्यतः

मग, सर्वश्रेष्ठ मित्र, आप्त, आणि माझा एकमेव दैवत, आपल्या मोठ्या हातांनी मला मिठी मारतील; त्या क्षणीच ते मला पावन करतील, आणि माझ्या कर्मरूपी बंधनाचा नाश होईल.

लब्ध्वाङ्‌गसङ्‌गं प्रणतं कृताञ्जलिं मां वक्ष्यतेऽक्रूर ततेत्युरुश्रवाः । तदा वयं जन्मभृतो महीयसा नैवादृतो यो धिगमुष्य जन्म तत्

जेव्हा मी हात जोडून वाकून, त्यांच्या अंगाचा स्पर्श मिळवीन, तेव्हा ते, अक्रूरा, मला काही बोलतील; पण आपण मानवजन्म घेतला तरी, जर त्यांनी आपल्याला मान दिला नाही, तर अशा जन्माचा खरंच धिक्कार आहे.

न तस्य कश्चिद् दयितः सुहृत्तमो न चाप्रियो द्वेष्य उपेक्ष्य एव वा । तथापि भक्तान् भजते यथा तथा सुरद्रुमो यद्वदुपाश्रितोऽर्थदः

त्यांना कोणीच सर्वात प्रिय किंवा सर्वश्रेष्ठ मित्र नाही, आणि कोणीच अप्रिय, द्वेष्य किंवा दुर्लक्षित नाही; तरीही, जसा कल्पवृक्ष जवळ येणाऱ्यांना फल देतो, तसंच ते आपल्या भक्तांवर कृपा करतात.

किं चाग्रजो मावनतं यदूत्तमः स्मयन् परिष्वज्य गृहीतमञ्जलौ । गृहं प्रवेष्याप्तसमस्तसत्कृतं सम्प्रक्ष्यते कंसकृतं स्वबन्धुषु

यदुवंशातील श्रेष्ठ आणि ज्येष्ठ श्रीकृष्ण, समोर नम्रपणे हात जोडून उभ्या असलेल्या अक्रूराला हसत हसत मिठी मारतात, त्याला घरात नेतात, जिथे सर्व आदरपूर्वक स्वागताची तयारी केलेली असते, आणि मग कंसामुळे आपल्या नातेवाईकांवर आलेल्या त्रासांची विचारपूस करतात.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) इति सञ्चिन्तयन्कृष्णं श्वफल्कतनयोऽध्वनि । रथेन गोकुलं प्राप्तः सूर्यश्चास्तगिरिं नृप

शुकदेव म्हणाले — अशा प्रकारे कृष्णाचा विचार करत करत, श्वफल्काचा पुत्र अक्रूर रथावरून प्रवास करत गोकुळात पोहोचला, जसे सूर्य पश्चिमेकडील पर्वतावर पोहोचतो.

( मिश्र ) पदानि तस्याखिललोकपाल किरीटजुष्टामलपादरेणोः । ददर्श गोष्ठे क्षितिकौतुकानि विलक्षितान्यब्जयवाङ्‌कुशाद्यैः

गोकुळात, ज्या श्रीकृष्णाच्या पायांतील धुळीचे स्पर्श सर्व लोकपाल आपल्या मुकुटावर घेतात, त्या पायांचे कमळ, जव आणि अंकुश यांसारख्या चिन्हांनी वेगळे ओळखता येणारे ठसे अक्रूराला दिसले.

तद्दर्शनाह्लादविवृद्धसम्भ्रमः प्रेम्णोर्ध्वरोमाश्रुकलाकुलेक्षणः । रथादवस्कन्द्य स तेष्वचेष्टत प्रभोरमून्यङ्‌घ्रिरजांस्यहो इति

ते पायांचे ठसे पाहून अक्रूराच्या मनात आनंद आणि आदरभाव वाढला, प्रेमामुळे त्याचे डोळे पाणावले, अंगावर रोमांच उभे राहिले. तो रथावरून उतरून त्या ठशांभोवती फिरू लागला आणि म्हणू लागला, 'अहो! हे तर प्रभूच्या पायांची धूळ आहे!'

( अनुष्टुप् ) देहंभृतामियानर्थो हित्वा दम्भं भियं शुचम् । सन्देशाद्यो हरेर्लिङ्‌ग दर्शनश्रवणादिभिः

शरीरधारी जीवांसाठी सर्वात मोठे कल्याण म्हणजे अहंकार, भीती आणि दुःख सोडून देणे; आणि हे प्रथम हरिच्या दर्शन, श्रवण किंवा अन्य प्रकारे त्याच्या चिन्हांचा अनुभव घेतल्यावरच साधता येते.

ददर्श कृष्णं रामं च व्रजे गोदोहनं गतौ । पीतनीलाम्बरधरौ शरदम्बुरहेक्षणौ

अक्रूराला व्रजात कृष्ण आणि राम गायींचे दूध काढून परतताना दिसले, ते पिवळ्या आणि निळ्या वस्त्रात होते, त्यांच्या डोळ्यांना शरद ऋतूतील कमळासारखी शोभा होती.

किशोरौ श्यामलश्वेतौ श्रीनिकेतौ बृहद्‍भुजौ । सुमुखौ सुन्दरवरौ बलद्विरदविक्रमौ

ते दोघेही किशोरवयीन, एक काळा आणि एक गोरा, सौंदर्याचे निवासस्थान, रुंद भुजा, सुंदर मुख, आकर्षक रूप आणि तरुण हत्तींसारखी ताकद व चाल युक्त होते.

ध्वजवज्राङ्‌कुशाम्भोजैः चिह्नितैरङ्‌घ्रिभिर्व्रजम् । शोभयन्तौ महात्मानौ सानुक्रोशस्मितेक्षणौ

ध्वज, वज्र, अंकुश आणि कमळ अशा चिन्हांनी त्यांच्या पायांनी व्रजभूमीला शोभा आणली होती. हे महान आत्मे करुणा आणि हास्याने भरलेल्या नजरेने सर्वांना पाहत होते.

उदाररुचिरक्रीडौ स्रग्विणौ वनमालिनौ । पुण्यगन्धानुलिप्ताङ्‌गौ स्नातौ विरजवाससौ

त्यांचा खेळ उदार आणि आकर्षक होता, गळ्यात हार आणि वनमाळा घातल्या होत्या, पवित्र सुवासिक द्रव्यांनी अंगाला सुगंध लावलेला, स्नान करून स्वच्छ वस्त्रे परिधान केली होती.

प्रधानपुरुषावाद्यौ जगद्धेतू जगत्पती । अवतीर्णौ जगत्यर्थे स्वांशेन बलकेशवौ

हे दोघे, मुख्य पुरुष, जगाचे कारण आणि स्वामी, पृथ्वीच्या कल्याणासाठी स्वतःच्या अंशाने बलराम आणि केशव म्हणून अवतरले होते.

दिशो वितिमिरा राजन् कुर्वाणौ प्रभया स्वया । यथा मारकतः शैलो रौप्यश्च कनकाचितौ

राजा, त्यांनी आपल्या तेजाने सर्व दिशांतील अंधार दूर केला, जसे पाचूचा डोंगर आणि सुवर्णाने मढवलेला चांदीचा डोंगर प्रकाशमान दिसतो.

रथात् तूर्णं अवप्लुत्य सोऽक्रूरः स्नेहविह्वलः । पपात चरणोपान्ते दण्डवत् रामकृष्णयोः

अक्रूर, प्रेमाने भारावून, रथातून पटकन खाली उतरला आणि राम व कृष्ण यांच्या पायाजवळ दंडवत पडला.

भगवद्दर्शनाह्लाद बाष्पपर्याकुलेक्षणः । पुलकचिताङ्‌ग औत्कण्ठ्यात् स्वाख्याने नाशकन् नृप

भगवंतांचे दर्शन झाल्याने अक्रूराच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू आले, अंगावर रोमांच उभे राहिले, आणि उत्कंठेने तो स्वतःचे नावही सांगू शकला नाही, हे राजन्.

भगवान् तमभिप्रेत्य रथाङ्‌गाङ्‌कितपाणिना । परिरेभेऽभ्युपाकृष्य प्रीतः प्रणतवत्सलः

भगवंत, ज्यांच्या हातावर रथचक्राचे चिन्ह होते, त्यांनी पुढे येऊन अक्रूराला जवळ ओढून प्रेमाने मिठी मारली, कारण ते नेहमीच वंदन करणाऱ्यांवर प्रेम करतात.