श्रीमद्भागवतपुराणम्

नद्यो नदाश्च क्षुभिताः सरांसि च मनांसि च । न ज्वलत्यग्निराज्येन कालोऽयं किं विधास्यति

नद्या आणि ओढे अस्वस्थ झाले आहेत, तळी आणि माणसांची मनंही अस्वस्थ आहेत. अग्नीला तुप घातलं तरी तो पेटत नाही. हे काळ आपल्यावर काय आणणार आहे?

न पिबन्ति स्तनं वत्सा न दुह्यन्ति च मातरः । रुदन्त्यश्रुमुखा गावो न हृष्यन्ति ऋषभा व्रजे

वासरं आईच्या स्तनाला दूध पित नाहीत, आणि गायीही दूध देत नाहीत. गायींच्या डोळ्यांतून अश्रू येतात आणि त्या रडतात, वासरंही आनंदी नाहीत.

दैवतानि रुदन्तीव स्विद्यन्ति ह्युच्चलन्ति च । इमे जनपदा ग्रामाः पुरोद्यानाकराश्रमाः । भ्रष्टश्रियो निरानन्दाः किमघं दर्शयन्ति नः

देवताही जणू रडतात, घाम गाळतात आणि थरथर कापतात. गावं, वाड्या, बागा, तळी, आश्रम यांचा तेज आणि आनंद हरवला आहे. हे सगळं आपल्याला कोणती विपत्ती दाखवतंय?

मन्य एतैर्महोत्पातैः नूनं भगवतः पदैः । अनन्यपुरुषश्रीभिः हीना भूर्हतसौभगा

माझ्या मते, या मोठ्या अपशकुनांमुळे नक्कीच पृथ्वीवरून भगवंतांचे पाय आणि त्यांच्या सौभाग्याने युक्त असे महान लोक निघून गेले असावेत, म्हणूनच पृथ्वीचे भाग्य हरवले आहे.

इति चिन्तयतस्तस्य दृष्टारिष्टेन चेतसा । राज्ञः प्रत्यागमद् ब्रह्मन् यदुपुर्याः कपिध्वजः

अशा प्रकारे हे अपशकुन पाहून आणि मन अस्वस्थ होऊन राजा विचार करत असताना, ब्राह्मणांनो, यदुपुरीहून कपिध्वज परत आला.

तं पादयोः निपतितं अयथापूर्वमातुरम् । अधोवदनं अब्बिन्दून् सृजन्तं नयनाब्जयोः

त्याने पाहिलं की तो पूर्वीप्रमाणे नव्हता, त्याच्या पायांवर पडला होता, मनात दुःखी होता, डोकं खाली घातलं होतं आणि डोळ्यांतून अश्रू ओघळत होते.

विलोक्य उद्विग्नहृदयो विच्छायं अनुजं नृपः । पृच्छति स्म सुहृत् मध्ये संस्मरन् नारदेरितम्

राजाने आपल्या भावाला, ज्याचं मन अस्वस्थ होतं आणि चेहरा बदलला होता, मित्रांच्या उपस्थितीत विचारलं, आणि त्यावेळी त्याला नारदांनी सांगितलेली गोष्ट आठवली.

युधिष्ठिर उवाच । कच्चिदानर्तपुर्यां नः स्वजनाः सुखमासते । मधुभोजदशार्हार्ह सात्वतान्धकवृष्णयः

युधिष्ठिर म्हणाले: अनर्त नगरीत आपले नातेवाईक—मधू, भोज, दशार्ह, आहुक, सात्वत, अंधक आणि वृष्णी—सर्वजण सुखात आहेत ना?

शूरो मातामहः कच्चित् स्वस्त्यास्ते वाथ मारिषः । मातुलः सानुजः कच्चित् कुशल्यानकदुन्दुभिः

आपले आजोबा शूर आणि त्यांची पत्नी दोघंही सुखरूप आहेत ना? आपले मामा अनकदुंदुभी आणि त्यांचे लहान भाऊ सर्वजण कुशल आहेत ना?

सप्त स्वसारस्तत्पत्‍न्यो मातुलान्यः सहात्मजाः । आसते सस्नुषाः क्षेमं देवकीप्रमुखाः स्वयम्

सात बहिणी, त्यांचे पती, इतर मामा आणि त्यांची मुलं, त्यांच्या सून, आणि देवकीसह सर्वजणी सुखरूप आहेत ना?

कच्चित् राजाऽऽहुको जीवति असत्पुत्रोऽस्य चानुजः । हृदीकः ससुतोऽक्रूरो जयन्तगदसारणाः

राजा आहुक जिवंत आहेत ना? त्यांचा दुष्ट मुलगा आणि लहान भाऊही कुशल आहेत ना? हृदिक आणि त्याचा मुलगा, अक्रूर, जयंत, गद, सारण हे सर्वजण सुखरूप आहेत ना?

आसते कुशलं कच्चित् ये च शत्रुजिदादयः । कच्चिदास्ते सुखं रामो भगवान् सात्वतां प्रभुः

शत्रुजित आणि इतर सर्वजण कुशल आहेत ना? सात्वतांचा स्वामी, भगवान राम, तेही सुखात आहेत ना?

प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां सुखमास्ते महारथः । गम्भीररयोऽनिरुद्धो वर्धते भगवानुत

सर्व वृष्णींचा महाबली प्रद्युम्न सुखरूप आहे ना? गूढ स्वभावाचा अनिरुद्ध वाढत आहे आणि त्याच्यावर भगवंताची कृपा आहे ना?

सुषेणश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः । अन्ये च कार्ष्णिप्रवराः सपुत्रा ऋषभादयः

सुशेण, चारुदेष्ण, जांबवतीचा मुलगा साम्ब, आणि इतर कर्ष्णींचे श्रेष्ठ, त्यांच्या मुलांसह ऋषभ वगैरे सर्वजण कुशल आहेत ना?

तथैवानुचराः शौरेः श्रुतदेवोद्धवादयः । सुनन्दनन्दशीर्षण्या ये चान्ये सात्वतर्षभाः

त्याचप्रमाणे शौरिकांचे अनुयायी—श्रुतदेव, उद्धव, सुनंद, नंद, शीरषण्या आणि इतर सात्वतांचे प्रमुख—हे सर्वजण कुशल आहेत ना?

अपि स्वस्त्यासते सर्वे रामकृष्ण भुजाश्रयाः । अपि स्मरन्ति कुशलं अस्माकं बद्धसौहृदाः

राम आणि कृष्ण यांच्या संरक्षणाखाली असणारे सर्वजण सुखरूप आहेत ना? आपल्याशी मैत्रीने जोडलेले लोक आपली आठवण काढतात ना?

भगवानपि गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्तवत्सलः । कच्चित्पुरे सुधर्मायां सुखमास्ते सुहृद्‌वृतः

भगवान गोविंद, जो ब्राह्मणांचा प्रिय आणि भक्तवत्सल आहे, तो सुद्धर्मा नगरीत मित्रांच्या वेढ्यात सुखात आहे ना?

मङ्‌गलाय च लोकानां क्षेमाय च भवाय च । आस्ते यदुकुलाम्भोधौ आद्योऽनन्तसखः पुमान्

सर्व लोकांच्या मंगल, कल्याण आणि समृद्धीसाठी, आद्य आणि अनंत मित्र असलेला पुरुष यदुकुळाच्या महासागरात वास करत आहे ना?

यद्‍बाहुदण्डगुप्तायां स्वपुर्यां यदवोऽर्चिताः । क्रीडन्ति परमानन्दं महापौरुषिका इव

जेव्हा यादव आपल्या स्वतःच्या नगरीत, अनेक बळकट बाहूंनी सुरक्षित असतात, तेव्हा त्यांचा मोठा सन्मान होतो आणि ते मोठ्या आनंदात, वीरांसारखे खेळतात.

यत् पादशुश्रूषणमुख्य कर्मणा सत्यादयो द्व्यष्टसहस्रयोषितः । निर्जित्य सङ्‌ख्ये त्रिदशांस्तदाशिषो हरन्ति वज्रायुधवल्लभोचिताः

सत्या आणि इतर सोळा हजार स्त्रिया, पायांची सेवा करणे हेच त्यांचे मुख्य कर्तव्य मानून, देवांगनांनाही सौंदर्यात हरवून, इंद्राच्या प्रियतमेप्रमाणे मिळणाऱ्या आशीर्वादांना पात्र होतात.

यद्‍बाहुदण्डाभ्युदयानुजीविनो यदुप्रवीरा ह्यकुतोभया मुहुः । अधिक्रमन्त्यङ्‌घ्रिभिराहृतां बलात् सभां सुधर्मां सुरसत्तमोचिताम्

यादवांचे श्रेष्ठ वीर, आपल्या बळकट बाहूंवर जगणारे आणि नेहमी निर्भय असणारे, आपल्या पायांनी देवांसाठी योग्य असलेली, जबरदस्तीने आणलेली 'सुधर्मा' सभा नेहमीच प्रवेशतात.

कच्चित्तेऽनामयं तात भ्रष्टतेजा विभासि मे । अलब्धमानोऽवज्ञातः किं वा तात चिरोषितः

माझ्या प्रिय, तुझे आरोग्य ठीक आहे ना? मला वाटते तुझ्या चेहऱ्यावरची कांती कमी झाली आहे. तुला काही मिळाले नाही का, तुला कोणी अपमान केले का, किंवा तू खूप दिवस दूर राहिलास का?

कच्चित् नाभिहतोऽभावैः शब्दादिभिरमङ्‌गलैः । न दत्तमुक्तमर्थिभ्य आशया यत्प्रतिश्रुतम्

तुला काही अशुभ गोष्टींनी, जसे की आवाज किंवा इतर विघ्नांनी त्रास दिला नाही ना? किंवा कोणत्यातरी इच्छेने तुला मागणाऱ्यांना दिलेले वचन पूर्ण करता आले नाही का?

कच्चित्त्वं ब्राह्मणं बालं गां वृद्धं रोगिणं स्त्रियम् । शरणोपसृतं सत्त्वं नात्याक्षीः शरणप्रदः

तू शरण आलेल्या ब्राह्मण, बालक, गाय, वृद्ध, आजारी, स्त्री किंवा कोणत्याही जीवाला, शरण देणारा असूनही, कधी नाकारले नाहीस ना?

कच्चित्त्वं नागमोऽगम्यां गम्यां वासत्कृतां स्त्रियम् । पराजितो वाथ भवान् नोत्तमैर्नासमैः पथि

तू कधी अयोग्य स्त्रीकडे, किंवा योग्य स्त्रीकडे, किंवा आपल्या सोबती झालेल्या स्त्रीकडे वाईट हेतूने गेला नाहीस ना? किंवा तुला श्रेष्ठ किंवा कनिष्ठ मार्गांनी पराभूत व्हावे लागले का?

अपि स्वित्पर्यभुङ्‌क्थास्त्वं सम्भोज्यान् वृद्धबालकान् । जुगुप्सितं कर्म किञ्चित् कृतवान्न यदक्षमम्

तू वडीलधाऱ्या आणि मुलांबरोबर वाटून खायचे अन्न एकट्याने खाल्ले का? किंवा तुला जे शक्य नाही असे, लाजिरवाणे काही कृत्य केले का?

कच्चित्प्रेष्ठतमेनाथ हृदयेनात्मबन्धुना । शून्योऽस्मि रहितो नित्यं मन्यसे तेऽन्यथा न रुक्

प्रिय, तुझ्या अंतःकरणात तुला आप्तजनांनी नेहमीच एकटा आणि रिकामा वाटतो का? की तुला तसे वाटत नाही? तसे नसेल तर दुःख नाही.

ऊचुश्च सुहृदः कृष्णं स्वागतं तेऽतिरंहसा । नैकोऽप्यभोजि कवल एहीतः साधु भुज्यताम्

मग मित्रांनी कृष्णाला म्हटले, 'तुला जलद आलेल्या पाहून आम्हाला आनंद झाला! अजून कोणीच घास घेतलेला नाही; ये, नीट जेव.'

ततो हसन् हृषीकेशोऽभ्यवहृत्य सहार्भकैः । दर्शयंश्चर्माजगरं न्यवर्तत वनाद् व्रजम्

तेव्हा हृषीकेश हसत, मुलांबरोबर जेवला, त्यांना अजगराची कात दाखवली आणि मग जंगलातून गावी परतला.