श्रीमद्भागवतपुराणम्

(अनुष्टुप्) अथ त्वमसि नो ब्रह्मन् परमात्मन् विपश्चिताम् । विश्वं रुद्रभयध्वस्तं अकुतश्चिद्‍भया गतिः

म्हणून, हे ब्रह्मन्, परात्मा, ज्ञानी लोकांचा तुम्हीच आधार आहात; जेव्हा रुद्राच्या भीतीने विश्व थरथरते, तेव्हा तुम्हीच सर्व भयांपासून मुक्त अशी शरण आहात.

इदं जपत भद्रं वो विशुद्धा नृपनन्दनाः । स्वधर्ममनुतिष्ठन्तो भगवति अर्पिताशयाः

राजकुमारांनो, हे शुद्ध मनाने जपा, आपापली कर्तव्ये पार पाडा आणि सर्व भावना भगवंताला अर्पण करा—मग तुमचं कल्याण होईल.

तमेवात्मानमात्मस्थं सर्वभूतेष्ववस्थितम् । पूजयध्वं गृणन्तश्च ध्यायन्तश्चासकृद्धरिम्

तोच आत्मा, जो प्रत्येकाच्या अंतर्याम्यात आणि सर्व प्राण्यांत वास करतो, त्याची पूजा करा, त्याची सतत स्तुती करा आणि ध्यानधारणा करा.

योगादेशमुपासाद्य धारयन्तो मुनिव्रताः । समाहितधियः सर्व एतदभ्यसतादृताः

योगाचे शिक्षण घेऊन, ऋषींच्या व्रतांचे पालन करत, एकाग्र मनाने, तुम्ही सर्वांनी ही साधना श्रद्धेने करा.

इदमाह पुरास्माकं भगवान्विश्वसृक्पतिः । भृग्वादीनां आत्मजानां सिसृक्षुः संसिसृक्षताम्

पूर्वी, सृष्टीचे अधिपती असलेल्या भगवानांनी, भृगु व इतरांच्या पुत्रांची निर्मिती करावी म्हणून, तसेच निर्माण करण्याची इच्छा असणाऱ्यांना हे सांगितले होते.

ते वयं नोदिताः सर्वे प्रजासर्गे प्रजेश्वराः । अनेन ध्वस्ततमसः सिसृक्ष्मो विविधाः प्रजाः

आम्ही सर्व प्रजापती, प्रजांची निर्मिती करताना प्रेरित झालो नव्हतो; पण या उपदेशामुळे अज्ञानाचा अंधकार दूर झाला आणि आम्ही विविध जीवांची निर्मिती करण्याची इच्छा धरली.

अथेदं नित्यदा युक्तो जपन् अवहितः पुमान् । अचिरात् श्रेय आप्नोति वासुदेवपरायणः

जो मनुष्य नेहमी एकाग्रतेने आणि भक्तीभावाने हे जपतो, तो लवकरच वासुदेवाच्या भक्तीतून सर्वोच्च कल्याण प्राप्त करतो.

श्रेयसामिह सर्वेषां ज्ञानं निःश्रेयसं परम् । सुखं तरति दुष्पारं ज्ञाननौर्व्यसनार्णवम्

इथे सर्वांसाठी सर्वोच्च असे ज्ञान आहे, जे खरे कल्याण देणारे आहे; या ज्ञानरूपी नौकेने मनुष्य दु:खाच्या अथांग सागरातून सहजपणे पार जातो.

य इमं श्रद्धया युक्तो मद्‍गीतं भगवत्स्तवम् । अधीयानो दुराराध्यं हरिं आराधयत्यसौ

जो श्रद्धेने, मी गायलेले हे भगवंताचे स्तोत्र म्हणतो, तो कठीणतेने साध्य होणाऱ्या हरिची पूजा करतो.

विन्दते पुरुषोऽमुष्माद् यद्यद् इच्छत्यसत्वरम् । मद्‍गीतगीतात्सुप्रीतात् श्रेयसामेकवल्लभात्

या माझ्या गाण्यातून, जे कल्याणाला प्रिय आहे, मनुष्याला जे काही हवे असेल ते तो लवकरच प्राप्त करतो.

इदं यः कल्य उत्थाय प्राञ्जलिः श्रद्धयान्वितः । शृणुयात् श्रावयेन्मर्त्यो मुच्यते कर्मबन्धनैः

जो मनुष्य सकाळी लवकर उठून, श्रद्धेने हात जोडून हे ऐकतो किंवा इतरांना ऐकवतो, तो कर्माच्या बंधनातून मुक्त होतो.

गीतं मयेदं नरदेवनन्दनाः परस्य पुंसः परमात्मनः स्तवम् । जपन्त एकाग्रधियस्तपो महत् चरध्वमन्ते तत आप्स्यथेप्सितम्

नरदेवतांच्या पुत्रांनो, मी गायलेले हे परमात्म्याचे स्तोत्र आहे; तुम्ही एकाग्रतेने याचा जप करा, तपासारखे आचरण करा, आणि शेवटी तुम्हाला हवे ते फळ नक्की मिळेल.

कोपान् मुसलधारावर्षं वर्षतीन्द्रे व्रजौकसां रक्षणार्थं गोवर्धनधारणम् - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) इन्द्रस्तदाऽऽत्मनः पूजां विज्ञाय विहतां नृप । गोपेभ्यः कृष्णनाथेभ्यो नन्दादिभ्यश्चुकोप ह

श्रीशुक म्हणाले: राजन, इंद्राला जेव्हा आपली पूजा गोपांनी व कृष्णाने थांबवली हे कळले, तेव्हा तो रागावला आणि व्रजवासीयांच्या रक्षणासाठी मुसळधार पाऊस पाडू लागला, ज्यातून गोवर्धन उचलला गेला.

गणं सांवर्तकं नाम मेघानां चान्तकारिणाम् । इन्द्रः प्रचोदयत् क्रुद्धो वाक्यं चाहेशमान्युत

इंद्राने, प्रलयकारी असे सांवर्तक मेघ, रागाने प्रेरित केले आणि आदेशाने त्यांना बोलावले.

अहो श्रीमदमाहात्म्यं गोपानां काननौकसाम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य ये चक्रुर्देवहेलनम्

वा! या व्रजातील गोपांची श्रीमंती आणि मोठेपणा पाहा, ज्यांनी कृष्णावर विश्वास ठेवून देवांची अवहेलना केली.

यथादृढैः कर्ममयैः क्रतुभिर्नामनौनिभैः । विद्यां आन्वीक्षिकीं हित्वा तितीर्षन्ति भवार्णवम्

जसे काही लोक, खऱ्या ज्ञानाचा मार्ग सोडून, केवळ कर्मकांड व यज्ञ यांच्या नावावर संसारसागर पार करायचा प्रयत्न करतात,

वाचालं बालिशं स्तब्धं अज्ञं पण्डितमानिनम् । कृष्णं मर्त्यमुपाश्रित्य गोपा मे चक्रुरप्रियम्

गोपांनी, कृष्णावर—जो बोलघेवडा, बालिश, गर्विष्ठ आणि अज्ञानी असून स्वतःला शहाणा समजतो—विश्वास ठेवून माझा अपमान केला.

एषां श्रियावलिप्तानां कृष्णेनाध्मापितात्मनाम् । धुनुत श्रीमदस्तम्भं पशून् नयत सङ्‌क्षयम्

हे श्रीमंतीमुळे गर्विष्ठ झालेले, कृष्णामुळे अधिकच फुगले आहेत; त्यांचा हा श्रीमंतीचा गर्व मोडा आणि त्यांच्या जनावरांना नष्ट करा.

अहं चैरावतं नागं आरुह्यानुव्रजे व्रजम् । मरुद्‍गणैर्महावेगैः नन्दगोष्ठजिघांसया

मी आता ऐरावत हत्तीवर बसून, मोठ्या वेगाने वाऱ्यांसह व्रजात जाईन आणि नंदाच्या गोठ्याचा नाश करीन.

श्रीशुक उवाच - इत्थं मघवताऽऽज्ञप्ता मेघा निर्मुक्तबन्धनाः । नन्दगोकुलमासारैः पीडयामासुरोजसा

श्रीशुक म्हणाले: मग, मागवानाच्या आज्ञेने, बंधनमुक्त झालेले मेघ मोठ्या जोमाने नंदाच्या गोकुळावर मुसळधार पाऊस पाडू लागले.

विद्योतमाना विद्युद्‌भिः स्तनन्तः स्तनयित्‍नुभिः । तीव्रैर्मरुद्‍गणैर्नुन्ना ववृषुर्जलशर्कराः

ते मेघ वीजांनी चमकत, गडगडाट करत, प्रचंड वाऱ्यांनी ढकलले जाऊन, पाण्याचा आणि गारांचा वर्षाव करू लागले.

स्थूणास्थूला वर्षधारा मुञ्चत्स्वभ्रेष्व-भीक्ष्णशः । जलौघैः प्लाव्यमाना भूः नादृश्यत नतोन्नतम्

जाडजूड आणि पातळ अशा पावसाच्या धारा सतत दरीखोऱ्यांत पडू लागल्या; पाण्याच्या लाटांनी सगळे जमिन सपाट झाली, उंचसखल काहीच दिसेना.

अत्यासारातिवातेन पशवो जातवेपनाः । गोपा गोप्यश्च शीतार्ता गोविन्दं शरणं ययुः

अतिशय जोरदार वाऱ्यामुळे जनावरे थरथर कापू लागली; गवळण आणि गवळ्यांना थंडीने फार त्रास झाला, म्हणून सगळ्यांनी गोविंदाच्या आश्रयाला धाव घेतली.

शिरः सुतांश्च कायेन प्रच्छाद्या सारपीडिताः । वेपमाना भगवतः पादमूलमुपाययुः

आपली डोकी आणि लेकरांना अंगाने झाकून, त्या वादळाने त्रस्त होऊन, थरथरत गवळ्यांनी भगवंताच्या पायाशी जाऊन उभे राहिले.

कृष्ण कृष्ण महाभाग त्वन्नाथं गोकुलं प्रभो । त्रातुमर्हसि देवान्नः कुपिताद् भक्तवत्सल

कृष्णा, कृष्णा, हे महाभागा, आमच्या गोळ्याचं रक्षण तुझ्या हाती आहे; भक्तवत्सला, देवांच्या रागापासून आम्हाला वाचव, अशी आमची विनंती आहे.

शिलावर्षानिपातेन हन्यमानमचेतनम् । निरीक्ष्य भगवान् मेने कुपितेन्द्रकृतं हरिः

शिलावर्षाच्या माराने जिवंत प्राणी बेशुद्ध पडताना पाहून, भगवान हरिने हे सर्व इंद्राच्या रागामुळे घडत आहे, हे समजले.

अपर्त्त्वत्युल्बणं वर्षं अतिवातं शिलामयम् । स्वयागे विहतेऽस्माभिः इन्द्रो नाशाय वर्षति

आपल्या यज्ञात आपणच अडथळा आणल्यामुळे, इंद्र आमच्या विनाशासाठी हे भयंकर, दगडांनी भरलेले पाऊस आणि जोरदार वारा सोडतो आहे.

तत्र प्रतिविधिं सम्यग् आत्मयोगेन साधये । लोकेशमानिनां मौढ्याद् हनिष्ये श्रीमदं तमः

इथे मी माझ्या स्वतःच्या योगशक्तीने यावर योग्य उपाय करतो; स्वतःला जगाचा स्वामी समजणाऱ्यांच्या मूर्खपणामुळे, मी त्यांच्या गर्वाचा नाश करीन.

न हि सद्‍भावयुक्तानां सुराणामीशविस्मयः । मत्तोऽसतां मानभङ्‌गः प्रशमायोपकल्पते

जे देव खरेच सद्गुणी आहेत, त्यांना परमेश्वराचे आश्चर्य वाटत नाही; पण जे दुर्जन आहेत, त्यांचा अभिमान मोडल्याने त्यांना शांती मिळते.