श्रीमद्भागवतपुराणम्

रम्यं एकान्तदेशस्थं हेमपद्मसुसौरभम् । यत्समीपस्थजीवानां वैरं चेतसि न स्थितम्

ते रम्य, एकांत असं ठिकाण आहे, तिथे सोन्यासारखा कमळाचा सुगंध दरवळतो, आणि तिथे राहणाऱ्यांच्या मनात कोणताही वैर राहत नाही.

ज्ञानयज्ञस्त्वया तत्र कर्तव्यो हि अप्रयत्‍नतः । अपूर्वरसरूपा च कथा तत्र भविष्यति

तेथे सुवर्ण कमळांनी दरवळणारे, सुंदर व एकांत असे स्थान आहे, जिथे आजूबाजूच्या जीवांच्या मनात वैरभाव राहत नाही.

पुरःस्थं निर्बलं चैव जराजीर्णकलेवरम् । तद्‌द्वयं च पुरस्कृत्य भक्तिस्तत्रागमिष्यति

समोर वृद्ध, अशक्त शरीर ठेवून आणि हे दोन्ही लक्षात घेऊन, तेथे भक्ती येईल.

यत्र भागवती वार्ता तत्र भक्त्यादिकं व्रजेत् । कथाशब्दं समाकर्ण्य तत्त्रिकं तरुणायते

जिथे भागवताची गोष्ट सांगितली जाते, तिथे भक्ती व तिचे सोबती येतात; त्या कथेला ऐकून, हे तिघेही तरुण होतात.

सूत उवाच - एवमुक्त्वा कुमारास्ते नारदेन समं ततः । गंगातटं समाजग्मुः कथापानाय सत्वराः

सूतम्हणाले — असे सांगून कुमार आणि नारद, त्वरित गंगेच्या काठावर आले, कथा ऐकण्यासाठी.

यदा यातास्तटं ते तु तदा कोलाहलोऽप्यभूत् । भूर्लोके देवलोके च ब्रह्मलोके तथैव च

जेव्हा ते काठावर पोहोचले, तेव्हा पृथ्वीवर, देवांच्या लोकात आणि ब्रह्मलोकातही मोठा गोंधळ झाला.

श्रीभागवतपीयूष पानाय रसलम्पटाः । धावन्तोऽप्याययुः सर्वे प्रथमं ये च वैष्णवाः

श्रीभागवताचा अमृतरस प्यायला आसुसलेले सर्वजण धावत आले, आणि वैष्णव सर्वात आधी पोहोचले.

(वंशस्थ) भृगुर्वसिष्ठश्च्यवनश्च गौतमो मेधातिथिर्देवलदेवरातौ । रामस्तथा गाधिसुतश्च शाकलो मृकण्डुपुत्रात्रिजपिप्पलादाः

भृगु, वसिष्ठ, च्यवन, गौतम, मेधातिथी, देवल, देवरात, राम, गाधीचा पुत्र, शाकल, मृकंडुचा मुलगा, अत्रि आणि पिप्पलाद हे सर्व आले.

(इंद्रवज्रा) योगेश्वरौ व्यासपराशरौ च छायाशुको जाजलिजह्नुमुख्याः । सर्वेऽप्यमी मुनिगणाः सहपुत्रशिष्याः स्वस्त्रीभिराययुरतिप्रणयेन युक्ताः

योगेश्वर, व्यास, पराशर, छायाशुक, जाजली, जह्नु आणि इतर प्रमुख ऋषी, आपापल्या पुत्र, शिष्य आणि स्त्रियांसह, मोठ्या प्रेमाने आले.

(अनुष्टुप्) वेदान्तानि च वेदाश्च मन्त्रास्तन्त्राः समूर्तयः । दशसप्तपुराणानि षट्शास्त्राणि तथाऽऽययुः

वेदांत, वेद, मंत्र, तंत्र, त्यांची मूर्तरूपे, दहा व सात पुराणे आणि सहा शास्त्रेही तेथे आली.

गंगाद्या सरितस्तत्र पुष्करादिसरांसि च । क्षेत्राणि च दिशः सर्वा दण्डकादि वनानि च

गंगा व इतर नद्या, पुष्कर व इतर सरोवरे, तीर्थक्षेत्रे, सर्व दिशा आणि दंडक व इतर अरण्ये तेथे आली.

नगादयो ययुस्तत्र देवगन्धर्वदानवाः । गुरुत्वात्तत्र नायातान् भृगुः सम्बोध्य चानयत्

पर्वत व इतरही तेथे आले; देव, गंधर्व, दानवही आले. पण त्यांच्या जडपणामुळे, भृगुने त्यांना समजावून तेथे आणले.

दीक्षिता नारदेनाथ दत्तं आसनमुत्तमम् । कुमारा वन्दिताः सर्वैः निषेदुः कृष्णतत्पराः

नारदांनी दीक्षा दिल्यावर आणि उत्तम आसन दिल्यावर, सर्वांनी वंदन केलेल्या कुमारांनी, कृष्णचिंतनात बसले.

वैष्णवाश्च विरक्ताश्च न्यासिनो ब्रह्मचारिणः । मुखभागे स्थितास्ते च तदग्रे नारदः स्थितः

वैष्णव, विरक्त, संन्यासी आणि ब्रह्मचारी हे सर्व पुढे उभे होते, आणि त्यांच्या समोर नारद उभा होता.

एकभागे ऋषिगणाः तद् अन्यत्र दिवौकसः । वेदोपनिषदो अन्यत्र तीर्थान् यत्र स्त्रियोऽन्यतः

एका बाजूला ऋषीगण, दुसऱ्या ठिकाणी देव, वेद-उपनिषद वेगळ्या ठिकाणी, तीर्थक्षेत्रे वेगळ्या बाजूला, आणि स्त्रिया वेगळ्या ठिकाणी होत्या.

जयशब्दो नमःशब्दोः शंखशब्दस्तथैव च । चूर्णलाजा प्रसूनानां निक्षेपः सुमहान् अभूत्

जयजयकार, नमस्कार आणि शंखाचा आवाज घुमला; भाजलेले तांदूळ व फुलांची मोठी उधळण झाली.

विमानानि समारुह्य कियन्तो देवनायकाः । कल्पवृक्ष प्रसूनैस्तान् सर्वान् तत्र समाकिरन्

विमानांवर बसून अनेक देवांचे प्रमुख, कल्पवृक्षाची फुले सर्वांवर उधळू लागले.

सूत उवाच - एवं तेष्वकचित्तेषु श्रीमद्‌भागवस्य च । माहात्म्यं ऊचिरे स्पष्टं नारदाय महात्मने

सूता म्हणाले — ज्या सर्वांचे मन एकाग्र होते, त्यांच्यात श्रीमद्भागवताचे माहात्म्य त्यांनी स्पष्टपणे नारद या महात्म्याला सांगितले.

कुमारा ऊचुः - अथ ते वर्ण्यतेऽस्माभिः महिमा शुकशास्त्रजः । यस्य श्रवणमात्रेण मुक्तिः करतले स्थिता

कुमार म्हणाले — आता आम्ही शुकमुनींच्या शास्त्रातून उत्पन्न झालेल्या महिम्याचे वर्णन करू, ज्याचे केवळ ऐकले तरी मुक्ती हातात येते.

सदा सेव्या सदा सेव्या श्रीमद्‌भागवती कथा । यस्याः श्रवणमात्रेण हरिश्चित्तं समाश्रयेत्

श्रीमद्भागवताच्या कथा नेहमी ऐकाव्यात, नेहमीच त्या ऐकाव्यात. कारण फक्त त्या ऐकल्या तरी हरि आपल्या मनात वास करतो.

ग्रन्थोऽष्टादशसाहस्त्रो द्वादशस्कन्धसम्मितः । परीक्षित् शुकसंवादः श्रृणु भागवतं च तत्

हे ग्रंथ अठरा हजार श्लोकांचे असून, बारा स्कंधांत विभागलेले आहे. परीक्षित आणि शुक यांचा संवाद यात आहे. हे भागवत तू ऐक.

तात संसारचक्रेऽस्मिन् भ्रमतेऽज्ञानतः पुमान् । यावत् कर्णगता नास्ति शुकशास्त्रकथा क्षणम्

बाळा, या संसाराच्या चक्रात मनुष्य अज्ञानामुळे भटकत राहतो, जोपर्यंत शुकाच्या शास्त्रातील कथा त्याच्या कानावर क्षणभरही पडत नाहीत.

किं श्रुतैबहुभिः शास्त्रैः पुराणैश्च भ्रमावहैः । एकं भागवतं शास्त्रं मुक्तिदानेन गर्जति

अनेक शास्त्रे आणि पुराणे ऐकून काय उपयोग, जे फक्त गोंधळ वाढवतात? एकच भागवत शास्त्र मुक्ती देणारे म्हणून गर्जना करते.

कथा भागवतस्यापि नित्यं भवति यद्‌गृहे । तद्‌गृहं तीर्थरूपं हि वसतां पापनाशनम्

ज्या घरात भागवताची कथा रोज होते, ते घरच खरे तीर्थ आहे, आणि त्या घरातील लोकांचे पाप नष्ट करणारे आहे.

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च । शुकशास्त्रकथायाश्च कलां नार्हन्ति षोडशीम्

शुकाच्या शास्त्रातील कथेला जशी पुण्याची किंमत आहे, तशी एक हजार अश्वमेध यज्ञ किंवा शंभर वाजपेय यज्ञ देखील तिच्या सोळाव्या भागाइतकीही होऊ शकत नाही.

तावत् पापानि देहेस्मिन् निवसन्ति तपोधनाः । यावत् न श्रूयते सम्यक् श्रीमद्‌भागवतं नरैः

हे तपस्वींनो, जोपर्यंत लोक श्रीमद्भागवत नीट ऐकत नाहीत, तोपर्यंत या देहात पापे राहतात.

न गंगा न गया काशी पुष्करं न प्रयागकम् । शुकशास्त्रकथायाश्च फलेन समतां नयेत्

गंगा, गया, काशी, पुष्कर किंवा प्रयाग यांच्याही फळाची सर शुकाच्या शास्त्राच्या कथेला येऊ शकत नाही.

श्लोकार्धं श्लोकपादं वा नित्यं भागवतोद्‌भवम् । पठस्व स्वमुखेनैव यदीच्छसि परां गतिम्

तुला जर परमगती हवी असेल, तर रोज स्वतःच्या तोंडाने भागवताचा अर्धा श्लोक किंवा एकच चरण जरी वाचला, तरी पुरे.

वेदादिः वेदमाता च पौरुषं सूक्तमेव च । त्रयी भागवतं चैव द्वादशाक्षर एव च

वेद, वेदांची माता, पुरुषसूक्त, त्रैविद्य, भागवत आणि बारा अक्षरी मंत्र—