श्रीमद्भागवतपुराणम्

आरुह्यैका पदाक्रम्य शिरस्याहापरां नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डकृत् ॥ 10.30.

एकीने दुसरीच्या डोक्यावर पाऊल ठेवून वर चढली आणि म्हणाली, 'दुष्टे, दूर जा! मी दुष्टांना शिक्षा देण्यासाठी जन्माला आले आहे!'

तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् । चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा ॥ 10.30.

तेथे एकीने म्हटलं, 'अहो गवळ्यांनो, पाहा हा भयंकर जंगलाचा आग! डोळे मिटा, मी लगेच तुमचं रक्षण करीन.'

बद्धान्यया स्रजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले । बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति । भीता सुदृक्पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम् ॥ 10.30.

एक सडपातळ जणीने दुसरीला फुलांच्या माळेने उखळाला बांधलं आणि म्हणाली, 'मी हा लोण्याचा चोर, मडकं फोडणारा, तूप चोरणारा याला बांधते!' घाबरून दुसरीने डोळे झाकले आणि भीती दाखवली.

एवं कृष्णं पृच्छमाना व्र्ण्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मनः ॥ 10.30.

अशा प्रकारे, त्या कृष्णाबद्दल विचारत विचारत, वृंदावनातील वेलींना आणि झाडांना विचारू लागल्या आणि त्या वनात परमात्म्याचे पाऊलखुणा दाखवू लागल्या.

पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मनः । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोज वज्राङ्कुशयवादिभिः ॥ 10.30.

ही पाऊलखुणा अगदी स्पष्टपणे दिसत आहेत, त्या नंदनंदन या महापुरुषाच्या आहेत; या खुणांवर ध्वज, कमळ, वज्र, अंकुश आणि जव यांची चिन्हं आहेत.

तैस्तैः पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबलाः । वध्वाः पदैः सुपृक्तानि विलोक्यार्ताः समब्रुवन् ॥ 10.30.

त्या वेगवेगळ्या पाऊलखुणा पाहत पाहत गोपी पुढे गेल्या; तिथे एका नववधूच्या पाऊलखुणा कृष्णाच्या पाऊलखुणांशी एकत्र दिसल्या, ते पाहून त्या दुःखी होऊन बोलू लागल्या.

कस्याः पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठायाः करेणोः करिणा यथा ॥ 10.30.

ही कुणाची पाऊलखुणा आहेत, जी नंदनंदनासोबत चालली आहे, तिचा हात त्याच्या खांद्यावर आहे, जणू हत्तीण आपल्या हत्तीच्या खांद्यावर हात ठेवते तशी.

अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वरः । यन्नो विहाय गोविन्दः प्रीतो यामनयद्रहः ॥ 10.30.

नक्कीच हिने भगवंत हरिची खरी भक्ती केली असावी, म्हणूनच गोविंदाने आम्हा सर्वांना सोडून तिला गुपचूप आपल्या सोबत नेलं.

धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्घ्र्यब्जरेणवः । यान् ब्रह्मेशौ रमा देवी दधुर्मूर्ध्न्यघनुत्तये ॥ 10.30.

किती भाग्यवान आहेत या वेलींना आणि झाडांना, ज्यांच्या अंगावर गोविंदाच्या कमळपदांचा पराग पडतो; तोच पराग ब्रह्मा, शंकर आणि लक्ष्मीदेवी आपल्या डोक्यावर ठेवतात.

तस्या अमूनि नः क्षोभं कुर्वन्त्युच्चैः पदानि यत्यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुन्क्तेऽच्युताधरम् । न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरैः खिद्यत्सुजाताङ्घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रियः ॥ 10.30.

तिच्या खोलवर उमटलेल्या पाऊलखुणा पाहून आमचं मन अस्वस्थ होतंय, कारण अच्युताने सगळ्या गोपींपैकी फक्त तिलाच निवडून तिच्या ओठांचा आस्वाद घेतला; पुढे तिच्या पाऊलखुणा दिसत नाहीत—नक्कीच गवताच्या काड्या आणि कोंबांनी तिच्या नाजूक पायांना दुखावलं, म्हणून प्रियकराने तिला उचलून घेतलं.

इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्यः पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिनः । अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ॥ 10.30.

पाहा गवळणींनो, इथे कृष्णाच्या पाऊलखुणा आणखी खोल गेल्या आहेत—प्रेमाने भारावून तो आपल्या प्रियेचा भार वाहत होता; इथे त्या महापुरुषाने फुलं तोडण्यासाठी तिला खाली उतरवलं.

अत्र प्रसूनावचयः प्रियार्थे प्रेयसा कृतः । प्रपदाक्रमण एते पश्यतासकले पदे ॥ 10.30.

इथे आपल्या प्रियेकरिता त्याने फुलं तोडली; पाहा, प्रत्येक पावलावर त्याच्या पायांचे ठसे स्पष्ट दिसतात.

केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्याः कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम् ॥ 10.30.

इथे एका प्रियकराने आपल्या प्रेयसीचे केस नीट मांडले; ती इथे बसली असताना त्याने तिच्या वेणीला सुंदरपणे सजवले.

रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डितः । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥ 10.30.

स्वतःमध्येच तृप्त असलेला आणि अखंड राहणारा तो तिच्यासोबत रमला, आणि प्रेम करणाऱ्यांची दीनता व स्त्रियांची चंचलता दाखवून दिली.

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतसः । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्याः स्त्रियो वने ॥ 10.30.

अशा प्रकारे त्या गोपिका हे सर्व सांगत असताना, त्या गोंधळलेल्या अवस्थेत इकडे तिकडे फिरू लागल्या; आणि ज्या गोपीला कृष्णाने इतर स्त्रियांना सोडून वनात नेले—

सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपीः कामयाना मामसौ भजते प्रियः ॥ 10.30.

ती गोपी तेव्हा स्वतःला सगळ्या स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ समजू लागली—'इतर गोपिका ज्यांना कृष्णाची इच्छा आहे त्यांना सोडून, माझ्या प्रियाने आता मला निवडले आहे.' असे तिने मनात घेतले.

ततो गत्वा वनोद्देशं दृप्ता केशवमब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मनः ॥ 10.30.

मग त्या दोघांनी वनातील एका ठिकाणी पोहोचल्यावर, अभिमानाने तिने केशवाला सांगितले, 'माझ्याने आता पुढे चालता येणार नाही; तू मला जिथे तुझ्या मनात आहे तिथे घेऊन जा.'

एवमुक्तः प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्णः सा वधूरन्वतप्यत ॥ 10.30.

अशी विनंती ऐकून प्रियकर म्हणाला, 'माझ्या खांद्यावर चढ.' पण त्याच क्षणी कृष्ण अदृश्य झाला आणि ती नववधू शोक करू लागली.

हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्वासि क्वासि महाभुज । दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ॥ 10.30.

'हाय नाथा, रमण, प्रिये, तू कुठे आहेस, कुठे आहेस, बलवान? हे सखा, या दीन दासीला तुझं दर्शन दे.'

श्रीशुक उवाच अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्गं गोप्योऽविदूरितः । ददृशुः प्रियविश्लेषान्मोहितां दुःखितां सखीम् ॥ 10.30.

श्रीशुक म्हणाले: भगवंताचा मागोवा घेत असताना, गोपिका कुठे गेलेत हे न समजल्यामुळे, त्यांनी आपल्या सखीला पाहिलं, जी प्रियकराच्या विरहाने गोंधळलेली आणि दुःखी होती.

तया कथितमाकर्ण्य मानप्राप्तिं च माधवात् । अवमानं च दौरात्म्याद्विस्मयं परमं ययुः ॥ 10.30.

तिच्याकडून जे काही घडलं ते—तिचा अभिमान, माधवाचं उत्तर, आणि तिच्या दुर्दैवामुळे झालेली अपमान—हे ऐकून त्या गोपिका अत्यंत आश्चर्यचकित झाल्या.

ततोऽविशन् वनं चन्द्र ज्योत्स्ना यावद्विभाव्यते । तमः प्रविष्टमालक्ष्य ततो निववृतुः स्त्रियः ॥ 10.30.

मग त्या चंद्रप्रकाश दिसत असतानाच वनात शिरल्या; पण अंधार पडल्यावर त्या स्त्रिया परत फिरल्या.

तन्मनस्कास्तदलापास्तद्विचेष्टास्तदात्मिकाः । तद्गुणानेव गायन्त्यो नात्मगाराणि सस्मरुः ॥ 10.30.

त्यांचे मन त्याच्यात गुंतले होते, बोलणे त्याच्याबद्दल होते, वागणे त्याचे अनुकरण करणारे होते, आणि स्वतःचं अस्तित्वही त्याच्यात विलीन झालं होतं; त्याच्या गुणांचीच गाणी गात, त्यांना आपली घरं आठवतही नव्हती.

पुनः पुलिनमागत्य कालिन्द्याः कृष्णभावनाः । समवेता जगुः कृष्णं तदागमनकाङ्क्षिताः ॥ 10.30.

पुन्हा एकदा त्या यमुनाच्या काठी आल्या, मनात कृष्णाचाच विचार करत, एकत्र जमून, त्याच्या येण्याची आतुरतेने वाट पाहत, कृष्णाचं गाणं करू लागल्या.

ततोऽग्निमारुतौ राजन् अमुञ्चन्मुखतो रुषा । महीं निर्वीरुधं कर्तुं संवर्तक इवात्यये

मग, राजन, त्या रागाने आपल्या तोंडातून अग्नी आणि वारा सोडू लागल्या, जणू पृथ्वीला ओसाड करण्यासाठी, जसा संहारक काळाच्या शेवटी करतो.

भस्मसात् क्रियमाणान् तान् द्रुमान् वीक्ष्य पितामहः । आगतः शमयामास पुत्रान् बर्हिष्मतो नयैः

झाडं राख होताना पाहून, ब्रह्मा तेथे आला आणि बार्हिष्मताचे पुत्रांना समजावून शांत केलं.

तत्रावशिष्टा ये वृक्षा भीता दुहितरं तदा । उज्जह्रुस्ते प्रचेतोभ्य उपदिष्टाः स्वयम्भुवा

तेव्हा उरलेली झाडं, घाबरून, स्वयंभूच्या सांगण्यावरून आपली कन्या प्रचेतांना दिली.

ते च ब्रह्मण आदेशान् मारिषामुपयेमिरे । यस्यां महदवज्ञानाद् अजन्यजनयोनिजः

आणि ब्रह्माच्या आज्ञेने, त्यांनी मारीषेला पत्नी म्हणून स्वीकारले, जिने एका मोठ्या अपराधामुळे सर्व सृष्टीच्या उत्पत्तीचा आधारभूत पुत्र जन्माला घातला.

चाक्षुषे त्वन्तरे प्राप्ते प्राक्सर्गे कालविद्रुते । यः ससर्ज प्रजा इष्टाः स दक्षो दैवचोदितः

चाक्षुष मन्वंतराच्या काळात, सृष्टीच्या प्रारंभाला, काळ पुढे जात असताना, दैवाच्या प्रेरणेने दक्षाने इच्छित प्रजांचा निर्माण केला.