श्रीमद्भागवतपुराणम्

सूत उवाच - इति नारदनिर्णीतं स्वमायात्म्यं निशम्य सा । सर्वाङ्गपुष्टिसंयुक्ता नारदं वाक्यमव्रवीत्

सूतम्हणाले: नारदांनी तिचे खरे स्वरूप सांगितल्यावर, सर्वांगाने पावन झालेली ती नारदांना म्हणाली.

भक्तिरुवाच - अहो नारद धन्योऽसि प्रीतिस्ते मयि निश्चला । न कदाचिद् विमुञ्चामि चित्ते स्थास्यामि सर्वदा

भक्ती म्हणाली: नारद, तू किती भाग्यवान आहेस! तुझे माझ्यावरचे प्रेम अढळ आहे. मी तुला कधीच सोडणार नाही; नेहमी तुझ्या हृदयात राहीन.

कृपालुना त्वया साधो मद्‌बाधा ध्वंसिता क्षणात् । पुत्रयोश्चेतना नास्ति ततो बोधय बोधय

दयाळू ऋषी, तुझ्या कृपेने माझे दुःख क्षणात नाहीसे झाले. माझ्या दोन मुलांना शुद्ध भान नाही—म्हणून त्यांना जागे कर, जागे कर.

सूत उवाच - तस्या वचः समाकर्ण्य कारुण्यं नारदो गतः । तयोर्बोधनमारेभे कराग्रेण विमर्दयन्

सूतम्हणाले: तिचे बोल ऐकून नारदांच्या मनात करुणा दाटली आणि त्यांनी दोघांना बोटांनी हलवत जागे करू लागले.

मुखं संयोज्य कर्णान्ते शब्दमुच्चैः समुच्चरन् । ज्ञान प्रबुध्यतां शीघ्रं रे वैराग्य प्रबुध्यताम्

आपले तोंड त्यांच्या कानाजवळ नेऊन, नारदांनी मोठ्याने म्हटले: 'ज्ञाना, पटकन जागा हो! वैराग्या, जागा हो!''

वेदवेदान्तघोषैश्च गीतापाठैर्मुहुर्मुहुः । बोध्यमानौ तदा तेन कथंचित् चोत्थितौ बलात्

वेद, वेदांत आणि गीतांचे वारंवार पठण करून नारदांनी त्यांना जागे करण्याचा प्रयत्न केला आणि अखेर कसेबसे ते दोघे उठले.

नेत्रैः अनवलोकन्तौ जृम्भन्तौ सालसावुभौ । बकवत्पलितौ प्रायः शुष्ककाष्ठसमाङ्‍गकौ

दोघेही डोळे उघडू शकत नव्हते, जांभया देत होते, बगळ्यासारखे अशक्त, केस पांढरे, आणि शरीर कोरड्या लाकडासारखे झाले होते.

क्षुत्क्षामौ तौ निरीक्ष्यैव पुनः स्वापपरायणौ । ऋषिश्चिन्तापरो जातः किं विधेयं मयेति च

त्या दोघांना उपाशीपोटी कृश झालेलं आणि पुन्हा झोपेत गुंतलेलं पाहून, ऋषी विचारात पडला, 'आता मी काय करावं?' असं त्याच्या मनात आलं.

अहो निद्रा कथं याति वृद्धत्वं च महत्तरम् । चिन्तयन् इति गोविन्दं स्मारयामास भार्गव

अरे, झोप कशी येते आणि इतकं वार्धक्य कसं येतं? असं मनात विचार करत भृगुपुत्र गोविंदाचं स्मरण करू लागला.

व्योमवाणी तदैवाभूत् मा ऋषे खिद्यतामिति । उद्यमः सफलस्तेऽयं भविष्यति न संशयः

तेव्हाच आकाशातून स्पष्ट आवाज आला, 'ऋषी, तू दुःखी होऊ नकोस. तुझा हा प्रयत्न नक्कीच फळाला येईल, यात शंका नाही.'

एतदर्थं तु सत्कर्म सुरर्षे त्वं समाचर । तत्ते कर्माभिधास्यन्ति साधवः साधुभूषणाः

याच कारणासाठी, हे देवऋषी, तू चांगली कर्मं कर. सज्जन, जे खरंच सद्गुणांनी शोभले आहेत, ते तुझ्या या कृतीचं वर्णन करतील.

सत्कर्मणि कृते तस्मिन् सनिद्रा वृद्धतानयोः । गमिष्यति क्षणाद्‌भक्तिः सर्वतः प्रसरिष्यति

जेव्हा ते सत्कर्म केलं जाईल, तेव्हा त्या दोघांमधील झोप आणि वार्धक्य क्षणात नाहीसं होईल आणि भक्ती सर्वत्र पसरू लागेल.

इत्याकाशवचः स्पष्टं तत्सर्वैरपि विश्रुतम् । नारदो विस्मयं लेभे नेदं ज्ञातमिति ब्रुवन्

असा तो आकाशवाणीचा स्पष्ट आवाज सर्वांनी ऐकला. नारदाला फारच आश्चर्य वाटलं आणि तो म्हणाला, 'हे मला माहीतच नव्हतं.'

नारद उवाच - अनयाऽऽकाशवाण्यापि गोप्यत्वेन निरूपितम् । किं वा तत्साधनं कार्यं येन कार्यं भवेत् तयोः

नारद म्हणाला, 'या आकाशवाणीनेही खरी गोष्ट गुप्त ठेवली आहे. नेमकं ते साधन काय, कोणतं कृत्य करावं लागेल, ज्यामुळे त्या दोघांचं कार्य साध्य होईल?'

क्व भविष्यन्ति सन्तस्ते कथं दास्यन्ति साधनम् । मयात्र किं प्रकर्तव्यं यदुक्तं व्योमभाषया

'ते सज्जन कुठे सापडतील, ते साधन कसं देतील? आणि इथे मी काय करावं, असं आकाशवाणीने सांगितलं आहे?'

सूत उवाच - तत्र द्वौ अपि संस्थाप्य निर्गतो नारदो मुनिः । तीर्थं तीर्थं विनिष्क्रम्य पृच्छन् मार्गे मुनीश्वरान्

सूतमुनी म्हणाले, 'त्या दोघांना तिथे ठेवून, नारदमुनी बाहेर पडले आणि एकेक तीर्थक्षेत्र फिरून, वाटेत भेटणाऱ्या मोठ्या ऋषींना विचारू लागले.'

वृत्तान्तः श्रूयते सर्वैः किंचित् निश्चित्य नोच्यते । असाध्यं केचन प्रोचुः दुर्ज्ञेयमिति चापरे । मूकीभूतास्तथान्ये तु कियन्तस्तु पलायिताः

सर्वांनी ती गोष्ट ऐकली, पण विचार करून कुणीच काही बोललं नाही. काहींनी ते अशक्य आहे असं म्हटलं, काहींनी ते समजायला कठीण आहे असं सांगितलं; काही जण गप्प बसले आणि थोडे जण तिथून निघून गेले.

हाहाकारो महानासीत् त्रैलोक्ये विस्मयावहः । वेदवेदान्तघोषैश्च गीतापाठैर्विबोधितम्

तीनही लोकांत मोठा गोंधळ माजला, सगळ्यांना आश्चर्य वाटलं; वेद, वेदांत आणि गीतेच्या पठणाने सर्वांना जाग आली.

भक्तिज्ञानविरागाणां नोदतिष्ठत् त्रिकं यदा उपायो नापरोऽस्तीति कर्णे कर्णेऽजपञ्जनाः

भक्ती, ज्ञान आणि वैराग्य हे तिघंही प्रकट होत नव्हते, म्हणून लोक एकमेकांच्या कानात कुजबुजू लागले, 'याला दुसरं काही उपाय नाही.'

योगिना नारदेनापि स्वयं न ज्ञायते तु यत् । तत्कथं शक्यते वक्तुं इतरैरिह मानुषैः

योगी नारदालाही हे समजलं नाही, तर इथे इतर माणसांनी ते कसं सांगावं?

एवं ऋषिगणैः पृष्टैः निर्णीयोक्तं दुरासदम्

अशा प्रकारे, ऋषीगणांनी विचारल्यावर ठरवलं आणि सांगितलं की हे अगदीच दुर्गम आहे.

ततश्चिन्तातुरः सोऽथ बदरीवनमागतः । तपश्चरामि चात्रेति तदर्थं कृतनिश्चयः

मग काळजीने त्रस्त होऊन, तो बदरीवनात गेला आणि तिथे त्या कार्यासाठी तप करण्याचा निश्चय केला.

तावद् ददर्श पुरतः सनकादीन् मुनीश्वरान् । कोटिसूर्यसमाभासान् उवाच मुनिसत्तमः

तेव्हा त्याला समोर सनकादी मोठे ऋषी दिसले, जे कोटी सूर्यांसारखे तेजस्वी होते, आणि श्रेष्ठ ऋषी बोलू लागला.

नारद उवाच - इदानीं भूरिभाग्येन भवद्‌भिः संगमोऽभवत् । कुमारा ब्रुवतां शीघ्रं कृपां कृत्वा ममोपरि

नारद म्हणाला, 'आता मोठ्या भाग्याने तुमच्याशी भेट झाली. हे कुमारांनो, माझ्यावर कृपा करून लवकर सांगा.'

भवन्तो योगिनः सर्वे बुद्धिमन्तो बहुश्रुताः । पञ्चहायनसंयुक्ताः पूर्वेषामपि पूर्वजाः

तुम्ही सर्व योगी, बुद्धिमान आणि विद्वान आहात, पाच प्रकारच्या संयमाने युक्त आहात आणि पूर्वजांच्याही पूर्वज आहात.

सदा वैकुण्ठनिलया हरिकीर्तनतत्पराः । लीलामृतरसोन्मत्ताः कथामात्रैकजीविनः

जे नेहमी वैकुंठात वास करतात, हरिच्या कीर्तनात रममाण असतात, त्याच्या लीळांचा अमृतरस प्यायल्याने वेडावून जातात, आणि केवळ त्याच्या कथा ऐकण्यासाठीच जगतात.

हरिः शरणमेव हि नित्यं येषां मुखे वचः । अथ कालसमादिष्टा जरा युष्मान्न बाधते

ज्यांच्या तोंडावर नेहमी हरिचेच नाव असते आणि ज्याला तोच एकमेव आधार वाटतो, त्यांना काळाने ठरवलेली म्हातारपणाची बाधा त्रास देत नाही.

येषां भ्रूभङ्‍गमात्रेण द्वारपालौ हरेः पुरा । भ्रूमौ निपतितौ सद्यो यत्कृपातः पुरं गतौ

त्यांच्या केवळ भुवईच्या हलण्याने पूर्वी हरिच्या द्वारपालांनी ताबडतोब त्यांच्या पायांवर लोटांगण घातले; आणि त्यांच्या कृपेने ते पुन्हा नगरीत परतले.

अहो भाग्यस्य योगेन दर्शनं भवतामिह । अनुग्रहस्तु कर्तव्यो मयि दीने दयापरैः

वा! योगाच्या भाग्याने मला येथे तुमचे दर्शन मिळाले; तुम्ही दयाळू आहात, म्हणून माझ्यासारख्या दीनावर कृपा करावी.