श्रीमद्भागवतपुराणम्

कच्चित् राजाऽऽहुको जीवति असत्पुत्रोऽस्य चानुजः । हृदीकः ससुतोऽक्रूरो जयन्तगदसारणाः

राजा आहुक जिवंत आहेत ना? त्यांचा दुष्ट मुलगा आणि लहान भाऊही कुशल आहेत ना? हृदिक आणि त्याचा मुलगा, अक्रूर, जयंत, गद, सारण हे सर्वजण सुखरूप आहेत ना?

आसते कुशलं कच्चित् ये च शत्रुजिदादयः । कच्चिदास्ते सुखं रामो भगवान् सात्वतां प्रभुः

शत्रुजित आणि इतर सर्वजण कुशल आहेत ना? सात्वतांचा स्वामी, भगवान राम, तेही सुखात आहेत ना?

प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां सुखमास्ते महारथः । गम्भीररयोऽनिरुद्धो वर्धते भगवानुत

सर्व वृष्णींचा महाबली प्रद्युम्न सुखरूप आहे ना? गूढ स्वभावाचा अनिरुद्ध वाढत आहे आणि त्याच्यावर भगवंताची कृपा आहे ना?

सुषेणश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः । अन्ये च कार्ष्णिप्रवराः सपुत्रा ऋषभादयः

सुशेण, चारुदेष्ण, जांबवतीचा मुलगा साम्ब, आणि इतर कर्ष्णींचे श्रेष्ठ, त्यांच्या मुलांसह ऋषभ वगैरे सर्वजण कुशल आहेत ना?

तथैवानुचराः शौरेः श्रुतदेवोद्धवादयः । सुनन्दनन्दशीर्षण्या ये चान्ये सात्वतर्षभाः

त्याचप्रमाणे शौरिकांचे अनुयायी—श्रुतदेव, उद्धव, सुनंद, नंद, शीरषण्या आणि इतर सात्वतांचे प्रमुख—हे सर्वजण कुशल आहेत ना?

अपि स्वस्त्यासते सर्वे रामकृष्ण भुजाश्रयाः । अपि स्मरन्ति कुशलं अस्माकं बद्धसौहृदाः

राम आणि कृष्ण यांच्या संरक्षणाखाली असणारे सर्वजण सुखरूप आहेत ना? आपल्याशी मैत्रीने जोडलेले लोक आपली आठवण काढतात ना?

भगवानपि गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः । कच्चित्पुरे सुधर्मायां सुखमास्ते सुहृद्‌वृतः

भगवान गोविंद, जो ब्राह्मणांचा प्रिय आणि भक्तवत्सल आहे, तो सुद्धर्मा नगरीत मित्रांच्या वेढ्यात सुखात आहे ना?

मङ्‌गलाय च लोकानां क्षेमाय च भवाय च । आस्ते यदुकुलाम्भोधौ आद्योऽनन्तसखः पुमान्

सर्व लोकांच्या मंगल, कल्याण आणि समृद्धीसाठी, आद्य आणि अनंत मित्र असलेला पुरुष यदुकुळाच्या महासागरात वास करत आहे ना?

यद्‍बाहुदण्डगुप्तायां स्वपुर्यां यदवोऽर्चिताः । क्रीडन्ति परमानन्दं महापौरुषिका इव

जेव्हा यादव आपल्या स्वतःच्या नगरीत, अनेक बळकट बाहूंनी सुरक्षित असतात, तेव्हा त्यांचा मोठा सन्मान होतो आणि ते मोठ्या आनंदात, वीरांसारखे खेळतात.

यत् पादशुश्रूषणमुख्य कर्मणा सत्यादयो द्व्यष्टसहस्रयोषितः । निर्जित्य सङ्‌ख्ये त्रिदशांस्तदाशिषो हरन्ति वज्रायुधवल्लभोचिताः

सत्या आणि इतर सोळा हजार स्त्रिया, पायांची सेवा करणे हेच त्यांचे मुख्य कर्तव्य मानून, देवांगनांनाही सौंदर्यात हरवून, इंद्राच्या प्रियतमेप्रमाणे मिळणाऱ्या आशीर्वादांना पात्र होतात.

यद्‍बाहुदण्डाभ्युदयानुजीविनो यदुप्रवीरा ह्यकुतोभया मुहुः । अधिक्रमन्त्यङ्‌घ्रिभिराहृतां बलात् सभां सुधर्मां सुरसत्तमोचिताम्

यादवांचे श्रेष्ठ वीर, आपल्या बळकट बाहूंवर जगणारे आणि नेहमी निर्भय असणारे, आपल्या पायांनी देवांसाठी योग्य असलेली, जबरदस्तीने आणलेली 'सुधर्मा' सभा नेहमीच प्रवेशतात.

कच्चित्तेऽनामयं तात भ्रष्टतेजा विभासि मे । अलब्धमानोऽवज्ञातः किं वा तात चिरोषितः

माझ्या प्रिय, तुझे आरोग्य ठीक आहे ना? मला वाटते तुझ्या चेहऱ्यावरची कांती कमी झाली आहे. तुला काही मिळाले नाही का, तुला कोणी अपमान केले का, किंवा तू खूप दिवस दूर राहिलास का?

कच्चित् नाभिहतोऽभावैः शब्दादिभिरमङ्‌गलैः । न दत्तमुक्तमर्थिभ्य आशया यत्प्रतिश्रुतम्

तुला काही अशुभ गोष्टींनी, जसे की आवाज किंवा इतर विघ्नांनी त्रास दिला नाही ना? किंवा कोणत्यातरी इच्छेने तुला मागणाऱ्यांना दिलेले वचन पूर्ण करता आले नाही का?

कच्चित्त्वं ब्राह्मणं बालं गां वृद्धं रोगिणं स्त्रियम् । शरणोपसृतं सत्त्वं नात्याक्षीः शरणप्रदः

तू शरण आलेल्या ब्राह्मण, बालक, गाय, वृद्ध, आजारी, स्त्री किंवा कोणत्याही जीवाला, शरण देणारा असूनही, कधी नाकारले नाहीस ना?

कच्चित्त्वं नागमोऽगम्यां गम्यां वासत्कृतां स्त्रियम् । पराजितो वाथ भवान् नोत्तमैर्नासमैः पथि

तू कधी अयोग्य स्त्रीकडे, किंवा योग्य स्त्रीकडे, किंवा आपल्या सोबती झालेल्या स्त्रीकडे वाईट हेतूने गेला नाहीस ना? किंवा तुला श्रेष्ठ किंवा कनिष्ठ मार्गांनी पराभूत व्हावे लागले का?

अपि स्वित्पर्यभुङ्‌क्थास्त्वं सम्भोज्यान् वृद्धबालकान् । जुगुप्सितं कर्म किञ्चित् कृतवान्न यदक्षमम्

तू वडीलधाऱ्या आणि मुलांबरोबर वाटून खायचे अन्न एकट्याने खाल्ले का? किंवा तुला जे शक्य नाही असे, लाजिरवाणे काही कृत्य केले का?

कच्चित्प्रेष्ठतमेनाथ हृदयेनात्मबन्धुना । शून्योऽस्मि रहितो नित्यं मन्यसे तेऽन्यथा न रुक्

प्रिय, तुझ्या अंतःकरणात तुला आप्तजनांनी नेहमीच एकटा आणि रिकामा वाटतो का? की तुला तसे वाटत नाही? तसे नसेल तर दुःख नाही.

ऊचुश्च सुहृदः कृष्णं स्वागतं तेऽतिरंहसा । नैकोऽप्यभोजि कवल एहीतः साधु भुज्यताम्

मग मित्रांनी कृष्णाला म्हटले, 'तुला जलद आलेल्या पाहून आम्हाला आनंद झाला! अजून कोणीच घास घेतलेला नाही; ये, नीट जेव.'

ततो हसन् हृषीकेशोऽभ्यवहृत्य सहार्भकैः । दर्शयंश्चर्माजगरं न्यवर्तत वनाद् व्रजम्

तेव्हा हृषीकेश हसत, मुलांबरोबर जेवला, त्यांना अजगराची कात दाखवली आणि मग जंगलातून गावी परतला.

( वसंततिलका ) बर्हप्रसून नवधातुविचित्रिताङ्‌गः प्रोद्दामवेणुदलशृङ्‌गरवोत्सवाढ्यः । वत्सान् गृणन्ननुगगीत पवित्रकीर्तिः गोपीदृगुत्सवदृशिः प्रविवेश गोष्ठम्

मोरपिसे, फुले आणि ताज्या रंगांनी सजलेला, वेणू आणि शृंगाच्या गजराने आनंदित, वासरांचे कौतुक करत, पवित्र कीर्ती गात, गोपींच्या डोळ्यांनी स्वागत होत असताना, तो गोकुळात प्रवेशला.

( अनुष्टुप् ) अद्यानेन महाव्यालो यशोदानन्दसूनुना । हतोऽविता वयं चास्माद् इति बाला व्रजे जगुः

आज यशोदा आणि नंदाचा मुलगा या मोठ्या सर्पाचा वध करून आम्हा सर्वांना वाचवले — असे म्हणत व्रजातील मुले गात होती.

श्रीराजोवाच । ब्रह्मन् परोद्‍भवे कृष्णे इयान्प्रेमा कथं भवेत् । योऽभूतपूर्वस्तोकेषु स्वोद्‍भवेष्वपि कथ्यताम्

राजा म्हणाला: ब्राह्मण, कृष्णाच्या जन्मावेळी, ज्या लोकांना कधीच असा प्रेम नव्हता, त्यांच्या स्वतःच्या मुलांमध्येही इतके मोठे प्रेम कसे निर्माण झाले? कृपया सांग.

श्रीशुक उवाच । सर्वेषामपि भूतानां नृप स्वात्मैव वल्लभः । इतरेऽपत्यवित्ताद्याः तद्वल्लभतयैव हि

शुक म्हणाला: राजन, सर्व प्राण्यांसाठी स्वतःच सर्वात प्रिय असतो; मुले, संपत्ती वगैरे इतर गोष्टी फक्त त्या स्वतःच्या प्रेमामुळेच प्रिय वाटतात.

तद् राजेन्द्र यथा स्नेहः स्वस्वकात्मनि देहिनाम् । न तथा ममतालम्बि पुत्रवित्तगृहादिषु

राजेंद्र, जसे प्रत्येकाला आपल्या स्वतःच्या आत्म्यावर सर्वात जास्त स्नेह असतो, तसे पुत्र, संपत्ती, घर आणि इतर गोष्टींवर केवळ 'माझे' या भावनेमुळे तितके प्रेम नसते.

देहात्मवादिनां पुंसां अपि राजन्यसत्तम । यथा देहः प्रियतमः तथा न ह्यनु ये च तम्

राजन, ज्या लोकांना शरीर म्हणजे आत्मा वाटतो, त्यांनाही शरीर इतर गोष्टींपेक्षा तितकेच प्रिय नसते.

देहोऽपि ममताभाक् चेत् तर्ह्यसौ नात्मवत् प्रियः । यज्जीर्यत्यपि देहेऽस्मिन् जीविताशा बलीयसी

जर शरीरावर 'माझे' असे मानले, तरी ते आत्म्यासारखे प्रिय राहत नाही; कारण शरीर जरी म्हातारे झाले तरी, जगण्याची आशा मात्र अधिकच बळकट असते.

तस्मात् प्रियतमः स्वात्मा सर्वेषामपि देहिनाम् । तदर्थमेव सकलं जगद् एतत् चराचरम्

म्हणून सर्व सजीवांसाठी स्वतःचाच जीव सर्वात प्रिय असतो. त्याच्यासाठीच हे सगळं जग, हलणारे आणि स्थिर, अस्तित्वात आहे.

कृष्णमेनमवेहि त्वं आत्मानं अखिलात्मनाम् । जगद्धिताय सोऽप्यत्र देहीवाभाति मायया

तू श्रीकृष्णालाच सर्व आत्म्यांचा आत्मा म्हणून ओळख. जगाच्या कल्याणासाठी, तोही स्वतःच्या मायेमुळे देह धारण करून इथे प्रकटतो.

वस्तुतो जानतामत्र कृष्णं स्थास्नु चरिष्णु च । भगवद् रूपमखिलं नान्यद् वस्त्विह किञ्चन

खरं पाहता, ज्यांना सत्य कळलं आहे त्यांच्यासाठी इथे स्थिर आणि चल सर्व काही श्रीकृष्णच आहेत; भगवंताचं हे अखंड रूप आहे, या जगात याशिवाय दुसरं काहीच नाही.