श्रीमद्भागवतपुराणम्

* अप्येणपत्न्युपगतः प्रिययेह गात्रैस् तन्वन् दृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो वः । कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जितायाः कुन्दस्रजः कुलपतेरिह वाति गन्धः ॥ 10.30.

सखी, अच्युत इथे आपल्या प्रियेपाशी आला आहे का? त्याच्या शरीराच्या आणि कटाक्षाच्या स्पर्शाने तिला परमानंद मिळतो आहे का? त्याच्या गळ्यातील कुंडफुलांच्या माळेतून, जी प्रेयसीच्या कुंकवाने रंगलेली आहे, सुगंध दरवळतो आहे.

* बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतपद्मो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धैः । अन्वीयमान इह वस्तरवः प्रणामं किं वाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकैः ॥ 10.30.

रामाचा धाकटा भाऊ, आपल्या प्रियेच्या खांद्यावर कमळासारखा हात ठेवून, मदमस्त मधमाशा आणि तुळशीच्या झुंडीने वेढलेला, इथे फिरतो आहे. तो झाडांकडे प्रेमळ कटाक्ष टाकतो तेव्हा, ती झाडे त्याला वाकून नमस्कार करतात का?

* पृच्छतेमा लता बाहूनप्याश्लिष्टा वनस्पतेः । नूनं तत्करजस्पृष्टा बिभ्रत्युत्पुलकान्यहो ॥ 10.30.

या वेलींना विचारा, त्या झाडांना आपल्या बाहूंनी घट्ट मिठी मारतात. नक्कीच, कृष्णाच्या हाताचा स्पर्श मिळाल्याने त्यांच्यावर रोमांच उभे राहतात.

इत्युन्मत्तवचो गोप्यः कृष्णान्वेषणकातराः । लीला भगवतस्तास्ता ह्यनुचक्रुस्तदात्मिकाः ॥ 10.30.

अशा प्रकारे वेड्यासारख्या बोलत, कृष्णाच्या शोधात व्याकुळ झालेल्या गोपिका त्याच्या लीला अनुकरण करू लागल्या आणि प्रत्येकजण त्याच्यातच तन्मय झाली.

कस्याचित्पूतनायन्त्याः कृष्णायन्त्यपिबत्स्तनम् । तोकयित्वा रुदत्यन्या पदाहन् शकटायतीम् ॥ 10.30.

काहीजणी पूतनासारख्या वागल्या आणि कृष्णाला आपला स्तन पाजायला दिला; दुसरी एखादी रडणाऱ्या बाळासारखी वागली, तिला कुणीतरी शांत केलं; आणखी एकीने शकटासुराचा अभिनय केला, तिला पायाने ठोसा दिला.

दैत्यायित्वा जहारान्यामेको कृष्णार्भभावनाम् । रिङ्गयामास काप्यङ्घ्री कर्षन्ती घोषनिःस्वनैः ॥ 10.30.

एकीने राक्षसाची भूमिका घेतली आणि कृष्णाची नक्कल करणाऱ्या दुसरीला पकडलं; दुसरीने गवळ्यांच्या वाडीतला आवाज काढत, कुणाला पायाने ओढलं.

कृष्णरामायिते द्वे तु गोपायन्त्यश्च काश्चन । वत्सायतीं हन्ति चान्या तत्रैका तु बकायतीम् ॥ 10.30.

काहीजणी कृष्ण आणि राम यांची नक्कल करून गवळ्यांसारख्या खेळत होत्या; एकीने वत्सासुराची भूमिका केली आणि ती हरली; तिथे एकीने बकासुराचं रूप घेतलं.

आहूय दूरगा यद्वत्कृष्णस्तमनुवर्ततीम् । वेणुं क्वणन्तीं क्रीडन्तीमन्याः शंसन्ति साध्विति ॥ 10.30.

कुणीतरी दूर असलेल्या मैत्रिणीला कृष्णासारखं हाक मारली, दुसरी तिच्यामागे गेली, वेणू वाजवत खेळू लागली; बाकीच्या म्हणू लागल्या, 'वा! छान केलंस!'

कस्याञ्चित्स्वभुजं न्यस्य चलन्त्याहापरा ननु । कृष्णोऽहं पश्यत गतिं ललितामिति तन्मनाः ॥ 10.30.

एकीने चालताना आपल्या मैत्रिणीच्या खांद्यावर हात ठेवला आणि म्हणाली, 'मी कृष्ण आहे—पाहा माझी गोड चाल,' तिचं मन पूर्णपणे त्याच्यात गुंतलं होतं.

मा भैष्ट वातवर्षाभ्यां तत्त्राणं विहितं मय । इत्युक्त्वैकेन हस्तेन यतन्त्युन्निदधेऽम्बरम् ॥ 10.30.

'वाऱ्याला आणि पावसाला घाबरू नकोस; मी तुझं रक्षण केलं आहे,' असं म्हणून एकीने एका हातानेच आपल्या ओढणीने दुसरीला झाकण्याचा प्रयत्न केला.

आरुह्यैका पदाक्रम्य शिरस्याहापरां नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डकृत् ॥ 10.30.

एकीने दुसरीच्या डोक्यावर पाऊल ठेवून वर चढली आणि म्हणाली, 'दुष्टे, दूर जा! मी दुष्टांना शिक्षा देण्यासाठी जन्माला आले आहे!'

तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् । चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा ॥ 10.30.

तेथे एकीने म्हटलं, 'अहो गवळ्यांनो, पाहा हा भयंकर जंगलाचा आग! डोळे मिटा, मी लगेच तुमचं रक्षण करीन.'

बद्धान्यया स्रजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले । बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति । भीता सुदृक्पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम् ॥ 10.30.

एक सडपातळ जणीने दुसरीला फुलांच्या माळेने उखळाला बांधलं आणि म्हणाली, 'मी हा लोण्याचा चोर, मडकं फोडणारा, तूप चोरणारा याला बांधते!' घाबरून दुसरीने डोळे झाकले आणि भीती दाखवली.

एवं कृष्णं पृच्छमाना व्र्ण्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मनः ॥ 10.30.

अशा प्रकारे, त्या कृष्णाबद्दल विचारत विचारत, वृंदावनातील वेलींना आणि झाडांना विचारू लागल्या आणि त्या वनात परमात्म्याचे पाऊलखुणा दाखवू लागल्या.

पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मनः । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोज वज्राङ्कुशयवादिभिः ॥ 10.30.

ही पाऊलखुणा अगदी स्पष्टपणे दिसत आहेत, त्या नंदनंदन या महापुरुषाच्या आहेत; या खुणांवर ध्वज, कमळ, वज्र, अंकुश आणि जव यांची चिन्हं आहेत.

तैस्तैः पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबलाः । वध्वाः पदैः सुपृक्तानि विलोक्यार्ताः समब्रुवन् ॥ 10.30.

त्या वेगवेगळ्या पाऊलखुणा पाहत पाहत गोपी पुढे गेल्या; तिथे एका नववधूच्या पाऊलखुणा कृष्णाच्या पाऊलखुणांशी एकत्र दिसल्या, ते पाहून त्या दुःखी होऊन बोलू लागल्या.

कस्याः पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठायाः करेणोः करिणा यथा ॥ 10.30.

ही कुणाची पाऊलखुणा आहेत, जी नंदनंदनासोबत चालली आहे, तिचा हात त्याच्या खांद्यावर आहे, जणू हत्तीण आपल्या हत्तीच्या खांद्यावर हात ठेवते तशी.

अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वरः । यन्नो विहाय गोविन्दः प्रीतो यामनयद्रहः ॥ 10.30.

नक्कीच हिने भगवंत हरिची खरी भक्ती केली असावी, म्हणूनच गोविंदाने आम्हा सर्वांना सोडून तिला गुपचूप आपल्या सोबत नेलं.

धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्घ्र्यब्जरेणवः । यान् ब्रह्मेशौ रमा देवी दधुर्मूर्ध्न्यघनुत्तये ॥ 10.30.

किती भाग्यवान आहेत या वेलींना आणि झाडांना, ज्यांच्या अंगावर गोविंदाच्या कमळपदांचा पराग पडतो; तोच पराग ब्रह्मा, शंकर आणि लक्ष्मीदेवी आपल्या डोक्यावर ठेवतात.

तस्या अमूनि नः क्षोभं कुर्वन्त्युच्चैः पदानि यत्यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुन्क्तेऽच्युताधरम् । न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरैः खिद्यत्सुजाताङ्घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रियः ॥ 10.30.

तिच्या खोलवर उमटलेल्या पाऊलखुणा पाहून आमचं मन अस्वस्थ होतंय, कारण अच्युताने सगळ्या गोपींपैकी फक्त तिलाच निवडून तिच्या ओठांचा आस्वाद घेतला; पुढे तिच्या पाऊलखुणा दिसत नाहीत—नक्कीच गवताच्या काड्या आणि कोंबांनी तिच्या नाजूक पायांना दुखावलं, म्हणून प्रियकराने तिला उचलून घेतलं.

इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्यः पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिनः । अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ॥ 10.30.

पाहा गवळणींनो, इथे कृष्णाच्या पाऊलखुणा आणखी खोल गेल्या आहेत—प्रेमाने भारावून तो आपल्या प्रियेचा भार वाहत होता; इथे त्या महापुरुषाने फुलं तोडण्यासाठी तिला खाली उतरवलं.

अत्र प्रसूनावचयः प्रियार्थे प्रेयसा कृतः । प्रपदाक्रमण एते पश्यतासकले पदे ॥ 10.30.

इथे आपल्या प्रियेकरिता त्याने फुलं तोडली; पाहा, प्रत्येक पावलावर त्याच्या पायांचे ठसे स्पष्ट दिसतात.

केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्याः कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम् ॥ 10.30.

इथे एका प्रियकराने आपल्या प्रेयसीचे केस नीट मांडले; ती इथे बसली असताना त्याने तिच्या वेणीला सुंदरपणे सजवले.

रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डितः । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥ 10.30.

स्वतःमध्येच तृप्त असलेला आणि अखंड राहणारा तो तिच्यासोबत रमला, आणि प्रेम करणाऱ्यांची दीनता व स्त्रियांची चंचलता दाखवून दिली.

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतसः । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्याः स्त्रियो वने ॥ 10.30.

अशा प्रकारे त्या गोपिका हे सर्व सांगत असताना, त्या गोंधळलेल्या अवस्थेत इकडे तिकडे फिरू लागल्या; आणि ज्या गोपीला कृष्णाने इतर स्त्रियांना सोडून वनात नेले—

सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपीः कामयाना मामसौ भजते प्रियः ॥ 10.30.

ती गोपी तेव्हा स्वतःला सगळ्या स्त्रियांमध्ये श्रेष्ठ समजू लागली—'इतर गोपिका ज्यांना कृष्णाची इच्छा आहे त्यांना सोडून, माझ्या प्रियाने आता मला निवडले आहे.' असे तिने मनात घेतले.

ततो गत्वा वनोद्देशं दृप्ता केशवमब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मनः ॥ 10.30.

मग त्या दोघांनी वनातील एका ठिकाणी पोहोचल्यावर, अभिमानाने तिने केशवाला सांगितले, 'माझ्याने आता पुढे चालता येणार नाही; तू मला जिथे तुझ्या मनात आहे तिथे घेऊन जा.'

एवमुक्तः प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्णः सा वधूरन्वतप्यत ॥ 10.30.

अशी विनंती ऐकून प्रियकर म्हणाला, 'माझ्या खांद्यावर चढ.' पण त्याच क्षणी कृष्ण अदृश्य झाला आणि ती नववधू शोक करू लागली.

हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्वासि क्वासि महाभुज । दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ॥ 10.30.

'हाय नाथा, रमण, प्रिये, तू कुठे आहेस, कुठे आहेस, बलवान? हे सखा, या दीन दासीला तुझं दर्शन दे.'