श्रीमद्भागवतपुराणम्

इत्युक्त्वैकेन हस्तेन कृत्वा गोवर्धनाचलम् । दधार लीलया कृष्णः छत्राकमिव बालकः

असं म्हणून, कृष्णाने एका हाताने सहजपणे गोवर्धन पर्वत उचलला, जणू एखादं मूल छत्री धरावी तसा.

अथाह भगवान् गोपान् हेऽम्ब तात व्रजौकसः । यथोपजोषं विशत गिरिगर्तं सगोधनाः

मग भगवान गवळ्यांना म्हणाले, "आई, बाबा, आणि व्रजवासी हो, आपल्या गायींसह पर्वताच्या गुहेत ज्या ज्या जागा मिळतील तिथे शिरा."

न त्रास इह वः कार्यो मद्धस्ताद्रिनिपातने । वातवर्षभयेनालं तत्त्राणं विहितं हि वः

"माझ्या हातातून पर्वत पडेल याची किंवा वारा-पावसाची भीती तुम्हाला अजिबात बाळगू नका; तुमचं रक्षण मी केलं आहे."

तथा निर्विविशुर्गर्तं कृष्णाश्वासितमानसः । यथावकाशं सधनाः सव्रजाः सोपजीविनः

कृष्णाने दिलेल्या धीरामुळे, व्रजवासी आपली धनदौलत, कुटुंब आणि आप्तांसह, जिथे जागा मिळेल तिथे पर्वताच्या गुहेत गेले.

क्षुत्तृड्व्यथां सुखापेक्षां हित्वा तैर्व्रजवासिभिः । वीक्ष्यमाणो दधावद्रिं सप्ताहं नाचलत् पदात्

भूक, तहान, वेदना आणि सुखाची अपेक्षा सोडून, व्रजवासी सात दिवस कृष्णाने पर्वत धरलेला पाहत राहिले, आणि त्याचे पाय हललेही नाहीत.

कृष्णयोगानुभावं तं निशम्येन्द्रोऽतिविस्मितः । निःस्तम्भो भ्रष्टसङ्‌कल्पः स्वान् मेघान् संन्यवारयत्

कृष्णाच्या योगशक्तीचं अद्भुत सामर्थ्य कळल्यावर, इंद्र फारच आश्चर्यचकित झाला; तो गप्प झाला, त्याचा निर्धार तुटला आणि त्याने आपले मेघ मागे घेतले.

खं व्यभ्रमुदितादित्यं वातवर्षं च दारुणम् । निशम्योपरतं गोपान् गोवर्धनधरोऽब्रवीत् निर्यात त्यजत त्रासं गोपाः सस्त्रीधनार्भकाः । उपारतं वातवर्षं व्युदप्रायाश्च निम्नगाः

आकाश निरभ्र झाले, सूर्य उजळला, आणि भयंकर वारा-पाऊस थांबला तेव्हा, गोवर्धन उचलणाऱ्या कृष्णाने गवळ्यांना सांगितले, "सगळे बायका, मुले, धनदौलत घेऊन बाहेर पडा, भीती सोडा; वारा-पाऊस थांबले आहेत आणि नद्या ओसरल्या आहेत."

ततस्ते निर्ययुर्गोपाः स्वं स्वमादाय गोधनम् । शकटोढोपकरणं स्त्रीबालस्थविराः शनैः

मग गवळ्यांनी आपापली जनावरे, गाड्या, सामान, बायका, मुले आणि वयोवृद्ध लोक घेऊन हळूहळू बाहेर पडले.

भगवानपि तं शैलं स्वस्थाने पूर्ववत्प्रभुः । पश्यतां सर्वभूतानां स्थापयामास लीलया

भगवान कृष्णानेही तो पर्वत पुन्हा पूर्वीप्रमाणे आपल्या जागी ठेवला, आणि सर्व जीवांच्या समोर सहजपणे हे केले.

( मिश्र ) तं प्रेमवेगान् निभृता व्रजौकसो यथा समीयुः परिरम्भणादिभिः । गोप्यश्च सस्नेहमपूजयन् मुदा दध्यक्षताद्‌भिर्युयुजुः सदाशिषः

व्रजवासी प्रेमाने कृष्णाजवळ शांतपणे आले, त्याला मिठी मारली आणि इतर प्रकारे आपुलकी दाखवली; गवळणींनी प्रेमाने आनंदाने त्याची पूजा केली, दही आणि अक्षता अर्पण केल्या, आणि नेहमीच शुभाशीर्वाद दिले.

( अनुष्टुप् ) यशोदा रोहिणी नन्दो रामश्च बलिनां वरः । कृष्णमालिङ्‌ग्य युयुजुः आशिषः स्नेहकातराः

यशोदा, रोहिणी, नंद आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राम — या सर्वांनी कृष्णाला प्रेमाने मिठी मारली आणि आपुलकीने त्याला मनापासून आशीर्वाद दिले.

दिवि देवगणाः सिद्धाः साध्या गन्धर्वचारणाः । तुष्टुवुर्मुमुचुस्तुष्टाः पुष्पवर्षाणि पार्थिव

आकाशात देव, सिद्ध, साध्य, गंधर्व आणि चारण यांच्या समूहांनी आनंदाने कृष्णाचे स्तुतीगीत गायले आणि प्रसन्न होऊन पृथ्वीवर फुलांचा वर्षाव केला.

शङ्‌खदुन्दुभयो नेदुर्दिवि देवप्रचोदिताः । जगुर्गन्धर्वपतयः तुंबुरुप्रमुखा नृप

देवतांनी प्रेरित केलेल्या शंख आणि डमरूंचा गजर आकाशात घुमू लागला; तुंबरू यांच्या पुढाकाराने गंधर्वांचे प्रमुख गाऊ लागले, राजन.

( मिश्र ) ततोऽनुरक्तैः पशुपैः परिश्रितो राजन् स्वगोष्ठं सबलोऽव्रजद्धरिः । तथाविधान्यस्य कृतानि गोपिका गायन्त्य ईयुर्मुदिता हृदिस्पृशः

मग, राजन, प्रेमळ गोपाळांच्या गराड्यात हरि आणि बलराम आपल्या गोष्टीकडे परतले; गोपिका कृष्णाने केलेल्या अद्भुत लीला आनंदाने गात, हृदयभरून त्याच्या मागे गेल्या.

इति श्रीमद्‍भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे पञ्चविंशोऽध्यायः

श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधातील पूर्वार्धातील पंचविसावे अध्याय येथे संपला.

गुणसङ्गं विनिर्धूय मां भजन्तु विचक्षणाः। निःसङ्गो मां भजेद्विद्वानप्रमत्तो जितेन्द्रियः

जे ज्ञानी आहेत त्यांनी गुणांशी असलेली आसक्ती सोडून मला भक्तीने वंदन करावे; जो विद्वान, निःस्पृह, इंद्रियांवर विजय मिळवणारा आणि सतत जागरूक आहे, त्यानेही मला भक्तीने स्मरण करावे.

रजस्तमश्चाभिजयेत्सत्त्वसंसेवया मुनिः। सत्त्वं चाभिजयेद्युक्तो नैरपेक्ष्येण शान्तधीः। सम्पद्यते गुणैर्मुक्तो जीवो जीवं विहाय माम्

मुनिने सत्त्वगुणाचा आसरा घेऊन रज आणि तम या दोषांवर विजय मिळवावा; आणि जो मनाने शांत, निःस्पृह आहे, तो सत्त्वगुणालाही जिंकतो; अशा प्रकारे गुणांपासून मुक्त झालेला जीव आपले स्वतंत्र अस्तित्व सोडून माझ्यात विलीन होतो.

जीवो जीवविनिर्मुक्तो गुणैश्चाशयसम्भवैः। मयैव ब्रह्मणा पूर्णो न बहिर्नान्तरश्चरेत्

जो जीव इतर जीवांपासून आणि गुणांनी उत्पन्न होणाऱ्या इच्छांपासून मुक्त होतो, तो माझ्या ब्रह्मस्वरूपात पूर्ण होतो; मग तो ना बाहेर जातो, ना आत येतो.

अथो विभूतिं मम मायाविनस्तां ऐश्वर्यमष्टाङ्गमनुप्रवृत्तम् । श्रियं भागवतीं वास्पृहयन्ति भद्रां परस्य मे तेऽश्नुवते तु लोके

माझ्या मायाशक्तीच्या आठ प्रकारच्या ऐश्वर्यांना जाणणारे, भाग्यश्रीचीही इच्छा करत नाहीत; अशा भक्तांना या जगात माझे सर्वोच्च स्थान प्राप्त होते.

न कर्हिचिन्मत्पराः शान्तरूपे नङ्क्ष्यन्ति नो मेऽनिमिषो लेढि हेतिः । येषामहं प्रिय आत्मा सुतश्च सखा गुरुः सुहृदो दैवमिष्टम्

जे माझ्या भक्तीत शांतचित्ताने रमले आहेत, त्यांना कधीच नाश होत नाही; काळाचा शस्त्र त्यांना छेदू शकत नाही. मी ज्यांना आत्म्यासारखा, मुलासारखा, मित्र, गुरु, हितचिंतक आणि प्रिय देव मानतो.

इमं लोकं तथैव अमुं आत्मानं उभयायिनम् । आत्मानं अनु ये चेह ये रायः पशवो गृहाः

हा जग, परलोक, दोन्हीकडे जाणारा आत्मा आणि इथे आपले म्हणून जे काही मानले जाते — धन, जनावरे, घरे —

विसृज्य सर्वान् अन्यांश्च मामेवं विश्वतोमुखम् । भजन्ति अनन्यया भक्त्या तान्मृत्योरतिपारये

सर्वांना सोडून, फक्त माझ्या सर्वव्यापी स्वरूपाची एकनिष्ठ भक्ती करणाऱ्यांना मी मृत्यूच्या पार नेतो.

नान्यत्र मद्‍भगवतः प्रधानपुरुषेश्वरात् । आत्मनः सर्वभूतानां भयं तीव्रं निवर्तते

माझ्याशिवाय, सर्व जीवांचा स्वामी आणि प्रकृतीचा अधिपती असलेल्या माझ्यातच, जीवांच्या मनातील तीव्र भीती नाहीशी होते.

मद्‍भयाद् वाति वातोऽयं सूर्यस्तपति मद्‍भयात् । वर्षतीन्द्रो दहत्यग्निः मृत्युश्चरति मद्‍भयात्

माझ्या भीतीने वारा वाहतो, सूर्य प्रकाशतो, इंद्र पाऊस पाडतो, अग्नी जळतो आणि मृत्यू फिरतो.

ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियोगेन योगिनः । क्षेमाय पादमूलं मे प्रविशन्ति अकुतोभयम्

ज्ञान आणि वैराग्याने युक्त योगी भक्तियोगाने माझ्या पायाशी, जे कुठल्याही भीतीपासून मुक्त आहेत, आपल्या कल्याणासाठी येतात.

एतावान् एव लोकेऽस्मिन् पुंसां निःश्रेयसोदयः । तीव्रेण भक्तियोगेन मनो मय्यर्पितं स्थिरम्

या जगात मनुष्याच्या सर्वोच्च कल्याणासाठी एकच उपाय आहे — तीव्र भक्तीने मन माझ्यावर स्थिर ठेवणे.

सप्तोपरि कृता द्वारः पुरस्तस्यास्तु द्वे अधः । पृथग् विषयगत्यर्थं तस्यां यः कश्चनेश्वरः

सात द्वारे वर, दोन पुढे आणि दोन खाली आहेत; प्रत्येक द्वार इंद्रियांच्या गतीसाठी असून, त्यात एक स्वामी वास करतो, राजन.

पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये

त्यातील पाच द्वारे पूर्वेला, एक दक्षिणेला आणि एक उत्तरेला आहेत; दोन द्वारे पश्चिमेला आहेत. त्यांची नावे मी आता सांगतो, राजन.

खद्योताऽऽविर्मुखी च प्राग् द्वारावेकत्र निर्मिते । विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सखः

पूर्वेकडील दोन दरवाजे एकत्र बांधले होते, जणू काजवे चमकत आहेत असे वाटावे. त्या दरवाज्यांतून द्युमत्सखा जातो आणि त्या प्रदेशाला तेजाने उजळवतो.