श्रीमद्भागवतपुराणम्

आप्लुत्याम्भसि कालिन्द्या जलान्ते चोदितेऽरुणे । कृत्वा प्रतिकृतिं देवीं आनर्चुः नृप सैकतीम्

सकाळी सूर्य उगवण्याच्या वेळी त्या कालिंदी नदीत स्नान करून, वाळूवर देवीची मूर्ती बनवून तिची भक्तीपूर्वक पूजा करीत.

गन्धैर्माल्यैः सुरभिभिः बलिभिर्धूपदीपकैः । उच्चावचैश्चोपहारैः प्रवालफल तण्डुलैः

त्या सुगंधी हार, गंध, नैवेद्य, धूप, दिवे आणि मोठ्या-लहान विविध प्रकारच्या भेटवस्तू, तसेच अंकुरी, फळे आणि तांदूळ याने देवीची पूजा करीत.

कात्यायनि महामाये महायोगिन्यधीश्वरि । नन्दगोपसुतं देवि पतिं मे कुरु ते नमः । इति मन्त्रं जपन्त्यस्ताः पूजां चक्रुः कुमारिकाः

त्या मुली 'कात्यायनी महाशक्ती, महायोगिनी, सर्वश्रेष्ठ देवी, नंदगोपाचा पुत्र माझा पती होऊ दे, तुला नमस्कार' असा मंत्र म्हणत पूजा करीत.

एवं मासं व्रतं चेरुः कुमार्यः कृष्णचेतसः । भद्रकालीं समानर्चुः भूयान्नन्दसुतः पतिः

अशा प्रकारे त्या कुमारिका कृष्णाच्या आठवणीने एक महिना व्रत पाळून भद्रकाळीची पूजा करीत आणि नंदाचा पुत्र पती व्हावा अशी इच्छा बाळगत होत्या.

ऊषस्युत्थाय गोत्रैः स्वैरन्योन्या बद्धबाहवः । कृष्णं उच्चैर्जगुर्यान्त्यः कालिन्द्यां स्नातुमन्वहम्

प्रत्येक पहाटे आपल्या मैत्रिणींना घेऊन, हातात हात घालून, त्या कृष्णाचे गाणे मोठ्याने गात कालिंदीत रोज स्नान करायला जात.

नद्याः कदाचिदागत्य तीरे निक्षिप्य पूर्ववत् । वासांसि कृष्णं गायन्त्यो विजह्रुः सलिले मुदा

एकदा त्या नदीच्या काठी आल्या, नेहमीप्रमाणे वस्त्रे ठेवली आणि कृष्णाचे गाणे गात आनंदाने पाण्यात खेळू लागल्या.

भगवान् तदभिप्रेत्य कृष्णो योगेश्वरेश्वरः । वयस्यैरावृतस्तत्र गतस्तत्कर्मसिद्धये

त्यांचा हेतू समजून, योगींच्या स्वामी असलेला भगवान कृष्ण आपल्या मित्रांसह तिथे आला, त्यांच्या इच्छेची पूर्तता करण्यासाठी.

तासां वासांस्युपादाय नीपमारुह्य सत्वरः । हसद्‌भिः प्रहसन् बालैः परिहासमुवाच ह

त्याने पटकन त्यांची वस्त्रे उचलली, कदंबाच्या झाडावर चढला आणि मित्रांसह हसत-खिदळत त्यांना गंमतीने बोलू लागला.

अत्रागत्याबलाः कामं स्वं स्वं वासः प्रगृह्यताम् । सत्यं ब्रवाणि नो नर्म यद्यूयं व्रतकर्शिताः

मुलींनो, इथे या आणि ज्या जिचे वस्त्र आहे ते घ्या; मी खरे बोलतोय, फक्त मजा करत नाही, जर व्रतामुळे तुम्ही थकल्या असाल.

न मयोदितपूर्वं वा अनृतं तदिमे विदुः । एकैकशः प्रतीच्छध्वं सहैवेति सुमध्यमाः

मी कधीच खोटे बोललो नाही, हे माझे मित्रही जाणतात; सुंदर कमर असणाऱ्या मुलींनो, एकेक करून या आणि वस्त्रे घ्या, सगळ्यांनी एकत्र नाही.

तस्य तत् क्ष्वेलितं दृष्ट्वा गोप्यः प्रेमपरिप्लुताः । व्रीडिताः प्रेक्ष्य चान्योन्यं जातहासा न निर्ययुः

त्याचा तो खेळकरपणा पाहून गोपिका प्रेमाने भरून गेल्या, एकमेकींकडे लाजून पाहू लागल्या, हसल्या, पण बाहेर आल्या नाहीत.

एवं ब्रुवति गोविन्दे नर्मणाऽऽक्षिप्तचेतसः । आकण्ठमग्नाः शीतोदे वेपमानास्तमब्रुवन्

गोविंदाने असे गंमतीने बोलल्यावर, त्यांचे मन अस्वस्थ झाले; त्या गार पाण्यात गळ्यापर्यंत बुडाल्या, थरथरत त्याला म्हणू लागल्या.

मानयं भोः कृथास्त्वां तु नन्दगोपसुतं प्रियम् । जानीमोऽङ्‌ग व्रजश्लाघ्यं देहि वासांसि वेपिताः

नंदगोपाच्या प्रिय पुत्रा, कृपया आमचा मान राख; आम्हाला माहित आहे, तू व्रजाचा अभिमान आहेस. आम्ही थरथरत आहोत, आमची वस्त्रे परत दे.

श्यामसुन्दर ते दास्यः करवाम तवोदितम् । देहि वासांसि धर्मज्ञ नो चेद् राज्ञे ब्रुवाम हे

श्यामसुंदर, आम्ही तुझ्या दासी आहोत, तू सांगशील ते करू; धर्म जाणणाऱ्या, आमची वस्त्रे दे, नाहीतर आम्ही राजाकडे तक्रार करू.

श्रीभगवानुवाच । भवत्यो यदि मे दास्यो मयोक्तं वा करिष्यथ । अत्रागत्य स्ववासांसि प्रतीच्छन्तु शुचिस्मिताः

श्रीभगवान म्हणाले, "जर तुम्ही खरोखरच माझ्या सेविका असाल आणि मी सांगितले ते करणार असाल, तर या निर्मळ हास्य असलेल्या मुलींनी इथे येऊन आपली वस्त्रे घ्यावीत."

ततो जलाशयात् सर्वा दारिकाः शीतवेपिताः । पाणिभ्यां योनिमाच्छाद्य प्रोत्तेरुः शीतकर्शिताः

मग त्या सर्व मुली थंडीने थरथरत पाण्यातून बाहेर आल्या, त्यांनी आपले गुप्तांग हातांनी झाकले होते आणि त्या थंडीने खूप त्रस्त झाल्या होत्या.

भगवानाहता वीक्ष्य शुद्ध भावप्रसादितः । स्कन्धे निधाय वासांसि प्रीतः प्रोवाच सस्मितम्

त्या मुलींची असहाय्यता पाहून, प्रभू त्यांच्या शुद्ध भक्तीने प्रसन्न झाले. त्यांनी त्यांच्या वस्त्रे खांद्यावर ठेवली आणि हसत प्रेमाने त्यांच्याशी बोलले.

( मिश्र ) यूयं विवस्त्रा यदपो धृतव्रता व्यगाहतैतत् तदु देवहेलनम् । बद्ध्वाञ्जलिं मूर्ध्न्यपनुत्तयेंऽहसः कृत्वा नमोऽधो वसनं प्रगृह्यताम्

तुम्ही व्रत पाळत असताना वस्त्र न घालता पाण्यात गेलात, हे देवतांचा अपमान आहे. आता हात जोडून, डोके खाली वाकवून ही चूक दूर करा आणि मग आपली वस्त्रे घ्या.

( इंद्रवंशा ) इत्यच्युतेनाभिहितं व्रजाबला मत्वा विवस्त्राप्लवनं व्रतच्युतिम् । तत्पूर्तिकामास्तदशेषकर्मणां साक्षात्कृतं नेमुरवद्यमृग् यतः

अच्युताने असे सांगितल्यावर, व्रजातील मुलींना समजले की वस्त्र न घालता स्नान करणे व्रतभंग आहे. पण आपले व्रत पूर्ण व्हावे म्हणून त्यांनी हेच त्यांचे कृत्य मानले, कारण ते प्रत्यक्ष त्याने सांगितले होते आणि त्यामुळे त्यात काही दोष नव्हता.

( अनुष्टुप् ) तास्तथावनता दृष्ट्वा भगवान् देवकीसुतः । वासांसि ताभ्यः प्रायच्छत् करुणस्तेन तोषितः

त्या मुली अशा प्रकारे वाकलेल्या पाहून, देवकीपुत्र भगवान करुणेने भारावून त्यांना त्यांची वस्त्रे परत दिली आणि त्याने समाधान मानले.

( मिश्र ) दृढं प्रलब्धास्त्रपया च हापिताः प्रस्तोभिताः क्रीडनवच्च कारिताः । वस्त्राणि चैवापहृतान्यथाप्यमुं ता नाभ्यसूयन् प्रियसङ्‌गनिर्वृताः

त्या मुलींना ठामपणे चिडवले गेले, लाजवले गेले, खेळासारखे वागवले गेले आणि त्यांच्या वस्त्रांही घेतल्या गेल्या, तरीही त्या त्याच्यावर रागावल्या नाहीत, उलट त्याच्या संगतीत त्यांना आनंद वाटला.

( अनुष्टुप् ) परिधाय स्ववासांसि प्रेष्ठसङ्‌गमसज्जिताः । गृहीतचित्ता नो चेलुः तस्मिन् लज्जायितेक्षणाः

आपली वस्त्रे घालून, प्रियकराच्या भेटीची आस धरून, त्या मुली लाजून डोळे खाली घालून उभ्या राहिल्या आणि त्याच्याकडून दूर गेल्या नाहीत.

तासां विज्ञाय भगवान् स्वपादस्पर्शकाम्यया । धृतव्रतानां सङ्‌कल्पं आह दामोदरोऽबलाः

त्यांच्या पायांना स्पर्श करण्याची इच्छा ओळखून, भगवान दामोदराने त्या व्रतस्थ मुलींना त्यांच्या संकल्पाबद्दल सांगितले.

सङ्‌कल्पो विदितः साध्व्यो भवतीनां मदर्चनम् । मयानुमोदितः सोऽसौ सत्यो भवितुमर्हति

माझी पूजा करण्याचा तुमचा संकल्प मला माहीत आहे, हे सतीजनांनो. मी त्याला मान्यता दिली आहे आणि तो नक्कीच पूर्ण होईल.

न मय्यावेशितधियां कामः कामाय कल्पते । भर्जिता क्वथिता धाना प्रायो बीजाय नेशते

ज्यांची बुद्धी माझ्यात एकवटली आहे, त्यांची इच्छा कधीही वासनेत बदलत नाही, जसे भाजलेल्या आणि उकडलेल्या धान्यांपासून पुन्हा अंकुर फुटत नाहीत.

याताबला व्रजं सिद्धा मयेमा रंस्यथा क्षपाः । यदुद्दिश्य व्रतमिदं चेरुरार्यार्चनं सतीः

आता, मुलींनो, व्रजात परत जा. तुमचे व्रत पूर्ण झाले आहे. येणाऱ्या रात्रींमध्ये तुम्ही माझ्या संगतीचा आनंद घ्याल, कारण हे व्रत तुम्ही माझ्या पूजेच्या इच्छेने केले आहे.

श्रीशुक उवाच । इत्यादिष्टा भगवता लब्धकामाः कुमारिकाः । ध्यायन्त्यस्तत् पदाम्भोजं कृच्छ्रात् निर्विविशुर्व्रजम्

शुकदेव म्हणाले, अशा प्रकारे भगवानाने आज्ञा दिल्यावर, त्या कुमारिका आपली इच्छा पूर्ण झाल्याने, त्याच्या कमळासारख्या पायांचे ध्यान करत, मोठ्या कष्टाने व्रजात परतल्या.

अथ गोपैः परिवृतो भगवान् देवकीसुतः । वृन्दावनाद् गतो दूरं चारयन् गाः सहाग्रजः

मग, गवळ्यांच्या वेढ्यात, देवकीपुत्र भगवान आपल्या मोठ्या भावासह वृंदावनातून दूर गायी चरायला गेला.

निदघार्कातपे तिग्मे छायाभिः स्वाभिरात्मनः । आतपत्रायितान् वीक्ष्य द्रुमानाह व्रजौकसः

मध्यान्हाच्या तीव्र उन्हात, झाडे आपल्या सावलीने छत्रासारखी संरक्षण देत आहेत हे पाहून, त्याने व्रजवासीयांना सांगितले.