श्रीमद्भागवतपुराणम्

(इंद्रवज्रा) भक्तेषु गोविन्दसरूपकर्त्री प्रेमैकधर्त्री भवरोगहन्त्री । सा त्वं च तिष्ठस्व सुधैर्यसंश्रया निरंतरं वैष्णवमानसानि

'हे भक्ती, भक्तांमध्ये तू गोविंदाचे स्वरूप निर्माण करतेस, प्रेम टिकवतेस आणि संसाररूपी रोग नष्ट करतेस. म्हणून तू नेहमी दृढ निश्चयाने वैष्णवांच्या हृदयात राहा.'

(उपेंद्रवज्रा) ततोऽपि दोषाः कलिजा इमे त्वां द्रष्टुं न शक्ताः प्रभवोऽपि लोके । एवं तदाज्ञावसरेऽपि भक्तिः तदा निषण्णा हरिदासचित्ते

म्हणूनच, कलियुगातील दोष तुला पाहू शकत नाहीत, त्यांच्या शक्तीला जगात वाव नाही; म्हणून ऋषींच्या आज्ञेने भक्ती हरिदासांच्या हृदयात स्थिर झाली.

(मालिनी) सकलभुवनमध्ये निर्धनास्तेऽपि धन्या निवसति हृदि येषां श्रीहरेर्भक्तिरेका । हरिरपि निजलोकं सर्वथातो विहाय प्रविशति हृदि तेषां भक्तिसूत्रोपनद्धः

सर्व जगात जरी कोणी गरीब असला, तरी ज्याच्या हृदयात श्रीहरिप्रती भक्ती आहे तो खरा धन्य; कारण हरि देखील आपला लोक सोडून, भक्तीच्या दोऱ्याने बांधला जाऊन, त्यांच्या हृदयात प्रवेश करतो.

(वसंततिलका) ब्रूमोऽद्य ते किमधिकं महमानमेवं ब्रह्मात्मकस्य भुवि भागवताभिधस्य । यत्संश्रयात् निगदिते लभते सुवक्ता श्रोतापि कृष्णसमतामलमन्यधर्मैः

आज भागवत म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या, पृथ्वीवरील ब्रह्मस्वरूप अशा महात्म्याचे अधिक काय वर्णन करावे? त्याच्या आश्रयाने, त्याच्या शब्दांचा वक्ता आणि श्रोता दोघेही कृष्णासमान निर्मळता मिळवतात, जी इतर कोणत्याही धर्माने मिळत नाही.

श्रीमद्‌भागवतमाहात्म्यम् - चतुर्थोऽध्यायः सप्ताहकथायां भगवतः प्रादुर्भावः, गोकर्णोपाख्यानारम्भश्च सूत उवाच - (अनुष्टुप्) अथ वैष्णवचित्तेषु दृष्ट्वा भक्तिं अलौकिकीम् । निजलोकं परित्यज्य भगवान् भक्तवत्सलः

सूता म्हणाले: वैष्णवांच्या हृदयात असलेली अद्भुत भक्ती पाहून, भक्तवत्सल भगवान आपला लोक सोडून आले.

वनमाली घनश्यामः पीतवासा मनोहरः । काञ्चीकलापरुचिरो लसन् मुकुटकुण्डलः

त्यांच्या गळ्यात वनफुलांची माळ होती, ते घनश्याम, पिवळ्या वस्त्रात, मोहक रूपाचे, सोन्याच्या कमरपट्ट्याने शोभिवंत, तेजस्वी मुकुट आणि कुंडले घातलेले होते.

त्रिभङ्‌गललितश्चारु कौस्तुभेन विराजितः । कोटिमन्मथलावण्यो हरिचन्दनचर्चितः

तीन वाकलेल्या सुंदर मुद्रेत, कौस्तुभमणीने शोभलेले, कोट्यावधी मदनांपेक्षा देखणे, आणि हरिचंदनाचा सुगंध लावलेले होते.

परमानन्द चिन्मूर्तिः मधुरो मुरलीधरः । आविवेश स्वभक्तानां हृदयानि अमलानि च

परम आनंदमय आणि चैतन्यस्वरूप, मधुर, मुरलीधर असे ते भगवंत आपल्या भक्तांच्या निर्मळ हृदयात प्रवेशले.

वैकुण्ठवासिनो ये च वैष्णवा उद्धवादयः । तत्कथाश्रवणार्थं ते गूढरूपेण संस्थिताः

वैकुण्ठात आलेले जे वैष्णव, उध्दव वगैरे, या कथा ऐकण्यासाठी इथे गुप्त रूपात आहेत.

तदा जयजयारावो रसपुष्टिरलौकिकी । चूर्णप्रसून वृष्टिश्च मुहुः शंखरवोऽप्यभूत्

त्या वेळी जयजयकाराचा गजर झाला, अद्भुत आनंदाची लहर पसरली, पुन्हा पुन्हा फुलांच्या पूडांचा वर्षाव झाला आणि शंखनादही ऐकू आला.

तत् सभासंस्थितानां च देहगेहात्मविस्मृतिः । दृष्ट्वा च तन्मयावस्थां नारदो वाक्यमब्रवीत्

त्या सभेत बसलेल्या सर्वांना देह, घर आणि स्वतःची जाणीव राहिली नाही; त्यांची ती तन्मय अवस्था पाहून नारदांनी बोलायला सुरुवात केली.

(वंशस्थ) अलौकिकोऽयं महिमा मुनीश्वराः सप्ताहजन्योऽद्य विलोकितो मया । मूढाः शठा ये पशुपक्षिणोऽत्र सर्वेऽपि निष्पापतमा भवन्ति

मुनीश्वरांनो, आज या सात दिवसांच्या यज्ञामुळे घडलेली ही अद्भुत महिमा मी पाहिली. इथे असलेले अज्ञानी, कपटी, जनावरं आणि पक्षीदेखील सर्व पापमुक्त होतात.

(उपेंद्रवज्रा) अतो नृलोके ननु नास्ति किंचित् चित्तस्य शोधाय कलौ पवित्रम् । अघौघविध्वंसकरं तथैव कथासमानं भुवि नास्ति चान्यत्

माणसांच्या जगात कलियुगात मन शुद्ध करणारे, पापांचा नाश करणारे या कथा ऐकण्यासारखे दुसरे काहीच नाही.

(इंद्रवज्रा) के के विशुद्ध्यन्ति वदन्तु मह्यं सप्ताहयज्ञेन कथामयेन । कृपालुभिर्लोकहितं विचार्य प्रकाशितः कोऽपि नवीनमार्गः

या कथा असलेल्या सात दिवसांच्या यज्ञामुळे कोण शुद्ध होतात, ते मला सांगा. लोकांच्या भल्यासाठी कोणत्या दयाळू माणसाने नवा मार्ग दाखवला आहे का?

कुमारा ऊचुः - (वंशस्थ) ये मानवाः पापकृतस्तु सर्वदा सदा दुराचाररता विमार्गगाः । क्रोधाग्निदग्धाः कुटिलाश्च कामिनः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

कुमार म्हणाले — जे नेहमी पाप करतात, वाईट वागण्यात रमतात, चुकीच्या वाटेने जातात, रागाने जळतात, वाकडे आणि वासनेने भरलेले आहेत — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांना शुद्ध करतात.

सत्यन हीना पितृमातृदूषकाः तृष्णाकुलाचाश्रमधर्मवर्जिताः । ये दाम्भिका मत्सरिणोऽपि हिंसकाः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

जे खोटे बोलतात, आईवडिलांचा अपमान करतात, इच्छा आणि तृष्णेने भरलेले आहेत, आश्रमधर्म पाळत नाहीत, दांभिक, मत्सरी आणि हिंसक आहेत — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांनाही शुद्ध करतात.

पञ्चोग्रपापात् छलछद्मकारिणः क्रूराः पिशाचा इव निर्दयाश्च ये । ब्रह्मस्वपुष्टा व्यभिचारकारिणः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

जे पाच मोठी पापं करतात, फसवणूक करतात, क्रूर आणि पिशाच्चांसारखे निर्दयी आहेत, ब्रह्मधनावर जगतात आणि व्यभिचार करतात — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांनाही शुद्ध करतात.

कायेन वाचा मनसापि पातकं नित्यं प्रकुर्वन्ति शठा हठेन ये । परस्वपुष्टा मलिना दुराशयाः सप्ताहयज्ञेन कलौ पुनन्ति ते

जे नेहमी शरीराने, वाणीने आणि मनाने पाप करतात, कपटी आणि हट्टी आहेत, दुसऱ्याच्या संपत्तीवर जगतात, अपवित्र आणि वाईट हेतूचे आहेत — कलियुगात हे सात दिवसांचे यज्ञ त्यांनाही शुद्ध करतात.

(अनुष्टुप्) अत्र ते कीर्तयिष्याम इतिहासं पुरातनम् । यस्य श्रवणमात्रेण पापहानिः प्रजायते

इथे मी तुला एक जुनी गोष्ट सांगतो, जी फक्त ऐकली तरी पापांचा नाश होतो.

तुंगभद्रातटे पूर्वं अभूत् पत्तनमुत्तमम् । यत्र वर्णाः स्वधर्मेण सत्यसत्कर्मतत्पराः

तुंगभद्रेच्या काठावर पूर्वी एक उत्तम नगर होते, जिथे सर्व वर्णांचे लोक आपापल्या धर्माने, सत्य आणि चांगल्या कर्मात मग्न होते.

आत्मदेवः पुरे तस्मिन् सर्ववेद विशारदः । श्रौतस्मार्तेषु निष्णातो द्वितीय इव भास्करः

त्या नगरीत आत्मदेव नावाचा, सर्व वेदांमध्ये पारंगत, श्रुतीस्मृतीत निपुण, जणू दुसरा सूर्यच होता.

भिक्षुको वित्तवान् लोके तत्प्रिया धुन्धुली स्मृता । स्ववाक्यस्थापिका नित्यं सुन्दरी सुकुलोद्‌भवा

एक भिक्षुक, जगात धनवान, त्याची प्रिय पत्नी धुंधुली म्हणून ओळखली जाई, नेहमी आपल्या शब्दावर ठाम, सुंदर आणि चांगल्या घरात जन्मलेली होती.

लोकवार्तारता क्रूरा प्रायशो बहुजल्पिका । शूरा च गृहकृत्येषु कृपणा कलहप्रिया

ती worldly गोष्टींमध्ये रमणारी, क्रूर, बहुतेक वेळा बोलकी, घरकामात कुशल, कंजूष आणि भांडणप्रिय होती.

एवं निवसतोः प्रेम्णा दंपत्यो रममाणयोः । अर्थाः कामास्तयोरासन् न सुखाय गृहादिकम्

अशा प्रकारे, त्या दोघांनी प्रेमाने एकत्र राहत आनंद घेतला, पण त्यांचे धन आणि इच्छा घरात सुख देऊ शकले नाहीत.

पश्चात् धर्माः समारब्धाः ताभ्यां संतानहेतवे । गोभूहिरण्यवासांसि दीनेभ्यो यच्छतः सदा

नंतर, संतानासाठी त्यांनी धर्मकृत्ये सुरू केली, नेहमीच गायी, जमीन, सोने आणि वस्त्रे गरजू लोकांना देत राहिले.

धनार्धं धर्ममार्गेण ताभ्यां नीतं तथापि च । न पुत्रो नापि वा पुत्री ततश्चिन्तातुरो भृशम्

त्यांनी आपले अर्धे धन धर्माच्या मार्गात खर्च केले, तरीही त्यांना ना मुलगा झाला ना मुलगी, म्हणून ते फारच चिंतेत पडले.

एकदा स तु द्विजो दुःखाद् गृहं त्यक्त्वा वनं गतः । मध्याह्ने तृषितो जातः तडागं समुपेयिवान्

एकदा त्या द्विजानंना दुःखाने घर सोडून तो जंगलात गेला. दुपारी तहान लागली म्हणून तो एका तळ्याकडे गेला.

पीत्वा जलं निषण्णस्तु प्रजादुःखेन कर्शितः । मुहूर्तादपि तत्रैव संन्यासी कश्चित् आगतः

पाणी प्यायल्यावर तो तिथेच बसला, मुलाबाळांच्या दुःखाने तो खंगला होता. थोड्याच वेळात तिथे एक संन्यासी आला.

दृष्ट्वा पीतजलं तं तु विप्रो यातस्तदन्तिकम् । नत्वा च पादयोस्तस्य निःश्वसन् संस्थितः पुरः

पाणी प्यायलेला तो ब्राह्मण त्याला पाहून जवळ गेला. त्याच्या पायांना वाकून नमस्कार केला आणि खोल श्वास घेत समोर उभा राहिला.