श्रीमद्भागवतपुराणम्

पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ

पौंड्रकाचा वध, काशी नगरीचे दहन, दंतवक्राचा नाश आणि महायज्ञात शिशुपालाचा मृत्यू.

यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन् भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि

आणि द्वारकेत राहून तू जी इतर शौर्यकृत्ये करशील, ती मी पाहीन. ती पृथ्वीवर कवींनी गायली जातात.

अथ ते कालरूपस्य क्षपयिष्णोरमुष्य वै । अक्षौहिणीनां निधनं द्रक्ष्याम्यर्जुनसारथेः

आता अर्जुनाच्या रथावर बसलेल्या, काळाचं मूर्तिमंत रूप असलेल्या त्या परमेश्वराकडून या सर्व सैन्यांचं विनाश मी प्रत्यक्ष पाहणार आहे.

( मिश्र ) विशुद्धविज्ञानघनं स्वसंस्थया समाप्तसर्वार्थममोघवाञ्छितम् । स्वतेजसा नित्यनिवृत्तमाया गुणप्रवाहं भगवन्तमीमहि

आपण त्या भगवंताचे चिंतन करतो, जे शुद्ध ज्ञानाने भरलेले आहेत, स्वतःच्या स्वरूपात स्थित आहेत, ज्यांची सर्व उद्दिष्टे पूर्ण झालेली आहेत, ज्यांच्या इच्छा कधीच अपूर्ण राहत नाहीत, ज्यांच्या तेजामुळे त्यांना माया कधीच स्पर्श करत नाही, आणि जे सर्व गुणांचा स्रोत आहेत.

त्वामीश्वरं स्वाश्रयमात्ममायया विनिर्मिताशेषविशेषकल्पनम् । क्रीडार्थमद्यात्तमनुष्यविग्रहं नतोऽस्मि धुर्यं यदुवृष्णिसात्वताम्

मी त्या सर्वांचा आधार असलेल्या ईश्वराला नमस्कार करतो, ज्यांनी आपल्या मायेमुळे सर्व भेद निर्माण केले, आणि केवळ लीलेसाठी मानवाचा अवतार घेतला, जे यदु, वृष्णि आणि सात्वतांचा प्रमुख आहेत.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) एवं यदुपतिं कृष्णं भागवतप्रवरो मुनिः । प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातो ययौ तद्दर्शनोत्सवः

श्रीशुक म्हणाले: अशा प्रकारे यदुपती कृष्णाला वंदन करून, त्या भक्तश्रेष्ठ ऋषीने त्यांची परवानगी घेऊन, त्या दर्शनाचा आनंद घेत निघून गेला.

भगवानपि गोविन्दो हत्वा केशिनमाहवे । पशूनपालयत् पालैः प्रीतैर्व्रजसुखावहः

भगवान गोविंदाने युद्धात केशिनाचा वध केला आणि मग आनंदी गवाल्यांसोबत गायी राखत व्रजवासीयांना सुख दिलं.

एकदा ते पशून् पालाःन् चारयन्तोऽद्रिसानुषु । चक्रुर्निलायनक्रीडाः चोरपालापदेशतः

एकदा गवळ्यांनी डोंगराच्या उतारावर गायी चारताना, त्यांनी चोर आणि राखणदार अशा दोन गटांत विभागून लपाछपीचा खेळ खेळला.

तत्रासन्कतिचिच्चोराः पालाश्च कतिचिन्नृप । मेषायिताश्च तत्रैके विजह्रुरकुतोभयाः

त्या खेळात काही जण चोर झाले, काही गवळे, तर काही मेंढ्या बनले; सगळे मिळून निर्धास्तपणे आनंदाने खेळू लागले.

मयपुत्रो महामायो व्योमो गोपालवेषधृक् । मेषायितानपोवाह प्रायश्चोरायितो बहून्

मायाचा पुत्र, मायावी व्योम, गवळ्याचा वेश धारण करून, मेंढ्यांचा प्रमुख बनून, चोरांची भूमिका करणाऱ्या अनेकांना घेऊन गेला.

गिरिदर्यां विनिक्षिप्य नीतं नीतं महासुरः । शिलया पिदधे द्वारं चतुःपञ्चावशेषिताः

त्या महादैत्याने त्यांना डोंगरातील एका गुहेत टाकले आणि चार-पाच जण सोडून बाकी सगळ्यांना आत बंद करून दगडाने दार लावलं.

तस्य तत्कर्म विज्ञाय कृष्णः शरणदः सताम् । गोपान् नयन्तं जग्राह वृकं हरिरिवौजसा

कृष्णाने, जे सत्पुरुषांना नेहमीच आश्रय देतात, त्याचे कृत्य ओळखून, तो गवळ्यांना नेत असताना, सिंह जसा लांडग्याला पकडतो तसा त्याला पकडून घेतलं.

स निजं रूपमास्थाय गिरीन्द्रसदृशं बली । इच्छन् विमोक्तुमात्मानं नाशक्नोद् ग्रहणातुरः

तो दैत्य आपल्या खऱ्या, डोंगरासारख्या प्रचंड रूपात आला आणि सुटण्याचा प्रयत्न करू लागला, पण कृष्णाच्या पकडीतून सुटू शकला नाही.

तं निगृह्याच्युतो दोर्भ्यां पातयित्वा महीतले । पश्यतां दिवि देवानां पशुमारममारयत्

अच्युताने त्याला दोन्ही हातांनी आवळून, जमिनीवर आपटून, देवता आकाशातून पाहत असताना, त्या पशूंच्या मारणाऱ्याचा वध केला.

गुहापिधानं निर्भिद्य गोपान् निःसार्य कृच्छ्रतः । स्तूयमानः सुरैर्गोपैः प्रविवेश स्वगोकुलम्

गुहेचं दार फोडून, कृष्णाने मोठ्या कष्टाने गवळ्यांना बाहेर काढलं आणि देवता व गवळे दोघांनीही त्याचं स्तुती करत तो आपल्या व्रजात परतला.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे व्योमासुरवधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या पूर्वार्धातील 'व्योमासुरवध' नावाचा सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.

कंसाज्ञया रामकृष्णौ मथुरां आनेतुं अक्रूरस्य नन्दगोकुलं प्रति गमनं तत्र रामकृष्णद्वारा तस्य सत्कारश्च - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अक्रूरोऽपि च तां रात्रिं मधुपुर्यां महामतिः । उषित्वा रथमास्थाय प्रययौ नन्दगोकुलम्

श्रीशुक म्हणाले: अक्रूर त्या रात्री मथुरेत राहिला आणि सकाळी उठून रथावर बसून नंदाच्या गोकुळाकडे निघाला.

गच्छन् पथि महाभागो भगवत्यम्बुजेक्षणे । भक्तिं परामुपगत एवमेतदचिन्तयत्

रस्त्यावर जात असताना, त्या पुण्यवान अक्रूराच्या मनात कमळासारख्या डोळ्यांच्या भगवंताबद्दल गाढ भक्ती निर्माण झाली आणि तो मनाशी विचार करू लागला.

किं मयाऽऽचरितं भद्रं किं तप्तं परमं तपः । किं वाथाप्यर्हते दत्तं यद् द्रक्ष्याम्यद्य केशवम्

मी असं कोणतं पुण्य केलं, कोणती मोठी तपश्चर्या केली, किंवा कोणाला असं काय दान दिलं, की आज मला केशवाचं दर्शन मिळणार आहे?

ममैतद् दुर्लभं मन्ये उत्तमःश्लोकदर्शनम् । विषयात्मनो यथा ब्रह्म कीर्तनं शूद्रजन्मनः

माझ्यासाठी या उत्तम कीर्ती असलेल्या भगवंताचं दर्शन फारच दुर्मिळ आहे, जसं विषयांच्या मोहात अडकलेल्या शूद्राला ब्रह्माचं कीर्तन करणं दुर्मिळ असतं.

मैवं ममाधमस्यापि स्यादेवाच्युतदर्शनम् । ह्रियमाणः कलनद्या क्वचित्तरति कश्चन

माझ्यासारख्या पतितालाही, अच्युताचं दर्शन न मिळो असं कधी होऊ नये. कारण काळाच्या प्रवाहात वाहून जात असतानाही, कधी कधी एखादा तरी त्या प्रवाहातून पार जातो.

ममाद्यामङ्‌गलं नष्टं फलवांश्चैव मे भवः । यन्नमस्ये भगवतो योगिध्येयांघ्रिपङ्‌कजम्

आज माझं सगळं अमंगल नष्ट झालं आणि माझ्या जन्माला खरं फळ मिळालं, कारण मी त्या भगवंताच्या कमळासारख्या पायांना वंदन करतो, ज्यांचं ध्यान योगी लोक करतात.

( मिश्र ) कंसो बताद्याकृत मेऽत्यनुग्रहं द्रक्ष्येऽङ्‌घ्रिपद्मं प्रहितोऽमुना हरेः । कृतावतारस्य दुरत्ययं तमः पूर्वेऽतरन् यन्नखमण्डलत्विषा

आज खरोखर कंसाने माझ्यावर मोठं उपकार केलं, कारण मी त्या हरिच्या कमळपदांचं दर्शन घेणार आहे. ज्यांनी अवतार घेऊन, पूर्वी ज्याचं तेज प्राचीन लोकांनाही पार करता न आलेलं अंधार दूर केलं.

यदर्चितं ब्रह्मभवादिभिः सुरैः श्रिया च देव्या मुनिभिः ससात्वतैः । गोचारणायानुचरैश्चरद्‌वने यद्‍गोपिकानां कुचकुङ्‌कुमाङ्‌कितम्

ज्यांच्या पायांची ब्रह्मा, शंकर, इतर देव, लक्ष्मीदेवी, ऋषी आणि सात्वत यांनी पूजा केली आहे, जे आपल्या मित्रांसोबत गायी चरायला वनात फिरतात, आणि ज्यांच्या पायांवर गोपिकांच्या कुंकवाचं लेप लागलं आहे.

द्रक्ष्यामि नूनं सुकपोलनासिकं स्मितावलोकारुणकञ्जलोचनम् । मुखं मुकुन्दस्य गुडालकावृतं प्रदक्षिणं मे प्रचरन्ति वै मृगाः

नक्कीच मी मुकुंदाचं सुंदर गाल, नाक, हसतमुख, लालसर कमळासारखी डोळे, कुरळ्या केसांनी झाकलेलं मुख पाहीन, आणि ज्या भोवती हरिणं प्रदक्षिणा घालतात.

अप्यद्य विष्णोर्मनुजत्वमीयुषो भारावताराय भुवो निजेच्छया । लावण्यधाम्नो भवितोपलम्भनं मह्यं न न स्यात् फलमञ्जसा दृशः

कदाचित आज माझ्या डोळ्यांना खरं फळ मिळेल, कारण मी त्या विष्णूचं दर्शन घेईन, ज्यांनी आपल्या इच्छेने पृथ्वीचं ओझं हलकं करण्यासाठी मानवाचा अवतार घेतला आहे, आणि जे सौंदर्याचं मूळस्थान आहेत.

य ईक्षिताहंरहितोऽप्यसत्सतोः स्वतेजसापास्ततमोभिदाभ्रमः । स्वमाययाऽऽत्मन् रचितैस्तदीक्षया प्राणाक्षधीभिः सदनेष्वभीयते

ज्यांना मी पाहणार आहे, जे अहंकार व द्वैतापासून मुक्त आहेत, स्वतःच्या तेजाने अज्ञानाचा अंधार दूर करतात, आणि आपल्या मायेमुळे सर्व प्राण्यांच्या घरात, त्यांच्या प्राण, इंद्रिय आणि बुद्धीमधून प्रकट होतात.

यस्याखिलामीवहभिः सुमङ्‌गलैः वाचो विमिश्रा गुणकर्मजन्मभिः । प्राणन्ति शुम्भन्ति पुनन्ति वै जगत् यास्तद्विरक्ताः शवशोभना मताः

ज्यांच्या वाणीत शुभ गुण, कृत्य आणि जन्म यांचं मिश्रण आहे, जी साऱ्या अमंगल गोष्टी दूर करते, जगाला प्राण, शुद्धता आणि पावित्र्य देते; ज्यांना ती वाणी आवडत नाही, ते सुंदर दिसणारे पण मृतासारखेच समजले जातात.

स चावतीर्णः किल सत्वतान्वये स्वसेतुपालामरवर्यशर्मकृत् । यशो वितन्वन् व्रज आस्त ईश्वरो गायन्ति देवा यदशेषमङ्‌गलम्

तेच भगवान सात्वत वंशात अवतरले आहेत, आपल्या लोकांचं रक्षण करणाऱ्या श्रेष्ठ देवांना आनंद देतात, आणि व्रजामध्ये राहून आपली कीर्ती पसरवतात, जिथे देवता त्यांच्या सर्व शुभ कृत्यांचं गाणं गातात.