श्रीमद्भागवतपुराणम्

( मिश्र ) तं आपतन्तं स निगृह्य शृङ्‌गयोः पदा समाक्रम्य निपात्य भूतले । निष्पीडयामास यथाऽऽर्द्रमम्बरं कृत्वा विषाणेन जघान सोऽपतत्

तो पुन्हा धावत येताच कृष्णाने त्याला शिंगांनी पकडले, पायाने दाबून जमिनीवर आदळले, ओले कपडे पिळावेत तसे त्याला पिळले आणि मग शिंगाने मारले. त्यामुळे अरिष्ट खाली कोसळला.

असृग् वमन् मूत्रशकृत् समुत्सृजन् क्षिपंश्च पादाननवस्थितेक्षणः । जगाम कृच्छ्रं निर्‌ऋतेरथ क्षयं पुष्पैः किरन्तो हरिमीडिरे सुराः

अरिष्टाने तोंडातून रक्त, लघवी आणि मल सोडले, पाय झाडू लागला, डोळे स्थिर राहिले नाहीत. तो फार यातना भोगून अखेर मृत्युमुखी पडला. देवांनी कृष्णावर फुलांचा वर्षाव केला आणि त्याचे स्तुती केली.

( अनुष्टुप् ) एवं कुकुद्मिनं हत्वा स्तूयमानः द्विजातिभिः । विवेश गोष्ठं सबलो गोपीनां नयनोत्सवः

अशा प्रकारे कुकुद्मिन राक्षसाचा वध करून, द्विजांच्या स्तुतीने कृष्ण आणि बलराम गोठ्यात आले. गोपींच्या डोळ्यांसाठी तो मोठा आनंदाचा क्षण होता.

अरिष्टे निहते दैत्ये कृष्णेनाद्‍भुतकर्मणा । कंसायाथाह भगवान् नारदो देवदर्शनः

कृष्णाने अद्भुत पराक्रम करून अरिष्ट दैत्याचा वध केला तेव्हा देवदर्शी नारद भगवंत कंसाजवळ गेले.

यशोदायाः सुतां कन्यां देवक्याः कृष्णमेव च । रामं च रोहिणीपुत्रं वसुदेवेन बिभ्यता

त्यांनी कंसाला सांगितले की, यशोदेची कन्या, देवकीचा कृष्ण आणि रोहिणीचा पुत्र राम, हे सर्व घाबरलेल्या वसुदेवाने सांभाळायला दिले आहेत.

न्यस्तौ स्वमित्रे नन्दे वै याभ्यां ते पुरुषा हताः । निशम्य तद्‍भोजपतिः कोपात् प्रचलितेन्द्रियः

वसुदेवाने हे दोघे नंदाच्या स्वाधीन केले, ज्यांच्यामुळे तुझे लोक मारले गेले. हे ऐकून भोजराज कंस रागाने संतापला.

निशातमसिमादत्त वसुदेवजिघांसया निवारितो नारदेन तत्सुतौ मृत्युमात्मनः

कंसाने वसुदेवाचा वध करण्यासाठी तीक्ष्ण तलवार उचलली, पण नारदाने त्याला थांबवले आणि सांगितले की हे दोघेच त्याच्या मृत्यूचे कारण आहेत.

ज्ञात्वा लोहमयैः पाशैः बबन्ध सह भार्यया । प्रतियाते तु देवर्षौ कंस आभाष्य केशिनम्

हे समजताच कंसाने वसुदेव आणि त्याच्या पत्नीला लोखंडी साखळ्यांनी बांधले. देवर्षी निघून गेल्यावर कंसाने केशिनाला बोलावले.

प्रेषयामास हन्येतां भवता रामकेशवौ । ततो मुष्टिकचाणूर शलतोशलकादिकान्

त्याने सांगितले, 'तू जाऊन राम आणि केशवाचा वध कर. मग मुश्टिक, चाणूर, शल, तोशल आणि इतरांना पाठव.'

अमात्यान् हस्तिपांश्चैव समाहूयाह भोजराट् । भो भो निशम्यतामेतद् वीरचाणूरमुष्टिकौ

भोजराजाने आपल्या मंत्र्यांना आणि हस्तिपालांना बोलावून सांगितले, 'हे ऐका, हे वीर चाणूर आणि मुश्टिक आहेत.'

नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभेः । रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्युः किल निदर्शितः

'नंदाच्या व्रजामध्ये आनकदुंदुभीचे दोन पुत्र, राम आणि कृष्ण राहतात. म्हणूनच माझा मृत्यू त्यांच्या हातून होईल असे सांगितले आहे.'

भवद्‍भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया । मञ्चाः क्रियन्तां विविधा मल्लरङ्‌गपरिश्रिताः । पौरा जानपदाः सर्वे पश्यन्तु स्वैरसंयुगम्

'तुम्ही दोघांनी येथे कुस्तीच्या खेळात त्यांचा वध करावा. विविध मंच तयार करा, सभोवती कुस्तीचे मैदान असू द्या, जेणेकरून सर्व नगरवासी आणि गावकरी हे युद्ध पाहू शकतील.'

महामात्र त्वया भद्र रङ्‌गद्वार्युपनीयताम् । द्विपः कुवलयापीडो जहि तेन ममाहितौ

'महामात्रा, तू कुस्तीच्या दरवाज्यावर कुबलयापीड हत्ती आण. तो माझ्या शत्रूंना तेथे ठार करो.'

आरभ्यतां धनुर्यागः चतुर्दश्यां यथाविधि । विशसन्तु पशून् मेध्यान् भूतराजाय मीढुषे

चौदाव्या दिवशी योग्य पद्धतीने धनुष्ययज्ञ सुरू करा. शुद्ध जनावरे आणा, ती सर्व प्राण्यांच्या अधिपती आणि कल्याण करणाऱ्या देवतेसाठी यज्ञात समर्पित करा.

इत्याज्ञाप्यार्थतन्त्रज्ञ आहूय यदुपुङ्‌गवम् । गृहीत्वा पाणिना पाणिं ततोऽक्रूरमुवाच ह

अशी आज्ञा दिल्यावर, व्यवहारात कुशल असलेल्या व्यक्तीस बोलावून, यादवांमधील श्रेष्ठ अक्रूर यांना जवळ घेतले आणि त्यांचा हात हातात धरून त्यांच्याशी बोलू लागले.

भो भो दानपते मह्यं क्रियतां मैत्रमादृतः । नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिषु

अहो दानशूर, कृपया माझ्याशी आदराने मैत्री करा. भोज आणि वृष्णी या कुळांमध्ये तुझ्यासारखा हितचिंतक दुसरा कोणी नाही.

अतस्त्वामाश्रितः सौम्य कार्यगौरवसाधनम् । यथेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद् विभुः

म्हणूनच, सौम्यस्वभावा, मी तुझ्यावर विश्वास ठेवला आहे, कारण तू मोठी कामे साध्य करू शकतोस. जसा इंद्राने विष्णूवर अवलंबून राहून आपला हेतू साध्य केला, तसाच मी तुझ्यावर विसंबलो आहे.

गच्छ नन्दव्रजं तत्र सुतौ आवानकदुन्दुभेः । आसाते तौ इहानेन रथेनानय मा चिरम्

नंदाच्या व्रजात जा. तिथे अनकदुंदुभीचे दोन पुत्र आहेत, तेथेच राहतात. या रथातून त्यांना ताबडतोब इथे घेऊन ये.

निसृष्टः किल मे मृत्युः देवैर्वैकुण्ठसंश्रयैः । तावानय समं गोपैः नन्दाद्यैः साभ्युपायनैः

म्हणतात की, माझा मृत्यू वैकुंठवासी देवांनी पाठवला आहे. त्या दोघांना नंद व इतर गोपांसह आणि त्यांच्या भेटवस्तूंनी इथे घेऊन ये.

घातयिष्य इहानीतौ कालकल्पेन हस्तिना । यदि मुक्तौ ततो मल्लैः घातये वैद्युतोपमैः

ते दोघे इथे आले की, मी त्यांना मृत्यूसमान हत्तीने ठार मारीन. जर ते त्यातून वाचले, तर विजेसारखे भयंकर मल्लांकडून त्यांचा वध करीन.

तयोर्निहतयोस्तप्तान् वसुदेवपुरोगमान् । तद्‍बन्धून् निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशार्हकान्

त्या दोघांचा वध झाल्यावर, वसुदेव व त्यांचे इतर दुःखी नातेवाईक, तसेच वृष्णी, भोज आणि दशार्ह या सर्वांचा मी नाश करीन.

उग्रसेनं च पितरं स्थविरं राज्यकामुकम् । तद्‍भ्रातरं देवकं च ये चान्ये विद्विषो मम

माझ्या राज्याची इच्छा असलेल्या वृद्ध पित्याला, उग्रसेनाला, त्याच्या भावाला देवकाला आणि माझे शत्रू असलेल्या इतर सर्वांना मी मारून टाकीन.

ततश्चैषा मही मित्र भवित्री नष्टकण्टका । जरासन्धो मम गुरुः द्विविदो दयितः सखा

मग, मित्रा, ही पृथ्वी सर्व विघ्नांपासून मुक्त होईल. जरासंध माझा गुरु आहे, द्विविद माझा प्रिय सखा आहे.

शम्बरो नरको बाणो मय्येव कृतसौहृदाः । तैरहं सुरपक्षीयान् हत्वा भोक्ष्ये महीं नृपान्

शंबर, नरक आणि बाण हे माझ्याशी मैत्रीने जोडले आहेत. त्यांच्या मदतीने मी देवपक्षातील राजांचा नाश करून पृथ्वीचा उपभोग घेईन.

एतज्ज्ञात्वाऽनय क्षिप्रं रामकृष्णाविहार्भकौ । धनुर्मखनिरीक्षार्थं द्रष्टुं यदुपुरश्रियम्

हे जाणून, जलदपणे रम व कृष्ण या खेळण्यात रममाण असलेल्या दोघांना धनुष्ययज्ञ पाहण्यासाठी आणि यादवांच्या नगरीचे वैभव बघण्यासाठी घेऊन ये.

श्रीअक्रूर उवाच - राजन् मनीषितं सध्र्यक् तव स्वावद्यमार्जनम् । सिद्ध्यसिद्ध्योः समं कुर्याद् दैवं हि फलसाधनम्

श्रीअक्रूर म्हणाले: राजन, तुझी आज्ञा योग्यच आहे, आणि शत्रूंचा नाश करणे हे तुझे कर्तव्य आहे. यश किंवा अपयश हे दोन्ही नशिबावर अवलंबून असते, कारण नशीबच फळ देणारे असते.

मनोरथान् करोत्युच्चैः जनो दैवहतानपि । युज्यते हर्षशोकाभ्यां तथाप्याज्ञां करोमि ते

माणसे आपली इच्छा पूर्ण करण्यासाठी खूप प्रयत्न करतात, जरी नशीब आडवे येत असले तरी. त्यांना आनंद आणि दुःख दोन्ही येते. तरीही मी तुझी आज्ञा पाळीन.

श्रीशुक उवाच - एवमादिश्य चाक्रूरं मन्त्रिणश्च विषृज्य सः । प्रविवेश गृहं कंसः तथाक्रूरः स्वमालयम्

श्रीशुक म्हणाले: अशा प्रकारे अक्रूराला आज्ञा देऊन आणि मंत्र्यांना सोडून, कंस आपल्या राजवाड्यात गेला आणि अक्रूरही आपल्या घरी परतला.

केशिवधः; नारदकृतं भगवतस्तवनं निलायन क्रीडायां व्योमासुरवधश्च श्रीशुक उवाच - ( मिश्र ) केशी तु कंसप्रहितः खुरैर्महीं महाहयो निर्जरयन्मनोजवः । सटावधूताभ्रविमानसङ्‌कुलं कुर्वन्नभो हेषितभीषिताखिलः

श्रीशुक म्हणाले: मग कंसाने पाठवलेला केशी नावाचा बलाढ्य घोडा, वाऱ्याच्या वेगाने धावणारा, आपल्या खुरांनी पृथ्वी तुडवत होता. त्याच्या अय्यरांनी आकाश हादरले आणि त्याच्या भीषण हिणकसाने सर्व लोक घाबरले.