श्रीमद्भागवतपुराणम्

इति गोगोकुलपतिं गोविन्दमभिषिच्य सः । अनुज्ञातो ययौ शक्रो वृतो देवादिभिर्दिवम्

गायी आणि गवळ्यांचा स्वामी असलेल्या गोविंदाचा अभिषेक केल्यानंतर, त्याच्या परवानगीने आणि देवांसह इंद्र पुन्हा स्वर्गात गेला.

दुर्गां विनायकं व्यासं विष्वक्सेनं गुरून् सुरान् । स्वे स्वे स्थाने त्वभिमुखान् पूजयेत् प्रोक्षणादिभिः

दुर्गा, विनायक, व्यास, विश्वक्सेन, गुरु आणि इतर देवांना त्यांच्या त्यांच्या दिशेला तोंड करून, पाणी शिंपडणे इत्यादीने पूजन करावे.

चन्दनोशीरकर्पूर कुङ्कुमागुरुवासितैः । सलिलैः स्नापयेन्मन्त्रैः नित्यदा विभवे सति

चंदन, उशीरा, कपूर, कुंकू, अगुरू आणि सुगंधी पाण्याने, मंत्रोच्चारासह, रोज स्नान घालावे, जर साधनसामग्री असेल.

स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया । पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभिः

स्वर्णघर्मान सूक्त, महापुरुषविद्या, पुरुषसूक्त आणि सामगान यांच्या पठणाने, राजन, विधीने पूजा करावी.

वस्त्रोपवीताभरण पत्रस्रग्गन्धलेपनैः । अलङ्कुर्वीत सप्रेम मद्‍भक्तो मां यथोचितम्

वस्त्र, उपवित, दागिने, पानांची माळा आणि सुगंधी लेप याने, माझा भक्त प्रेमाने, योग्य प्रकारे मला अलंकारित करावा.

पाद्यं आचमनीयं च गन्धं सुमनसोऽक्षतान् । धूपदीपोपहार्याणि दद्यान्मे श्रद्धयार्चकः

पाद्य, आचमनी, गंध, फुले, अक्षता, धूप, दीप आणि नैवेद्य, हे सर्व श्रद्धेने मला अर्पण करावेत.

गुडपायससर्पींषि शष्कुल्यापूपमोदकान् । संयावदधिसूपांश्च नैवेद्यं सति कल्पयेत्

गुळाचा पायस, तूप, शष्कुली, आपूप, मोदक, तसेच दही, सूप आणि इतर पदार्थ, उपलब्ध असतील तेव्हा नैवेद्य म्हणून तयार करावेत.

अभ्यङ्गोन्मर्दनादर्श दन्तधावाभिषेचनम् । अन्नाद्यगीतनृत्यादि पर्वणि स्युरुतान्वहम्

अभ्यंग, मर्दन, आरसा, दात घासणे, अभिषेक, अन्न, पाणी, गाणे, नृत्य इत्यादी रोज आणि सणाच्या दिवशी करावे.

विधिना विहिते कुण्डे मेखलागर्तवेदिभिः । अग्निमाधाय परितः समूहेत् पाणिनोदितम्

विधीप्रमाणे, कुंडात मेखला, समिधा आणि वेदीसह अग्नी प्रज्वलित करावा आणि हाताने सांगितल्याप्रमाणे सर्वत्र एकत्र करावे.

परिस्तीर्याथ पर्युक्षेद् अन्वाधाय यथाविधि । प्रोक्षण्याऽऽसाद्य द्रव्याणि प्रोक्ष्याग्नौ भावयेत माम्

कुशा घालून, पाणी शिंपडून, विधीप्रमाणे द्रव्य ठेवावे, शुद्ध पाणी शिंपडावे आणि अग्नीपाशी जाऊन ती द्रव्ये मला अर्पण करावीत.

तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजैः । लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम्

माझे ध्यान असे करावे की मी तांब्याच्या वितळलेल्या सोन्यासारखा तेजस्वी आहे, शंख, चक्र, गदा आणि कमळ हातात आहेत, चार भुजा आहेत, शांत आहे आणि कमळाच्या केसरासारख्या वस्त्रात आहे.

स्फुरत्किरीटकटक कटिसूत्रवराङ्गदम् । श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत् कौस्तुभं वनमालिनम्

त्याच्या डोक्यावर तेजस्वी मुकुट, हातात कड्या, कमरेला कमरपट्टा आणि सुंदर बाजूबंद होते. छातीवर श्रीवत्साचा चिन्ह, कौस्तुभ मणी आणि वनफुलांची माळ त्याला शोभून दिसत होती.

ध्यायन्नभ्यर्च्य दारूणि हविषाभिघृतानि च । प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हविः

तो ध्यान करत, पूजा करत, लाकडाची आणि तुपात भिजवलेली आहुती ठेवतो. पितरांसाठी आणि देवांसाठी तुपाचे भाग अर्पण करून, पुन्हा तुपात बुडवलेली आहुती अर्पण करतो.

अभ्यर्च्याथ नमस्कृत्य पार्षदेभ्यो बलिं हरेत् । मूलमन्त्रं जपेद् ब्रह्म स्मरन्नारायणात्मकम्

पूजा करून, नमस्कार करून, तो पार्षदांना नैवेद्य अर्पण करतो. मुळ मंत्र म्हणत, ब्रह्माचा स्मरण करतो आणि नारायणस्वरूपाचे चिंतन करतो.

दत्त्वाऽऽचमनमुच्छेषं विष्वक्सेनाय कल्पयेत् । मुखवासं सुरभिमत् ताम्बूलाद्यमथाहयेत्

आचमनासाठी पाणी आणि उरलेले नैवेद्य देऊन, ते सर्व विष्वक्सेनासाठी तयार करतो. मग सुगंधी तांबूल वगैरे मुखवास योग्य प्रकारे अर्पण करतो.

उपगायन् गृणन् नृत्यन् कर्माणि अभिनयन् मम । मत्कथाः श्रावयन् श्रृण्वन् मुहूर्तं क्षणिको भवेत्

तो गातो, स्तुती करतो, नाचतो, माझी कृत्ये अभिनय करतो, माझ्या कथा सांगतो आणि ऐकतो; त्या क्षणी तो पूर्णपणे तन्मय होतो.

स्तवैरुच्चावचैः स्तोत्रैः पौराणैः प्राकृतैरपि । स्तुत्वा प्रसीद भगवन् इति वन्देत दण्डवत्

उच्च-नीच स्तोत्रे, पुराणांतील किंवा साध्या भाषेतील स्तुती करून, 'भगवन्, कृपा कर' असे प्रार्थना करतो आणि दंडवत घालतो.

शिरो मत्पादयोः कृत्वा बाहुभ्यां च परस्परम् । प्रपन्नं पाहि मामीश भीतं मृत्युग्रहार्णवात्

तो आपले डोके माझ्या पायांवर ठेवतो, हात एकमेकांत गुंडाळतो आणि म्हणतो, 'ईश्वर, मी तुझ्या शरण आलोय; मृत्यूच्या भीतीने त्रस्त झालोय, मला वाचव.'

इति शेषां मया दत्तां शिरस्याधाय सादरम् । उद्वासयेद् चेद् उद्वास्यं ज्योतिर्ज्योतिषि तत्पुनः

मी दिलेले उरलेले पदार्थ तो आदराने डोक्यावर ठेवतो. पूजा संपवायची असल्यास, तो ती अर्पण पुन्हा दिव्यात ठेवतो आणि पुन्हा ते परम तेजात अर्पण करतो.

अर्चादिषु यदा यत्र श्रद्धा मां तत्र चार्चयेत् । सर्वभूतेष्वात्मनि च सर्वात्माहं अवस्थितः

जिथे जिथे, जेव्हा जेव्हा भक्तीने पूजा केली जाते, तिथे त्याने माझी पूजा करावी. कारण मी सर्व प्राण्यांत आणि प्रत्येकाच्या अंतर्याम्यात सदैव वास करतो.

एवं क्रियायोगपथैः पुमान्वैदिकतान्त्रिकैः । अर्चन् उभयतः सिद्धिं मत्तो विन्दत्यभीप्सिताम्

अशा रीतीने, वेद आणि तंत्र यांच्याद्वारे, पूजा किंवा योगाच्या मार्गाने, मनुष्य माझ्याकडून इच्छित सिद्धी प्राप्त करतो.

मदर्चां सम्प्रतिष्ठाप्य मन्दिरं कारयेद् दृढम् । पुष्पोद्यानानि रम्याणि पूजायात्रोत्सवाश्रितान्

माझी मूर्ती स्थापून, तो भक्कम मंदिर उभारावे. तिथे सुंदर फुलांची बाग तयार करावी, जिथे पूजा आणि उत्सव साजरे होतील.

पूजादीनां प्रवाहार्थं महापर्वस्वथान्वहम् । क्षेत्रापणपुरग्रामान् दत्त्वा मत्सार्ष्टितामियात्

पूजा आणि इतर विधी अखंड चालावेत म्हणून, मोठ्या सणांना आणि रोजच्या वापरासाठी, तो शेतजमीन, दुकाने, गावे आणि नगरे दान करतो, आणि माझ्या लोकात स्थान मिळवतो.

प्रतिष्ठया सार्वभौमं सद्मना भुवनत्रयम् । पूजादिना ब्रह्मलोकं त्रिभिर्मत्साम्यतामियात्

प्रतिष्ठेने तो तीनही लोकांवर राज्य मिळवतो आणि निवासस्थान मिळवतो. पूजा वगैरेने ब्रह्मलोक प्राप्त करतो आणि या तिघांनी माझ्यासारखेपण मिळवतो.

मामेव नैरपेक्ष्येण भक्तियोगेन विन्दति । भक्तियोगं स लभते एवं यः पूजयेत माम्

निरपेक्ष भक्तियोगाने तो फक्त मलाच प्राप्त करतो. जो माझी अशी पूजा करतो, त्याला भक्तीचा मार्ग मिळतो.

यः स्वदत्तां परैर्दत्तां हरेत सुरविप्रयोः । वृत्तिं स जायते विड्भुग् वर्षाणां अयुतायुतम्

जो कोणी स्वतः किंवा इतरांनी देव किंवा ब्राह्मणांसाठी दिलेले उपजीविकेचे दान परत घेतो, तो लाखो वर्षे विष्ठा खाणारा होतो.

कर्तुश्च सारथेहेतोः अनुमोदितुरेव च । कर्मणां भागिनः प्रेत्य भूयो भूयसि तत्फलम्

कर्त्याच्या, मुख्य हेतूच्या आणि अनुमती देणाऱ्याच्या संदर्भात, जे जे त्या कर्मात सहभागी असतात, त्यांना मृत्यूनंतर त्या कर्माचे मोठे फळ पुन्हा पुन्हा मिळते.

विकालेऽवगाहनाद् वरुणदूतेन वरुणालयं नीतस्य नंदस्य भगवता पुनरनयनम् - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् । स्नातुं नन्दस्तु कालिन्द्यां द्वादश्यां जलमाविशत्

श्रीशुक म्हणाले: एकादशीला नंद महाराज उपवास करून जनार्दनाची पूजा करतात. द्वादशीला ते कालिंदीच्या पाण्यात स्नानासाठी उतरले.

तं गृहीत्वानयद् भृत्यो वरुणस्यासुरोऽन्तिकम् । अवज्ञायासुरीं वेलां प्रविष्टमुदकं निशि

त्यावेळी वरुणाचा एक सेवक, असुर, त्यांना पकडून वरुणाच्या समोर नेतो, कारण त्यांनी रात्री असुरी मर्यादा न पाळता पाण्यात प्रवेश केला होता.