श्रीमद्भागवतपुराणम्

नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभेः । रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्युः किल निदर्शितः

'नंदाच्या व्रजामध्ये आनकदुंदुभीचे दोन पुत्र, राम आणि कृष्ण राहतात. म्हणूनच माझा मृत्यू त्यांच्या हातून होईल असे सांगितले आहे.'

भवद्‍भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया । मञ्चाः क्रियन्तां विविधा मल्लरङ्‌गपरिश्रिताः । पौरा जानपदाः सर्वे पश्यन्तु स्वैरसंयुगम्

'तुम्ही दोघांनी येथे कुस्तीच्या खेळात त्यांचा वध करावा. विविध मंच तयार करा, सभोवती कुस्तीचे मैदान असू द्या, जेणेकरून सर्व नगरवासी आणि गावकरी हे युद्ध पाहू शकतील.'

महामात्र त्वया भद्र रङ्‌गद्वार्युपनीयताम् । द्विपः कुवलयापीडो जहि तेन ममाहितौ

'महामात्रा, तू कुस्तीच्या दरवाज्यावर कुबलयापीड हत्ती आण. तो माझ्या शत्रूंना तेथे ठार करो.'

आरभ्यतां धनुर्यागः चतुर्दश्यां यथाविधि । विशसन्तु पशून् मेध्यान् भूतराजाय मीढुषे

चौदाव्या दिवशी योग्य पद्धतीने धनुष्ययज्ञ सुरू करा. शुद्ध जनावरे आणा, ती सर्व प्राण्यांच्या अधिपती आणि कल्याण करणाऱ्या देवतेसाठी यज्ञात समर्पित करा.

इत्याज्ञाप्यार्थतन्त्रज्ञ आहूय यदुपुङ्‌गवम् । गृहीत्वा पाणिना पाणिं ततोऽक्रूरमुवाच ह

अशी आज्ञा दिल्यावर, व्यवहारात कुशल असलेल्या व्यक्तीस बोलावून, यादवांमधील श्रेष्ठ अक्रूर यांना जवळ घेतले आणि त्यांचा हात हातात धरून त्यांच्याशी बोलू लागले.

भो भो दानपते मह्यं क्रियतां मैत्रमादृतः । नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिषु

अहो दानशूर, कृपया माझ्याशी आदराने मैत्री करा. भोज आणि वृष्णी या कुळांमध्ये तुझ्यासारखा हितचिंतक दुसरा कोणी नाही.

अतस्त्वामाश्रितः सौम्य कार्यगौरवसाधनम् । यथेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद् विभुः

म्हणूनच, सौम्यस्वभावा, मी तुझ्यावर विश्वास ठेवला आहे, कारण तू मोठी कामे साध्य करू शकतोस. जसा इंद्राने विष्णूवर अवलंबून राहून आपला हेतू साध्य केला, तसाच मी तुझ्यावर विसंबलो आहे.

गच्छ नन्दव्रजं तत्र सुतौ आवानकदुन्दुभेः । आसाते तौ इहानेन रथेनानय मा चिरम्

नंदाच्या व्रजात जा. तिथे अनकदुंदुभीचे दोन पुत्र आहेत, तेथेच राहतात. या रथातून त्यांना ताबडतोब इथे घेऊन ये.

निसृष्टः किल मे मृत्युः देवैर्वैकुण्ठसंश्रयैः । तावानय समं गोपैः नन्दाद्यैः साभ्युपायनैः

म्हणतात की, माझा मृत्यू वैकुंठवासी देवांनी पाठवला आहे. त्या दोघांना नंद व इतर गोपांसह आणि त्यांच्या भेटवस्तूंनी इथे घेऊन ये.

घातयिष्य इहानीतौ कालकल्पेन हस्तिना । यदि मुक्तौ ततो मल्लैः घातये वैद्युतोपमैः

ते दोघे इथे आले की, मी त्यांना मृत्यूसमान हत्तीने ठार मारीन. जर ते त्यातून वाचले, तर विजेसारखे भयंकर मल्लांकडून त्यांचा वध करीन.

तयोर्निहतयोस्तप्तान् वसुदेवपुरोगमान् । तद्‍बन्धून् निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशार्हकान्

त्या दोघांचा वध झाल्यावर, वसुदेव व त्यांचे इतर दुःखी नातेवाईक, तसेच वृष्णी, भोज आणि दशार्ह या सर्वांचा मी नाश करीन.

उग्रसेनं च पितरं स्थविरं राज्यकामुकम् । तद्‍भ्रातरं देवकं च ये चान्ये विद्विषो मम

माझ्या राज्याची इच्छा असलेल्या वृद्ध पित्याला, उग्रसेनाला, त्याच्या भावाला देवकाला आणि माझे शत्रू असलेल्या इतर सर्वांना मी मारून टाकीन.

ततश्चैषा मही मित्र भवित्री नष्टकण्टका । जरासन्धो मम गुरुः द्विविदो दयितः सखा

मग, मित्रा, ही पृथ्वी सर्व विघ्नांपासून मुक्त होईल. जरासंध माझा गुरु आहे, द्विविद माझा प्रिय सखा आहे.

शम्बरो नरको बाणो मय्येव कृतसौहृदाः । तैरहं सुरपक्षीयान् हत्वा भोक्ष्ये महीं नृपान्

शंबर, नरक आणि बाण हे माझ्याशी मैत्रीने जोडले आहेत. त्यांच्या मदतीने मी देवपक्षातील राजांचा नाश करून पृथ्वीचा उपभोग घेईन.

एतज्ज्ञात्वाऽनय क्षिप्रं रामकृष्णाविहार्भकौ । धनुर्मखनिरीक्षार्थं द्रष्टुं यदुपुरश्रियम्

हे जाणून, जलदपणे रम व कृष्ण या खेळण्यात रममाण असलेल्या दोघांना धनुष्ययज्ञ पाहण्यासाठी आणि यादवांच्या नगरीचे वैभव बघण्यासाठी घेऊन ये.

श्रीअक्रूर उवाच - राजन् मनीषितं सध्र्यक् तव स्वावद्यमार्जनम् । सिद्ध्यसिद्ध्योः समं कुर्याद् दैवं हि फलसाधनम्

श्रीअक्रूर म्हणाले: राजन, तुझी आज्ञा योग्यच आहे, आणि शत्रूंचा नाश करणे हे तुझे कर्तव्य आहे. यश किंवा अपयश हे दोन्ही नशिबावर अवलंबून असते, कारण नशीबच फळ देणारे असते.

मनोरथान् करोत्युच्चैः जनो दैवहतानपि । युज्यते हर्षशोकाभ्यां तथाप्याज्ञां करोमि ते

माणसे आपली इच्छा पूर्ण करण्यासाठी खूप प्रयत्न करतात, जरी नशीब आडवे येत असले तरी. त्यांना आनंद आणि दुःख दोन्ही येते. तरीही मी तुझी आज्ञा पाळीन.

श्रीशुक उवाच - एवमादिश्य चाक्रूरं मन्त्रिणश्च विषृज्य सः । प्रविवेश गृहं कंसः तथाक्रूरः स्वमालयम्

श्रीशुक म्हणाले: अशा प्रकारे अक्रूराला आज्ञा देऊन आणि मंत्र्यांना सोडून, कंस आपल्या राजवाड्यात गेला आणि अक्रूरही आपल्या घरी परतला.

केशिवधः; नारदकृतं भगवतस्तवनं निलायन क्रीडायां व्योमासुरवधश्च श्रीशुक उवाच - ( मिश्र ) केशी तु कंसप्रहितः खुरैर्महीं महाहयो निर्जरयन्मनोजवः । सटावधूताभ्रविमानसङ्‌कुलं कुर्वन्नभो हेषितभीषिताखिलः

श्रीशुक म्हणाले: मग कंसाने पाठवलेला केशी नावाचा बलाढ्य घोडा, वाऱ्याच्या वेगाने धावणारा, आपल्या खुरांनी पृथ्वी तुडवत होता. त्याच्या अय्यरांनी आकाश हादरले आणि त्याच्या भीषण हिणकसाने सर्व लोक घाबरले.

विशालनेत्रो विकटास्यकोटरो बृहद्‌गलो नीलमहाम्बुदोपमः । दुराशयः कंसहितं चिकीर्षुः व्रजं स नम्दस्य जगाम कम्पयन्

त्याच्या मोठ्या डोळ्यांनी, भयानक तोंडाने, विशाल गळ्याने आणि गडद मेघासारख्या रंगाने, मनात वाईट हेतू धरून आणि कंसाची मदत करण्याच्या इच्छेने, तो नंदाच्या व्रजात गेला आणि व्रज थरथर कापू लागला.

तं त्रासयन्तं भगवान् स्वगोकुलं तद्धेषितैर्वालविघूर्णिताम्बुदम् । आत्मानमाजौ मृगयन्तमग्रणीः उपाह्वयत् स व्यनदन् मृगेन्द्रवत्

तो कृष्णाच्या गोकुळात भीती पसरवत होता, त्याच्या हिणकसाने आणि शेपटीने ढग हलवले जात होते. मग ग्वाळांचा प्रमुख असलेल्या भगवंताने त्याला लढाईसाठी हाक दिली आणि सिंहासारखा गर्जना केली.

स तं निशाम्याभिमुखो मखेन खं पिबन्निवाभ्यद्रवदत्यमर्षणः । जघान पद्‍भ्यामरविन्दलोचनं दुरासदश्चण्डजवो दुरत्ययः

तो यज्ञ करत असताना समोरून संतापाने जणू आकाशच गिळायला निघाला असावा, असा वेगाने धावला आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या त्याला पायांनी जबरदस्त मारला. त्याचा वेग इतका प्रचंड आणि सहन न होणारा होता.

तद् वञ्चयित्वा तमधोक्षजो रुषा प्रगृह्य दोर्भ्यां परिविध्य पादयोः । सावज्ञमुत्सृज्य धनुःशतान्तरे यथोरगं तार्क्ष्यसुतो व्यवस्थितः

पण अदृश्य परमेश्वराने रागाने त्याची फसवणूक केली, दोन्ही हातांनी त्याला पकडून पायांनी फिरवून, तिरस्काराने धनुष्याच्या शंभर अंतरावर फेकून दिलं, जसं गरुड सापाला उडवून टाकतो.

सः लब्धसंज्ञः पुनरुत्थितो रुषा व्यादाय केशी तरसाऽऽपतद्धरिम् । सोऽप्यस्य वक्त्रे भुजमुत्तरं स्मयन् प्रवेशयामास यथोरगं बिले

शुद्धीवर येऊन केशी पुन्हा रागाने उठला आणि वेगाने श्रीकृष्णावर तोंड उघडून झेपावला. पण कृष्णाने हसत-हसत आपला हात त्याच्या तोंडात घातला, जसा साप आपल्या बिलात जातो.

दन्ता निपेतुर्भगवद्‍भुजस्पृशः ते केशिनस्तप्तमयस्पृशो यथा । बाहुश्च तद्देहगतो महात्मनो यथाऽऽमयः संववृधे उपेक्षितः

भगवंताचा हात त्याच्या दातांना लागल्यावर, ते गरम लोखंडासारखे तुटून पडले. त्या राक्षसाच्या शरीरात गेलेला तो महान हात, दुर्लक्षिलेल्या लोखंडाच्या कडेसारखा वाढत गेला.

समेधमानेन स कृष्णबाहुना निरुद्धवायुश्चरणांश्च विक्षिपन् । प्रस्विन्नगात्रः परिवृत्तलोचनः पपात लेण्डं विसृजन् क्षितौ व्यसुः

कृष्णाचा हात आत वाढत चालल्याने, त्याचा श्वास थांबला, हातपाय फडफडू लागले, अंग घामाघूम झाले, डोळे फिरू लागले आणि तो रक्त ओकता-ओकता प्राण सोडून जमिनीवर कोसळला.

तद्देहतः कर्कटिकाफलोपमाद् व्यसोरपाकृष्य भुजं महाभुजः । अविस्मितोऽयत्‍नहतारिरुत्स्मयैः प्रसूनवर्षैर्दिविषद्‌भिरीडितः

त्या केशीच्या शरीरातून, जणू करवंदाच्या फळासारखं, श्रीकृष्णाने आपला हात बाहेर काढला. शत्रू सहज मारला तरीही तो न विस्मित झाला, न गर्व केला. देवांनी फुलांची वृष्टी करून त्याचा सन्मान केला.

( अनुष्टुप् ) देवर्षिरुपसङ्‌गम्य भागवतप्रवरो नृप । कृष्णमक्लिष्टकर्माणं रहस्येतदभाषत

राजा, मग भक्तांमध्ये श्रेष्ठ असलेला दिव्य ऋषी तेथे आला आणि निष्कलंक कर्म करणाऱ्या कृष्णाला हे रहस्य सांगितले.

कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् योगेश जगदीश्वर । वासुदेवाखिलावास सात्वतां प्रवर प्रभो

कृष्णा, कृष्णा, अपरिमित आत्मा, योगाचा स्वामी, विश्वाचा अधिपती, वासुदेव, सर्वांचा आधार, सात्वतांमध्ये श्रेष्ठ, प्रभो!