श्रीमद्भागवतपुराणम्

( अनुष्टुप् ) देवर्षिरुपसङ्‌गम्य भागवतप्रवरो नृप । कृष्णमक्लिष्टकर्माणं रहस्येतदभाषत

राजा, मग भक्तांमध्ये श्रेष्ठ असलेला दिव्य ऋषी तेथे आला आणि निष्कलंक कर्म करणाऱ्या कृष्णाला हे रहस्य सांगितले.

कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगदीश्वर । वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो

कृष्णा, कृष्णा, अपरिमित आत्मा, योगाचा स्वामी, विश्वाचा अधिपती, वासुदेव, सर्वांचा आधार, सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ, प्रभो!

त्वमात्मा सर्वभूतानां एको ज्योतिरिवैधसाम् । गूढो गुहाशयः साक्षी महापुरुष ईश्वरः

तू सर्व प्राण्यांचा आत्मा आहेस, ज्ञानी लोकांमध्ये एकमेव प्रकाश आहेस, हृदयाच्या गुहेत लपलेला साक्षीदार, महापुरुष आणि सर्वांचा स्वामी आहेस.

आत्मनाऽऽत्माश्रयः पूर्वं मायया ससृजे गुणान् । तैरिदं सत्यसङ्‌कल्पः सृजस्यत्स्यवसीश्वरः

तू स्वतःच स्वतःचा आधार आहेस. सुरुवातीला तू आपल्या मायेमुळे गुणांची निर्मिती केलीस. त्या गुणांनी, सत्यसंकल्प असलेला प्रभो, हे जग निर्माण करतोस, टिकवतोस आणि संहार करतोस.

स त्वं भूधरभूतानां दैत्यप्रमथरक्षसाम् । अवतीर्णो विनाशाय साधुनां रक्षणाय च

म्हणूनच, पृथ्वीवरील भार, दैत्य, त्रासदायक आणि राक्षसांचा नाश करण्यासाठी आणि सज्जनांचे रक्षण करण्यासाठी तू अवतरला आहेस.

दिष्ट्या ते निहतो दैत्यो लीलयायं हयाकृतिः । यस्य हेषितसन्त्रस्ताः त्यजन्त्यनिमिषा दिवम्

भाग्यानेच हा घोड्यासारखा दैत्य तुझ्या लीलाखेळीत मारला गेला, ज्याच्या हिणकसाने देव घाबरून, झोप न लागणारेही स्वर्ग सोडून गेले.

चाणूरं मुष्टिकं चैव मल्लानन्यांश्च हस्तिनम् । कंसं च निहतं द्रक्ष्ये परश्वोऽहनि ते विभो

उद्या किंवा परवा, प्रभो, मी तुझ्या हातून चाणूर, मुष्टिक, इतर मल्ल, हत्ती आणि कंस यांचा वध पाहीन.

तस्यानु शङ्‌खयवन मुराणां नरकस्य च । पारिजातापहरणं इन्द्रस्य च पराजयम्

त्यानंतर शंख, यवन, मुर, नरक यांचा पराभव, पारिजात वृक्षाची चोरी आणि इंद्राचा पराभव.

उद्वाहं वीरकन्यानां वीर्यशुल्कादिलक्षणम् । नृगस्य मोक्षणं शापाद् द्वारकायां जगत्पते

तुझ्या पराक्रमाने जिंकलेल्या वीर कन्यांशी विवाह, आणि द्वारकेत नृग राजाला शापातून मुक्त करणे, हे जगाच्या स्वामी.

स्यमन्तकस्य च मणेः आदानं सह भार्यया । मृतपुत्रप्रदानं च ब्राह्मणस्य स्वधामतः

स्यामंतक मणी मिळवणे, पत्नीसमवेत, आणि मृत पुत्राला ब्राह्मणाला परत देणे, तुझ्या धामातून.

पौण्ड्रकस्य वधं पश्चात् काशिपुर्याश्च दीपनम् । दन्तवक्रस्य निधनं चैद्यस्य च महाक्रतौ

पौंड्रकाचा वध, काशी नगरीचे दहन, दंतवक्राचा नाश आणि महायज्ञात शिशुपालाचा मृत्यू.

यानि चान्यानि वीर्याणि द्वारकामावसन् भवान् । कर्ता द्रक्ष्याम्यहं तानि गेयानि कविभिर्भुवि

आणि द्वारकेत राहून तू जी इतर शौर्यकृत्ये करशील, ती मी पाहीन. ती पृथ्वीवर कवींनी गायली जातात.

अथ ते कालरूपस्य क्षपयिष्णोरमुष्य वै । अक्षौहिणीनां निधनं द्रक्ष्याम्यर्जुनसारथेः

आता अर्जुनाच्या रथावर बसलेल्या, काळाचं मूर्तिमंत रूप असलेल्या त्या परमेश्वराकडून या सर्व सैन्यांचं विनाश मी प्रत्यक्ष पाहणार आहे.

( मिश्र ) विशुद्धविज्ञानघनं स्वसंस्थया समाप्तसर्वार्थममोघवाञ्छितम् । स्वतेजसा नित्यनिवृत्तमाया गुणप्रवाहं भगवन्तमीमहि

आपण त्या भगवंताचे चिंतन करतो, जे शुद्ध ज्ञानाने भरलेले आहेत, स्वतःच्या स्वरूपात स्थित आहेत, ज्यांची सर्व उद्दिष्टे पूर्ण झालेली आहेत, ज्यांच्या इच्छा कधीच अपूर्ण राहत नाहीत, ज्यांच्या तेजामुळे त्यांना माया कधीच स्पर्श करत नाही, आणि जे सर्व गुणांचा स्रोत आहेत.

त्वामीश्वरं स्वाश्रयमात्ममायया विनिर्मिताशेषविशेषकल्पनम् । क्रीडार्थमद्यात्तमनुष्यविग्रहं नतोऽस्मि धुर्यं यदुवृष्णिसात्वताम्

मी त्या सर्वांचा आधार असलेल्या ईश्वराला नमस्कार करतो, ज्यांनी आपल्या मायेमुळे सर्व भेद निर्माण केले, आणि केवळ लीलेसाठी मानवाचा अवतार घेतला, जे यदु, वृष्णि आणि सात्वतांचा प्रमुख आहेत.

श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) एवं यदुपतिं कृष्णं भागवतप्रवरो मुनिः । प्रणिपत्याभ्यनुज्ञातो ययौ तद्दर्शनोत्सवः

श्रीशुक म्हणाले: अशा प्रकारे यदुपती कृष्णाला वंदन करून, त्या भक्तश्रेष्ठ ऋषीने त्यांची परवानगी घेऊन, त्या दर्शनाचा आनंद घेत निघून गेला.

भगवानपि गोविन्दो हत्वा केशिनमाहवे । पशूनपालयत् पालैः प्रीतैर्व्रजसुखावहः

भगवान गोविंदाने युद्धात केशिनाचा वध केला आणि मग आनंदी गवाल्यांसोबत गायी राखत व्रजवासीयांना सुख दिलं.

एकदा ते पशून् पालाःन् चारयन्तोऽद्रिसानुषु । चक्रुर्निलायनक्रीडाः चोरपालापदेशतः

एकदा गवळ्यांनी डोंगराच्या उतारावर गायी चारताना, त्यांनी चोर आणि राखणदार अशा दोन गटांत विभागून लपाछपीचा खेळ खेळला.

तत्रासन्कतिचिच्चोराः पालाश्च कतिचिन्नृप । मेषायिताश्च तत्रैके विजह्रुरकुतोभयाः

त्या खेळात काही जण चोर झाले, काही गवळे, तर काही मेंढ्या बनले; सगळे मिळून निर्धास्तपणे आनंदाने खेळू लागले.

मयपुत्रो महामायो व्योमो गोपालवेषधृक् । मेषायितानपोवाह प्रायश्चोरायितो बहून्

मायाचा पुत्र, मायावी व्योम, गवळ्याचा वेश धारण करून, मेंढ्यांचा प्रमुख बनून, चोरांची भूमिका करणाऱ्या अनेकांना घेऊन गेला.

गिरिदर्यां विनिक्षिप्य नीतं नीतं महासुरः । शिलया पिदधे द्वारं चतुःपञ्चावशेषिताः

त्या महादैत्याने त्यांना डोंगरातील एका गुहेत टाकले आणि चार-पाच जण सोडून बाकी सगळ्यांना आत बंद करून दगडाने दार लावलं.

तस्य तत्कर्म विज्ञाय कृष्णः शरणदः सताम् । गोपान् नयन्तं जग्राह वृकं हरिरिवौजसा

कृष्णाने, जे सत्पुरुषांना नेहमीच आश्रय देतात, त्याचे कृत्य ओळखून, तो गवळ्यांना नेत असताना, सिंह जसा लांडग्याला पकडतो तसा त्याला पकडून घेतलं.

स निजं रूपमास्थाय गिरीन्द्रसदृशं बली । इच्छन् विमोक्तुमात्मानं नाशक्नोद् ग्रहणातुरः

तो दैत्य आपल्या खऱ्या, डोंगरासारख्या प्रचंड रूपात आला आणि सुटण्याचा प्रयत्न करू लागला, पण कृष्णाच्या पकडीतून सुटू शकला नाही.

तं निगृह्याच्युतो दोर्भ्यां पातयित्वा महीतले । पश्यतां दिवि देवानां पशुमारममारयत्

अच्युताने त्याला दोन्ही हातांनी आवळून, जमिनीवर आपटून, देवता आकाशातून पाहत असताना, त्या पशूंच्या मारणाऱ्याचा वध केला.

गुहापिधानं निर्भिद्य गोपान् निःसार्य कृच्छ्रतः । स्तूयमानः सुरैर्गोपैः प्रविवेश स्वगोकुलम्

गुहेचं दार फोडून, कृष्णाने मोठ्या कष्टाने गवळ्यांना बाहेर काढलं आणि देवता व गवळे दोघांनीही त्याचं स्तुती करत तो आपल्या व्रजात परतला.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे व्योमासुरवधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या पूर्वार्धातील 'व्योमासुरवध' नावाचा सत्तेचाळीसावा अध्याय संपला.

कंसाज्ञया रामकृष्णौ मथुरां आनेतुं अक्रूरस्य नन्दगोकुलं प्रति गमनं तत्र रामकृष्णद्वारा तस्य सत्कारश्च - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) अक्रूरोऽपि च तां रात्रिं मधुपुर्यां महामतिः । उषित्वा रथमास्थाय प्रययौ नन्दगोकुलम्

श्रीशुक म्हणाले: अक्रूर त्या रात्री मथुरेत राहिला आणि सकाळी उठून रथावर बसून नंदाच्या गोकुळाकडे निघाला.

गच्छन् पथि महाभागो भगवत्यम्बुजेक्षणे । भक्तिं परामुपगत एवमेतदचिन्तयत्

रस्त्यावर जात असताना, त्या पुण्यवान अक्रूराच्या मनात कमळासारख्या डोळ्यांच्या भगवंताबद्दल गाढ भक्ती निर्माण झाली आणि तो मनाशी विचार करू लागला.

किं मयाऽऽचरितं भद्रं किं तप्तं परमं तपः । किं वाथाप्यर्हते दत्तं यद् द्रक्ष्याम्यद्य केशवम्

मी असं कोणतं पुण्य केलं, कोणती मोठी तपश्चर्या केली, किंवा कोणाला असं काय दान दिलं, की आज मला केशवाचं दर्शन मिळणार आहे?