श्रीमद्भागवतपुराणम्

स वै भगवतः श्रीमत्पादस्पर्शहताशुभः। भेजे सर्पवपुर्हित्वा रूपं विद्याधरार्चितम्

भगवंताच्या पवित्र पायांच्या स्पर्शाने त्याचे सगळे दोष नाहीसे झाले; सापाचे रूप सोडून त्याने विद्याधरांनी पूजलेले सुंदर रूप धारण केले.

तमपृच्छद्धृषीकेशः प्रणतं समवस्थितम्। दीप्यमानेन वपुषा पुरुषं हेममालिनम्

तेव्हा हृषीकेश त्या नम्रपणे उभ्या असलेल्या, तेजस्वी, सुवर्णमाळ घातलेल्या पुरुषाला विचारू लागले.

को भवान्परया लक्ष्म्या रोचतेऽद्भुतदर्शनः। कथं जुगुप्सितामेतां गतिं वा प्रापितोऽवशः

तू कोण आहेस, जो इतक्या दिव्य तेजाने उजळून निघालायस? आणि तुला या निंद्य अवस्थेत कसा पडावं लागलं?

सर्प उवाच। अहं विद्याधरः कश्चित्सुदर्शन इति श्रुतः। श्रिया स्वरूपसम्पत्त्या विमानेनाचरन्दिशः

साप म्हणाला — मी एक विद्याधर आहे, माझं नाव सुदर्शन आहे. मी सौंदर्य आणि संपत्तीने प्रसिद्ध असून, विमानातून सर्व दिशांना फिरायचो.

ऋषीन्विरूपाङ्गिरसः प्राहसं रूपदर्पितः। तैरिमां प्रापितो योनिं प्रलब्धैः स्वेन पाप्मना

विरूप आणि अङ्गिरस या ऋषींनी त्यांच्या रूपाचा गर्व करून माझी हसत खिल्ली उडवली. त्यांच्या शापामुळे, आणि माझ्या स्वतःच्या पापामुळे, मला या जन्मात यावं लागलं.

शापो मेऽनुग्रहायैव कृतस्तैः करुणात्मभिः। यदहं लोकगुरुणा पदा स्पृष्टो हताशुभः

त्या दयाळू ऋषींनी दिलेला शाप माझ्या कल्याणासाठीच होता; कारण जेव्हा मला लोकांचे गुरु असलेल्या परमेश्वराच्या पायाचा स्पर्श झाला, तेव्हा माझं सर्व अशुभ नष्ट झालं.

तं त्वाहं भवभीतानां प्रपन्नानां भयापहम्। आपृच्छे शापनिर्मुक्तः पादस्पर्शादमीवहन्

आता मी शापातून मुक्त झालो आहे. जे लोक संसाराच्या भीतीने घाबरले आहेत आणि शरण आले आहेत, त्यांची भीती दूर करणाऱ्या प्रभू, मी तुमच्या पायाचा स्पर्श मिळवून, तुमची परवानगी मागतो की मला आता जाऊ द्या.

प्रपन्नोऽस्मि महायोगिन्महापुरुष सत्पते। अनुजानीहि मां देव सर्वलोकेश्वरेश्वर

महान योगी, श्रेष्ठ पुरुष, सज्जनांचा स्वामी, मी तुमच्या चरणी शरण आलो आहे. सर्व लोकांचे आणि त्यांच्या स्वाम्यांचे प्रभो, मला परवानगी द्या.

ब्रह्मदण्डाद्विमुक्तोऽहं सद्यस्तेऽच्युत दर्शनात्। यन्नाम गृह्णन्नखिलान्श्रोतॄनात्मानमेव च। सद्यः पुनाति किं भूयस्तस्य स्पृष्टः पदा हि ते

अच्युत, तुमचं दर्शन होताच मी ब्रह्मदेवाच्या शापातून लगेच मुक्त झालो. तुमचं नाव उच्चारलं की सर्व ऐकणाऱ्यांचं आणि स्वतःचं मन लगेच पवित्र होतं, मग तुमच्या पायाचा स्पर्श मिळाल्यावर तर किती अधिक पुण्य होत असेल!

इत्यनुज्ञाप्य दाशार्हं परिक्रम्याभिवन्द्य च। सुदर्शनो दिवं यातः कृच्छ्रान्नन्दश्च मोचितः

दाशार्ह वंशजाची परवानगी घेऊन, त्यांची प्रदक्षिणा करून आणि नमस्कार करून, सुदर्शन स्वर्गात गेला आणि नंद संकटातून मुक्त झाला.

निशाम्य कृष्णस्य तदात्मवैभवं। व्रजौकसो विस्मितचेतसस्ततः। समाप्य तस्मिन्नियमं पुनर्व्रजं। नृपाययुस्तत्कथयन्त आदृताः

कृष्णाचं अद्भुत सामर्थ्य पाहून, व्रजवासी मनापासून आश्चर्यचकित झाले. तिथलं व्रत पूर्ण करून, ते आनंदाने त्या घडलेल्या गोष्टी सांगत पुन्हा व्रजात परतले.

कदाचिदथ गोविन्दो रामश्चाद्भुतविक्रमः। विजह्रतुर्वने रात्र्यां मध्यगौ व्रजयोषिताम्

एकदा गोविंद आणि अद्भुत पराक्रम असलेला राम, व्रजच्या स्त्रियांच्या मध्ये, रात्रीच्या वेळी वनात आनंदाने विहार करत होते.

उपगीयमानौ ललितं स्त्रीजनैर्बद्धसौहृदैः। स्वलङ्कृतानुलिप्ताङ्गौ स्रग्विनौ विरजोऽम्बरौ

ते दोघे सुंदर अलंकारांनी आणि सुगंधी उटणं लावून, हार घालून आणि स्वच्छ वस्त्र परिधान करून, मैत्रीने बांधलेल्या व्रजस्त्रियांकडून गोड गाणं ऐकत होते.

निशामुखं मानयन्तावुदितोडुपतारकम्। मल्लिकागन्धमत्तालि जुष्टं कुमुदवायुना

रात्रीची सुरुवात होताच, चंद्र आणि तारे उगवले. कमळाच्या वाऱ्यावरून मल्लिकेचा सुगंध आणि मदमस्त भुंगे हवेत भरून गेले होते.

जगतुः सर्वभूतानां मनःश्रवणमङ्गलम्। तौ कल्पयन्तौ युगपत्स्वरमण्डलमूर्च्छितम्

ते दोघे एकत्र गात होते, त्यांच्या गाण्याने सर्व जीवांच्या मनाला आणि कानांना आनंद मिळत होता. त्यांनी एकाच वेळी सुंदर स्वरांची गुंफण केली.

गोप्यस्तद्गीतमाकर्ण्य मूर्च्छिता नाविदन्नृप। स्रंसद्दुकूलमात्मानं स्रस्तकेशस्रजं ततः

गोपींनी ते गाणं ऐकलं आणि त्या इतक्या हरखल्या की त्यांना भान राहिलं नाही; त्यांची वस्त्रं सैल झाली, केस आणि हार सुटले.

एवं विक्रीडतोः स्वैरं गायतोः सम्प्रमत्तवत्। शङ्खचूड इति ख्यातो धनदानुचरोऽभ्यगात्

अशा प्रकारे कृष्ण आणि राम मोकळेपणाने खेळत आणि गात असताना, कुबेराचा सेवक म्हणून प्रसिद्ध असलेला शंखचूड तिथे आला.

तयोर्निरीक्षतो राजंस्तन्नाथं प्रमदाजनम्। क्रोशन्तं कालयामास दिश्युदीच्यामशङ्कितः

कृष्ण आणि राम पाहत असताना, त्या राजाने स्त्रियांना एकत्र पाहून आणि त्यांना रडताना ऐकून, कोणतीही भीती न बाळगता त्यांना उत्तर दिशेला घेऊन जाऊ लागला.

क्रोशन्तं कृष्ण रामेति विलोक्य स्वपरिग्रहम्। यथा गा दस्युना ग्रस्ता भ्रातरावन्वधावताम्

स्त्रिया 'कृष्णा! रामा!' असं ओरडू लागल्या आणि आपलेच साथीदार पकडले गेलेले पाहून, कृष्ण आणि राम दोघे जण जशी गायी चोरून नेणाऱ्या चोरामागे धावतात तशी धावत गेले.

मा भैष्टेत्यभयारावौ शालहस्तौ तरस्विनौ। आसेदतुस्तं तरसा त्वरितं गुह्यकाधमम्

‘घाबरू नका!’ असं आश्वासक आवाजात सांगत, दोन्ही बलवान भाऊ गदा घेऊन वेगाने त्या दुष्ट यक्षाच्या मागे धावले.

स वीक्ष्य तावनुप्राप्तौ कालमृत्यू इवोद्विजन्। विसृज्य स्त्रीजनं मूढः प्राद्रवज्जीवितेच्छया

ते दोघे मृत्यू आणि काळासारखे जवळ येताना पाहून, त्या मूर्ख यक्षाने जीव वाचवण्यासाठी स्त्रियांना सोडून पळ काढला.

तमन्वधावद्गोविन्दो यत्र यत्र स धावति। जिहीर्षुस्तच्छिरोरत्नं तस्थौ रक्षन्स्त्रियो बलः

गोविंद त्याच्या मागे मागे जिथे जाई तिथे धावत राहिला, त्याच्या डोक्यावरील रत्न घेण्याच्या इच्छेने, आणि बळराम स्त्रियांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी तिथेच थांबला.

अविदूर इवाभ्येत्य शिरस्तस्य दुरात्मनः। जहार मुष्टिनैवाङ्ग सहचूडमणिं विभुः

तो पराक्रमी जवळूनच त्या दुष्टाच्या डोक्यावर जोरात मुठ मारून त्याचा मुकुटातील रत्न आणि त्यासोबतच दुसरे रत्नही घेऊन गेला.

शङ्खचूडं निहत्यैवं मणिमादाय भास्वरम्। अग्रजायाददात्प्रीत्या पश्यन्तीनां च योषिताम्

शंखचूडाचा वध करून, तो तेजस्वी रत्न उचलून, प्रेमाने आपल्या मोठ्या भावाला दिले, आणि आजूबाजूच्या स्त्रिया हे सर्व पाहत होत्या.

युग्मगीतं; गोचारणाय वनं गतस्य भगवतो गोपीजनकृतं गुणगानम् - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) गोप्यः कृष्णे वनं याते तमनुद्रुतचेतसः । कृष्णलीलाः प्रगायन्त्यो निन्युर्दुःखेन वासरान्

श्रीशुक म्हणाले – कृष्ण वनात गायी चरायला गेला तेव्हा, गोपिका त्याच्या आठवणींत मग्न होऊन, कृष्णाच्या लीला गात, दुःखाने दिवस कंठू लागल्या.

श्रीगोप्य ऊचुः - ( स्वागता ) वामबाहुकृतवामकपोलो वल्गितभ्रुरधरार्पितवेणुम् । कोमलाङ्‌गुलिभिराश्रितमार्गं गोप्य ईरयति यत्र मुकुन्दः

गोपिका म्हणाल्या – जिथे मुकुंद डाव्या हाताने बासरी धरून, डावे गाल डाव्या हाताला टेकवून, भुवया नाचवत, नाजूक बोटांनी बासरीचे सूर वाजवतो, तिथे तो आम्हाला बोलावतो.

व्योमयानवनिताः सह सिद्धैः विस्मितास्तदुपधार्य सलज्जाः । काममार्गणसमर्पितचित्ताः कश्मलं ययुरपस्मृतनीव्यः

स्वर्गातील स्त्रिया आणि सिद्धगण, त्याचे बासरीचे सूर ऐकून आश्चर्यचकित झाल्या; लाजेने त्यांचे मन प्रेमाच्या बाणांनी वेधले गेले आणि त्या आपल्या वस्त्रांचीही आठवण ठेवू शकल्या नाहीत.

हन्त चित्रमबलाः श्रृणुतेदं हारहास उरसि स्थिरविद्युत् । नन्दसूनुरयमार्तजनानां नर्मदो यर्हि कूजितवेणुः

अगं बायांनो, ऐका! नंदाचा हा सुंदर मुलगा, दुःखी लोकांना आनंद देणारा, जेव्हा बासरी वाजवतो, तेव्हा त्याच्या छातीवर हार आणि हास्य वीजेसारखे चमकत असते.

वृन्दशो व्रजवृषा मृगगावो वेणुवाद्यहृतचेतस आरात् । दन्तदष्टकवला धृतकर्णा निद्रिता लिखितचित्रमिवासन्

व्रजातील बैल, हरिण आणि गायी, बासरीच्या दूरवरून ऐकू येणाऱ्या सुरांनी मंत्रमुग्ध होऊन, तोंडात गवत धरून, कान टवकारून, जणू चित्रासारखे स्थिर आणि शांत बसतात.