श्रीमद्भागवतपुराणम्

वेदान्तवेदसुस्नाते गीताया अपि कर्तरि । परितापवति व्यासे मुह्यत्यज्ञानसागरे

ज्यांनी वेद आणि वेदान्तात स्नान केलं, गीतेचे कर्ते आहेत, असे व्यासही दुःखाने ग्रासले गेले, तेव्हा अज्ञानाच्या समुद्रात ते गोंधळले.

तदा त्वया पुरा प्रोक्तं चतुःश्लोकसमन्वितम् । तदीयश्रवणात् सद्यो निर्बाधो बादरायणः

मग पूर्वी तू चार श्लोकांत सांगितलं होतंस; ते ऐकल्यावरच बादरायणाचं दुःख लगेच नाहीसं झालं.

तत्र ते विस्मयः केन यतः प्रश्नकरो भवान् । श्रीमद्‌भागवतं श्राव्य शोकदुःखविनाशनम्

मग तुला हे आश्चर्य कशामुळे वाटलं, म्हणून तू हा प्रश्न विचारलास? श्रीमद्भागवत ऐकावं, कारण ते शोक आणि दुःख नाहीसं करतं.

नारद उवाच - (वसंतितिलका) यद्दर्शनं च विनिहन्त्यशुभानि सद्यः श्रेयस्तनोति भवदुःखदवार्दितानाम् । निःशेषशेषमुखगीतकथैकपानाः प्रेमप्रकाशकृतये शरणं गतोऽस्मि

नारद म्हणाले - ज्याचं दर्शन होताच सर्व अशुभ गोष्टी लगेच नाहीशा होतात, आणि जन्ममरणाच्या दुःखाने त्रस्त लोकांना कल्याण मिळतं, जिथे शुद्ध लोकांच्या तोंडून फक्त कथा ऐकण्याचा आनंद मिळतो, आणि प्रेम प्रकट होतं, अशा त्या शरणाला मी गेलो आहे.

भाग्योदयेन बहुजन्मसमर्जितेन सत्संगमं च लभते पुरुषो यदा वै । अज्ञानहेतुकृतमोहमदान्धकार नाशं विधाय हि तदोदयते विवेकः

अनेक जन्मांचं पुण्य उगवलं की, माणसाला सत्संग मिळतो; तेव्हा अज्ञानामुळे आलेला मोह आणि अहंकाराचा अंधार नाहीसा होऊन विवेक जागतो.

श्रीमद्‌भागवतमाहात्म्यम् - तृतीयोऽध्यायः सनकादिमुखात् श्रीमद्‌भागवतश्रवणेन भक्त्तेस्तुष्टीर्ज्ञानवैराग्ययोः पुष्टिश्च - नारद उवाच - (अनुष्टुप्) ज्ञानयज्ञं करिष्यामि शुकशास्त्रकथोज्ज्वलम् । भक्तिर्ज्ञानविरागाणां स्थापनार्थं प्रयत्‍नतः

श्रीमद्भागवताचं माहात्म्य - तिसरा अध्याय. सनकादी ऋषींच्या तोंडून श्रीमद्भागवत ऐकल्यावर भक्ताचं मन तृप्त होतं, आणि ज्ञान-वैऱाग्य वाढतं.

कुत्र कार्यो मया यज्ञः स्थलं तद्‌वाच्यतामिह । महिमा शुकशास्त्रस्य वक्तव्यो वेदपारगैः

नारद म्हणाले - मी शुकदेवांच्या शास्त्रकथांनी उजळलेला ज्ञानयज्ञ करणार आहे, भक्ती, ज्ञान आणि वैराग्य यांची स्थापना व्हावी म्हणून मी हे मनापासून करतो.

कियद्‌भिः दिवसैः श्राव्या श्रीमद्‌भागवती कथा । को विधिः तत्र कर्तव्यो ममेदं ब्रुवतामितः

हा यज्ञ कुठे करावा, ते इथे सांगा. शुकशास्त्राचं माहात्म्य वेदपारंगत लोकांनी सांगावं.

कुमारा ऊचुः - श्रृणु नारद वक्ष्यामो विनम्राय विवेकिने । गंगाद्वारसमीपे तु तटं आनन्दनामकम्

कुमार म्हणाले - नारद, ऐक, आम्ही तुला सांगतो, कारण तू नम्र आणि विवेकी आहेस. गंगाकाठी आनंद नावाचं एक ठिकाण आहे.

नानाऋषिगणैर्जुष्टं देवसिद्धनिषेवनम् । नानातरुलताकीर्णं नवकोमलवालुकम्

तिथे अनेक ऋषी नेहमी असतात, देव आणि सिद्ध लोक येतात, वेगवेगळ्या झाडांनी आणि वेलींनी ते ठिकाण भरलेलं आहे, आणि तिथे नवी, मऊ वाळू आहे.

रम्यं एकान्तदेशस्थं हेमपद्मसुसौरभम् । यत्समीपस्थजीवानां वैरं चेतसि न स्थितम्

ते रम्य, एकांत असं ठिकाण आहे, तिथे सोन्यासारखा कमळाचा सुगंध दरवळतो, आणि तिथे राहणाऱ्यांच्या मनात कोणताही वैर राहत नाही.

ज्ञानयज्ञस्त्वया तत्र कर्तव्यो हि अप्रयत्‍नतः । अपूर्वरसरूपा च कथा तत्र भविष्यति

तेथे सुवर्ण कमळांनी दरवळणारे, सुंदर व एकांत असे स्थान आहे, जिथे आजूबाजूच्या जीवांच्या मनात वैरभाव राहत नाही.

पुरःस्थं निर्बलं चैव जराजीर्णकलेवरम् । तद्‌द्वयं च पुरस्कृत्य भक्तिस्तत्रागमिष्यति

समोर वृद्ध, अशक्त शरीर ठेवून आणि हे दोन्ही लक्षात घेऊन, तेथे भक्ती येईल.

यत्र भागवती वार्ता तत्र भक्त्यादिकं व्रजेत् । कथाशब्दं समाकर्ण्य तत्त्रिकं तरुणायते

जिथे भागवताची गोष्ट सांगितली जाते, तिथे भक्ती व तिचे सोबती येतात; त्या कथेला ऐकून, हे तिघेही तरुण होतात.

सूत उवाच - एवमुक्त्वा कुमारास्ते नारदेन समं ततः । गंगातटं समाजग्मुः कथापानाय सत्वराः

सूतम्हणाले — असे सांगून कुमार आणि नारद, त्वरित गंगेच्या काठावर आले, कथा ऐकण्यासाठी.

यदा यातास्तटं ते तु तदा कोलाहलोऽप्यभूत् । भूर्लोके देवलोके च ब्रह्मलोके तथैव च

जेव्हा ते काठावर पोहोचले, तेव्हा पृथ्वीवर, देवांच्या लोकात आणि ब्रह्मलोकातही मोठा गोंधळ झाला.

श्रीभागवतपीयूष पानाय रसलम्पटाः । धावन्तोऽप्याययुः सर्वे प्रथमं ये च वैष्णवाः

श्रीभागवताचा अमृतरस प्यायला आसुसलेले सर्वजण धावत आले, आणि वैष्णव सर्वात आधी पोहोचले.

(वंशस्थ) भृगुर्वसिष्ठश्च्यवनश्च गौतमो मेधातिथिर्देवलदेवरातौ । रामस्तथा गाधिसुतश्च शाकलो मृकण्डुपुत्रात्रिजपिप्पलादाः

भृगु, वसिष्ठ, च्यवन, गौतम, मेधातिथी, देवल, देवरात, राम, गाधीचा पुत्र, शाकल, मृकंडुचा मुलगा, अत्रि आणि पिप्पलाद हे सर्व आले.

(इंद्रवज्रा) योगेश्वरौ व्यासपराशरौ च छायाशुको जाजलिजह्नुमुख्याः । सर्वेऽप्यमी मुनिगणाः सहपुत्रशिष्याः स्वस्त्रीभिराययुरतिप्रणयेन युक्ताः

योगेश्वर, व्यास, पराशर, छायाशुक, जाजली, जह्नु आणि इतर प्रमुख ऋषी, आपापल्या पुत्र, शिष्य आणि स्त्रियांसह, मोठ्या प्रेमाने आले.

(अनुष्टुप्) वेदान्तानि च वेदाश्च मन्त्रास्तन्त्राः समूर्तयः । दशसप्तपुराणानि षट्शास्त्राणि तथाऽऽययुः

वेदांत, वेद, मंत्र, तंत्र, त्यांची मूर्तरूपे, दहा व सात पुराणे आणि सहा शास्त्रेही तेथे आली.

गंगाद्या सरितस्तत्र पुष्करादिसरांसि च । क्षेत्राणि च दिशः सर्वा दण्डकादि वनानि च

गंगा व इतर नद्या, पुष्कर व इतर सरोवरे, तीर्थक्षेत्रे, सर्व दिशा आणि दंडक व इतर अरण्ये तेथे आली.

नगादयो ययुस्तत्र देवगन्धर्वदानवाः । गुरुत्वात्तत्र नायातान् भृगुः सम्बोध्य चानयत्

पर्वत व इतरही तेथे आले; देव, गंधर्व, दानवही आले. पण त्यांच्या जडपणामुळे, भृगुने त्यांना समजावून तेथे आणले.

दीक्षिता नारदेनाथ दत्तं आसनमुत्तमम् । कुमारा वन्दिताः सर्वैः निषेदुः कृष्णतत्पराः

नारदांनी दीक्षा दिल्यावर आणि उत्तम आसन दिल्यावर, सर्वांनी वंदन केलेल्या कुमारांनी, कृष्णचिंतनात बसले.

वैष्णवाश्च विरक्ताश्च न्यासिनो ब्रह्मचारिणः । मुखभागे स्थितास्ते च तदग्रे नारदः स्थितः

वैष्णव, विरक्त, संन्यासी आणि ब्रह्मचारी हे सर्व पुढे उभे होते, आणि त्यांच्या समोर नारद उभा होता.

एकभागे ऋषिगणाः तद् अन्यत्र दिवौकसः । वेदोपनिषदो अन्यत्र तीर्थान् यत्र स्त्रियोऽन्यतः

एका बाजूला ऋषीगण, दुसऱ्या ठिकाणी देव, वेद-उपनिषद वेगळ्या ठिकाणी, तीर्थक्षेत्रे वेगळ्या बाजूला, आणि स्त्रिया वेगळ्या ठिकाणी होत्या.

जयशब्दो नमःशब्दोः शंखशब्दस्तथैव च । चूर्णलाजा प्रसूनानां निक्षेपः सुमहान् अभूत्

जयजयकार, नमस्कार आणि शंखाचा आवाज घुमला; भाजलेले तांदूळ व फुलांची मोठी उधळण झाली.

विमानानि समारुह्य कियन्तो देवनायकाः । कल्पवृक्ष प्रसूनैस्तान् सर्वान् तत्र समाकिरन्

विमानांवर बसून अनेक देवांचे प्रमुख, कल्पवृक्षाची फुले सर्वांवर उधळू लागले.

सूत उवाच - एवं तेष्वकचित्तेषु श्रीमद्‌भागवस्य च । माहात्म्यं ऊचिरे स्पष्टं नारदाय महात्मने

सूता म्हणाले — ज्या सर्वांचे मन एकाग्र होते, त्यांच्यात श्रीमद्भागवताचे माहात्म्य त्यांनी स्पष्टपणे नारद या महात्म्याला सांगितले.

कुमारा ऊचुः - अथ ते वर्ण्यतेऽस्माभिः महिमा शुकशास्त्रजः । यस्य श्रवणमात्रेण मुक्तिः करतले स्थिता

कुमार म्हणाले — आता आम्ही शुकमुनींच्या शास्त्रातून उत्पन्न झालेल्या महिम्याचे वर्णन करू, ज्याचे केवळ ऐकले तरी मुक्ती हातात येते.