श्रीमद्भागवतपुराणम्

विसृज्य तं च पप्रच्छ वत्स कस्माद्धि रोदिषि । केन वा तेऽपकृतं इत्युक्तः स न्यवेदयत्

त्याने तो साप दूर केला आणि विचारले, 'बाळा, तू का रडतोस? तुला कोणी त्रास दिला?' असे विचारल्यावर, मुलाने सगळे सांगितले.

निशम्य शप्तमतदर्हं नरेन्द्रं स ब्राह्मणो नात्मजमभ्यनन्दत् । अहो बतांहो महदद्य ते कृतं अल्पीयसि द्रोह उरुर्दमो धृतः

राजाला नाहक शाप दिला हे ऐकून, त्या ब्राह्मणाला आपल्या मुलाचा आनंद वाटला नाही. 'अरेरे, आज तू मोठा अनर्थ केला आहेस. तुझा अपराध लहान असला तरी शिक्षा फार मोठी आहे.'

न वै नृभिर्नरदेवं पराख्यं सम्मातुमर्हस्यविपक्वबुद्धे । यत्तेजसा दुर्विषहेण गुप्ता विन्दन्ति भद्राण्यकुतोभयाः प्रजाः

अजून बुद्धी न आलेल्या मुला, तुला राजाचा न्याय करायचा अधिकार नाही. त्याच्या अपराजेय तेजामुळे प्रजेला सर्व बाजूंनी सुख आणि सुरक्षितता मिळते.

अलक्ष्यमाणे नरदेवनाम्नि रथाङ्गपाणावयमङ्ग लोकः । तदा हि चौरप्रचुरो विनङ्क्ष्यति अरक्ष्यमाणोऽविव रूथवत् क्षणात्

नरदेव नावाच्या, रथचक्रधारी राजाचा आदर केला नाही, तर, बाळा, हा सारा लोक थोड्याच वेळात चोरांनी व्यापला जाईल आणि मेंढपाळ नसलेल्या मेंढ्यांसारखा नष्ट होईल.

तदद्य नः पापमुपैत्यनन्वयं यन्नष्टनाथस्य वसोर्विलुम्पकात् । परस्परं घ्नन्ति शपन्ति वृञ्जते पशून् स्त्रियोऽर्थाम् पुरुदस्यवो जनाः

आज आपल्यावर पाप सतत येत आहे, कारण रक्षण करणारा नाहीसा झाल्यावर लोक दुसऱ्याचे धन लुटतात, एकमेकांना मारतात, शाप देतात, चोरी करतात आणि जनावरं, बायका, मालमत्ता हिसकावतात.

तदाऽऽर्यधर्मः प्रविलीयते नृणां वर्णाश्रमाचारयुतस्त्रयीमयः । ततोऽर्थकामाभिनिवेशितात्मनां शुनां कपीनामिव वर्णसङ्करः

मग आर्यधर्म, वर्णाश्रमाचे आचार आणि त्रैविध्य यासकट, माणसांतून नाहीसे होतात. त्यानंतर, धन आणि भोगात गुंतलेल्या लोकांमुळे, कुत्रे आणि माकडांसारखा वर्णसंकर होतो.

धर्मपालो नरपतिः स तु सम्राड् बृहच्छ्रवाः । साक्षान् महाभागवतो राजर्षिर्हयमेधयाट्

धर्माचे रक्षण करणारा राजा म्हणजे बृहच्छ्रवा हा सम्राट, जो खरा भक्त आणि राजर्षी असून, त्याने अश्वमेध यज्ञ केले आहेत.

अपापेषु स्वभृत्येषु बालेनापक्वबुद्धिना । पापं कृतं तद्‍भगवान् सर्वात्मा क्षन्तुमर्हति

निष्पाप राजावर एका अपरिपक्व बुद्धीच्या मुलाने पाप केले आहे; सर्वांचा आत्मा असलेल्या भगवंताने हे अपराध क्षमावे.

तिरस्कृता विप्रलब्धाः शप्ताः क्षिप्ता हता अपि । नास्य तत्प्रतिकुर्वन्ति तद्‍भक्ताः प्रभवोऽपि हि

अपमान, फसवणूक, शाप, छळ किंवा हत्या झाली तरी, भगवंताचे भक्त, जरी त्यांच्यात सामर्थ्य असले तरी, कधीच प्रत्युत्तर देत नाहीत.

इति पुत्रकृताघेन सोऽनुतप्तो महामुनिः । स्वयं विप्रकृतो राज्ञा नैवाघं तदचिन्तयत्

मुलाच्या अपराधामुळे, तो महान ऋषी खूपच व्यथित झाला; राजाने स्वतःवर अन्याय केला तरी, त्याने तो अपराध मनात धरला नाही.

प्रायशः साधवो लोके परैर्द्वन्द्वेषु योजिताः । न व्यथन्ति न हृष्यन्ति यत आत्मागुणाश्रयः

या जगात साधू लोकांना दुसऱ्यांकडून अनेकदा सुख-दुःखाच्या प्रसंगांना सामोरे जावे लागते; पण ते ना दुःखी होतात, ना फार आनंदी, कारण त्यांचा आधार नेहमी आत्म्याच्या गुणांवर असतो.

नाधौतपादाप्रयता नार्द्रपादा उदक्शिराः। शयीत नापराङ्नान्यैर्न नग्ना न च सन्ध्ययोः

पाय धुऊन न घेता, ओले पाय किंवा ओले डोके ठेवून झोपू नये; दुसऱ्यांनी दिलेले अन्न खाऊ नये, उघडे झोपू नये, आणि संध्याकाळी किंवा पहाटे झोपू नये.

धौतवासा शुचिर्नित्यं सर्वमङ्गलसंयुता। पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्गोविप्राञ्श्रियमच्युतम्

नेहमी स्वच्छ राहावे, स्वच्छ कपडे घालावे, आणि सर्व शुभ गोष्टींनी युक्त राहून, सकाळच्या जेवणाआधी गायी, ब्राह्मण, लक्ष्मी आणि अच्युत यांची पूजा करावी.

स्त्रियो वीरवतीश्चार्चेत्स्रग्गन्धबलिमण्डनैः। पतिं चार्च्योपतिष्ठेत ध्यायेत्कोष्ठगतं च तम्

स्त्रिया आणि शूर पुरुषांनी हार, सुवासिक द्रव्ये, नैवेद्य आणि अलंकारांनी पूजा करावी; स्त्रीने पतीची पूजा करून त्याची सेवा करावी आणि तो आपल्या गर्भात आहे असे ध्यान करावे.

सांवत्सरं पुंसवनं व्रतमेतदविप्लुतम्। धारयिष्यसि चेत्तुभ्यं शक्रहा भविता सुतः

जर तू हे पुंसवन व्रत अखंड एक वर्ष पाळलेस, तर तुला इंद्रावर विजय मिळवणारा पुत्र होईल.

बाढमित्यभ्युपेत्याथ दिती राजन्महामनाः। कश्यपाद्गर्भमाधत्त व्रतं चाञ्जो दधार सा

'ठीक आहे' असे म्हणून, मोठ्या निर्धाराने दितीने कश्यपांचा गर्भ स्वीकारला आणि ती व्रत निष्ठेने पाळू लागली.

मातृष्वसुरभिप्रायमिन्द्र आज्ञाय मानद। शुश्रूषणेनाश्रमस्थां दितिं पर्यचरत्कविः

इंद्राने आपल्या मावशीचा हेतू ओळखला आणि, राजन, आश्रमात राहणाऱ्या दितीची मनापासून सेवा केली.

नित्यं वनात्सुमनसः फलमूलसमित्कुशान्। पत्राङ्कुरमृदोऽपश्च काले काल उपाहरत्

तो रोज जंगलातून फुले, फळे, समिधा, कुशा, पाने, कोंब, माती आणि पाणी योग्य वेळी आणत असे.

एवं तस्या व्रतस्थाया व्रतच्छिद्रं हरिर्नृप। प्रेप्सुः पर्यचरज्जिह्मो मृगहेव मृगाकृतिः

ती व्रत पाळत असताना, हरिने तिचे व्रत भंग व्हावे म्हणून, हरणाच्या रूपात, वाकड्या मार्गाने तिची सेवा केली.

नाध्यगच्छद्व्रतच्छिद्रं तत्परोऽथ महीपते। चिन्तां तीव्रां गतः शक्रः केन मे स्याच्छिवं त्विह

पण, राजन, त्याला तिच्या व्रतात कुठेही दोष सापडला नाही; त्यामुळे इंद्र मोठ्या चिंता आणि अस्वस्थतेत पडला की, आता माझे कार्य कसे साध्य होईल?

एकदा सा तु सन्ध्यायामुच्छिष्टा व्रतकर्शिता। अस्पृष्टवार्यधौताङ्घ्रिः सुष्वाप विधिमोहिता

एकदा संध्याकाळी, व्रतामुळे थकलेली आणि जेवण करून, पाय न धुता, पाणी न लावता, दिती विधीच्या मोहाने झोपली.

लब्ध्वा तदन्तरं शक्रो निद्रा पहृतचेतसः। दितेः प्रविष्ट उदरं योगेशो योगमायया

तेव्हा, झोपेने तिचे भान हरपले असताना, योगशक्तीने इंद्राने तिच्या गर्भात प्रवेश केला.

चकर्त सप्तधा गर्भं वज्रेण कनकप्रभम्। रुदन्तं सप्तधैकैकं मा रोदीरिति तान्पुनः

त्याने वज्राने सोन्यासारख्या तेजस्वी गर्भाचे सात तुकडे केले; प्रत्येक तुकडा रडू लागला, तेव्हा त्याने पुन्हा सांगितले, 'रडू नका.'

तमूचुः पाट्यमानास्ते सर्वे प्राञ्जलयो नृप। किं न इन्द्र जिघांससि भ्रातरो मरुतस्तव

राजन, तुकडे होत असताना, सर्वांनी हात जोडून विचारले, 'इंद्रा, आम्ही तुझे भाऊ मरुत आहोत, तरीही तू आम्हाला का मारू इच्छितोस?'

मा भैष्ट भ्रातरो मह्यं यूयमित्याह कौशिकः। अनन्यभावान्पार्षदानात्मनो मरुतां गणान्

कौशिक म्हणाला, 'भाऊ, घाबरू नका; तुम्ही मला प्रिय आहात. तुम्ही माझेच भक्त मरुतगण आहात.'

न ममार दितेर्गर्भः श्रीनिवासानुकम्पया। बहुधा कुलिशक्षुण्णो द्रौण्यस्त्रेण यथा भवान्

श्रीनिवासाच्या कृपेने दितीचा गर्भ मेला नाही; वज्राने वारंवार फोडला तरी, जसे तू द्रोणाच्या अस्त्रापासून वाचलास, तसेच तो वाचला.

सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम्। संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चितः

जो मनुष्य आदिपुरुषाची एकदाही भक्ती करतो, तो त्याच्यासारखा होतो; दितीने जवळपास एक वर्ष हरिची पूजा केली.

सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन्। व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपाः कृताः

इंद्रासह त्या पन्नास देवता मरुत झाले; त्यांच्या आईचा दोष हरिने दूर केला आणि त्यांना सोमपानाचा अधिकार दिला.

दितिरुत्थाय ददृशे कुमाराननलप्रभान्। इन्द्रेण सहितान्देवी पर्यतुष्यदनिन्दिता

दिति उठून बसली आणि तिने आपल्या पुत्रांना अग्नीसारखे तेजस्वी पाहिले. त्या वेळी देवी आणि इंद्र दोघेही आनंदाने त्या मुलांबरोबर होते.