श्रीमद्भागवतपुराणम्

गणं सांवर्तकं नाम मेघानां चान्तकारिणाम् । इन्द्रः प्रचोदयत् क्रुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युत

इंद्राने, प्रलयकारी असे सांवर्तक मेघ, रागाने प्रेरित केले आणि आदेशाने त्यांना बोलावले.

अहो श्रीमदमाहात्म्यं गोपानां काननौकसाम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य ये चक्रुर्देवहेलनम्

वा! या व्रजातील गोपांची श्रीमंती आणि मोठेपणा पाहा, ज्यांनी कृष्णावर विश्वास ठेवून देवांची अवहेलना केली.

यथादृढैः कर्ममयैः क्रतुभिर्नामनौनिभैः । विद्यां आन्वीक्षिकीं हित्वा तितीर्षन्ति भवार्णवम्

जसे काही लोक, खऱ्या ज्ञानाचा मार्ग सोडून, केवळ कर्मकांड व यज्ञ यांच्या नावावर संसारसागर पार करायचा प्रयत्न करतात,

वाचालं बालिशं स्तब्धं अज्ञं पण्डितमानिनम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य गोपा मे चक्रुरप्रियम्

गोपांनी, कृष्णावर—जो बोलघेवडा, बालिश, गर्विष्ठ आणि अज्ञानी असून स्वतःला शहाणा समजतो—विश्वास ठेवून माझा अपमान केला.

एषां श्रियावलिप्तानां कृष्णेनाध्मापितात्मनाम् । धुनुत श्रीमदस्तम्भं पशून् नयत सङ्‌क्षयम्

हे श्रीमंतीमुळे गर्विष्ठ झालेले, कृष्णामुळे अधिकच फुगले आहेत; त्यांचा हा श्रीमंतीचा गर्व मोडा आणि त्यांच्या जनावरांना नष्ट करा.

अहं चैरावतं नागं आरुह्यानुव्रजे व्रजम् । मरुद्‍गणैर्महावेगैः नन्दगोष्ठजिघांसया

मी आता ऐरावत हत्तीवर बसून, मोठ्या वेगाने वाऱ्यांसह व्रजात जाईन आणि नंदाच्या गोठ्याचा नाश करीन.

श्रीशुक उवाच - इत्थं मघवताऽऽज्ञप्ता मेघा निर्मुक्तबन्धनाः । नन्दगोकुलमासारैः पीडयामासुरोजसा

श्रीशुक म्हणाले: मग, मागवानाच्या आज्ञेने, बंधनमुक्त झालेले मेघ मोठ्या जोमाने नंदाच्या गोकुळावर मुसळधार पाऊस पाडू लागले.

विद्योतमाना विद्युद्‌भिः स्तनन्तः स्तनयित्‍नुभिः । तीव्रैर्मरुद्‍गणैर्नुन्ना ववृषुर्जलशर्कराः

ते मेघ वीजांनी चमकत, गडगडाट करत, प्रचंड वाऱ्यांनी ढकलले जाऊन, पाण्याचा आणि गारांचा वर्षाव करू लागले.

स्थूणास्थूला वर्षधारा मुञ्चत्स्वभ्रेष्व-भीक्ष्णशः । जलौघैः प्लाव्यमाना भूः नादृश्यत नतोन्नतम्

जाडजूड आणि पातळ अशा पावसाच्या धारा सतत दरीखोऱ्यांत पडू लागल्या; पाण्याच्या लाटांनी सगळे जमिन सपाट झाली, उंचसखल काहीच दिसेना.

अत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपनाः । गोपा गोप्यश्च शीतार्ता गोविन्दं शरणं ययुः

अतिशय जोरदार वाऱ्यामुळे जनावरे थरथर कापू लागली; गवळण आणि गवळ्यांना थंडीने फार त्रास झाला, म्हणून सगळ्यांनी गोविंदाच्या आश्रयाला धाव घेतली.

शिरः सुतांश्च कायेन प्रच्छाद्या सारपीडिताः । वेपमाना भगवतः पादमूलमुपाययुः

आपली डोकी आणि लेकरांना अंगाने झाकून, त्या वादळाने त्रस्त होऊन, थरथरत गवळ्यांनी भगवंताच्या पायाशी जाऊन उभे राहिले.

कृष्ण कृष्ण महाभाग त्वन्नाथं गोकुलं प्रभो । त्रातुमर्हसि देवान्नः कुपिताद् भक्तवत्सल

कृष्णा, कृष्णा, हे महाभागा, आमच्या गोळ्याचं रक्षण तुझ्या हाती आहे; भक्तवत्सला, देवांच्या रागापासून आम्हाला वाचव, अशी आमची विनंती आहे.

शिलावर्षानिपातेन हन्यमानमचेतनम् । निरीक्ष्य भगवान् मेने कुपितेन्द्रकृतं हरिः

शिलावर्षाच्या माराने जिवंत प्राणी बेशुद्ध पडताना पाहून, भगवान हरिने हे सर्व इंद्राच्या रागामुळे घडत आहे, हे समजले.

अपर्त्त्वत्युल्बणं वर्षं अतिवातं शिलामयम् । स्वयागे विहतेऽस्माभिः इन्द्रो नाशाय वर्षति

आपल्या यज्ञात आपणच अडथळा आणल्यामुळे, इंद्र आमच्या विनाशासाठी हे भयंकर, दगडांनी भरलेले पाऊस आणि जोरदार वारा सोडतो आहे.

तत्र प्रतिविधिं सम्यग् आत्मयोगेन साधये । लोकेशमानिनां मौढ्याद् हनिष्ये श्रीमदं तमः

इथे मी माझ्या स्वतःच्या योगशक्तीने यावर योग्य उपाय करतो; स्वतःला जगाचा स्वामी समजणाऱ्यांच्या मूर्खपणामुळे, मी त्यांच्या गर्वाचा नाश करीन.

न हि सद्‍भावयुक्तानां सुराणामीशविस्मयः । मत्तोऽसतां मानभङ्‌गः प्रशमायोपकल्पते

जे देव खरेच सद्गुणी आहेत, त्यांना परमेश्वराचे आश्चर्य वाटत नाही; पण जे दुर्जन आहेत, त्यांचा अभिमान मोडल्याने त्यांना शांती मिळते.

तस्मात् मच्छरणं गोष्ठं मन्नाथं मत्परिग्रहम् । गोपाये स्वात्मयोगेन सोऽयं मे व्रत आहितः

म्हणून, माझ्या आश्रयाला आलेल्या, मला स्वामी मानणाऱ्या आणि मी स्वीकारलेल्या या गवळ्यांच्या वस्तीचं मी माझ्या योगशक्तीने रक्षण करीन; हेच माझं व्रत आहे.

इत्युक्त्वैकेन हस्तेन कृत्वा गोवर्धनाचलम् । दधार लीलया कृष्णः छत्राकमिव बालकः

असं म्हणून, कृष्णाने एका हाताने सहजपणे गोवर्धन पर्वत उचलला, जणू एखादं मूल छत्री धरावी तसा.

अथाह भगवान् गोपान् हेऽम्ब तात व्रजौकसः । यथोपजोषं विशत गिरिगर्तं सगोधनाः

मग भगवान गवळ्यांना म्हणाले, "आई, बाबा, आणि व्रजवासी हो, आपल्या गायींसह पर्वताच्या गुहेत ज्या ज्या जागा मिळतील तिथे शिरा."

न त्रास इह वः कार्यो मद्धस्ताद्रिनिपातने । वातवर्षभयेनालं तत्त्राणं विहितं हि वः

"माझ्या हातातून पर्वत पडेल याची किंवा वारा-पावसाची भीती तुम्हाला अजिबात बाळगू नका; तुमचं रक्षण मी केलं आहे."

तथा निर्विविशुर्गर्तं कृष्णाश्वासितमानसः । यथावकाशं सधनाः सव्रजाः सोपजीविनः

कृष्णाने दिलेल्या धीरामुळे, व्रजवासी आपली धनदौलत, कुटुंब आणि आप्तांसह, जिथे जागा मिळेल तिथे पर्वताच्या गुहेत गेले.

क्षुत्तृड्व्यथां सुखापेक्षां हित्वा तैर्व्रजवासिभिः । वीक्ष्यमाणो दधावद्रिं सप्ताहं नाचलत् पदात्

भूक, तहान, वेदना आणि सुखाची अपेक्षा सोडून, व्रजवासी सात दिवस कृष्णाने पर्वत धरलेला पाहत राहिले, आणि त्याचे पाय हललेही नाहीत.

कृष्णयोगानुभावं तं निशम्येन्द्रोऽतिविस्मितः । निःस्तम्भो भ्रष्टसङ्‌कल्पः स्वान् मेघान् संन्यवारयत्

कृष्णाच्या योगशक्तीचं अद्भुत सामर्थ्य कळल्यावर, इंद्र फारच आश्चर्यचकित झाला; तो गप्प झाला, त्याचा निर्धार तुटला आणि त्याने आपले मेघ मागे घेतले.

खं व्यभ्रमुदितादित्यं वातवर्षं च दारुणम् । निशम्योपरतं गोपान् गोवर्धनधरोऽब्रवीत् निर्यात त्यजत त्रासं गोपाः सस्त्रीधनार्भकाः । उपारतं वातवर्षं व्युदप्रायाश्च निम्नगाः

आकाश निरभ्र झाले, सूर्य उजळला, आणि भयंकर वारा-पाऊस थांबला तेव्हा, गोवर्धन उचलणाऱ्या कृष्णाने गवळ्यांना सांगितले, "सगळे बायका, मुले, धनदौलत घेऊन बाहेर पडा, भीती सोडा; वारा-पाऊस थांबले आहेत आणि नद्या ओसरल्या आहेत."

ततस्ते निर्ययुर्गोपाः स्वं स्वमादाय गोधनम् । शकटोढोपकरणं स्त्रीबालस्थविराः शनैः

मग गवळ्यांनी आपापली जनावरे, गाड्या, सामान, बायका, मुले आणि वयोवृद्ध लोक घेऊन हळूहळू बाहेर पडले.

भगवानपि तं शैलं स्वस्थाने पूर्ववत्प्रभुः । पश्यतां सर्वभूतानां स्थापयामास लीलया

भगवान कृष्णानेही तो पर्वत पुन्हा पूर्वीप्रमाणे आपल्या जागी ठेवला, आणि सर्व जीवांच्या समोर सहजपणे हे केले.

( मिश्र ) तं प्रेमवेगान् निभृता व्रजौकसो यथा समीयुः परिरम्भणादिभिः । गोप्यश्च सस्नेहमपूजयन् मुदा दध्यक्षताद्‌भिर्युयुजुः सदाशिषः

व्रजवासी प्रेमाने कृष्णाजवळ शांतपणे आले, त्याला मिठी मारली आणि इतर प्रकारे आपुलकी दाखवली; गवळणींनी प्रेमाने आनंदाने त्याची पूजा केली, दही आणि अक्षता अर्पण केल्या, आणि नेहमीच शुभाशीर्वाद दिले.

( अनुष्टुप् ) यशोदा रोहिणी नन्दो रामश्च बलिनां वरः । कृष्णमालिङ्‌ग्य युयुजुः आशिषः स्नेहकातराः

यशोदा, रोहिणी, नंद आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राम — या सर्वांनी कृष्णाला प्रेमाने मिठी मारली आणि आपुलकीने त्याला मनापासून आशीर्वाद दिले.

दिवि देवगणाः सिद्धाः साध्या गन्धर्वचारणाः । तुष्टुवुर्मुमुचुस्तुष्टाः पुष्पवर्षाणि पार्थिव

आकाशात देव, सिद्ध, साध्य, गंधर्व आणि चारण यांच्या समूहांनी आनंदाने कृष्णाचे स्तुतीगीत गायले आणि प्रसन्न होऊन पृथ्वीवर फुलांचा वर्षाव केला.